ویب یوهانټرنیتی برخه دهه چه لرونکی د متن انځور او حتی اواز او همدارنګه په بعضو پاڼو کی یی داسی لینکونه وی چه د هغه لینک په کلیکولو سره اتومات بله
پاڼه خلاصیږی

څونه چه پوهیږو ددغه پاڼو د لاسرسی لپاره څو ټکو ته ضرورت دی چه باید ښه پی پوه شو
اول باید مونږ د سرویس ورکوونکو شرکتونو سره اړیکی ولرو یعنی هغوی سره راجسټر اوسو تر څو مونږ ته سرویس راکړی چه ددغه شرکتونونه یو یی عبارت دی له ای ایس پی څخه چه مخفف یی په لاندی ډول دی دی

ISP= Internet Service Provider
ورورسته له دی مونږ یو ویب براوزر ته ضرورت لرو چه مثالونه یی په لاندی ډول دی
Netscape
Internet explorer
Mozilla
Opera
Navigator

دغه براوزرونه د صفحو کودونه ترجمعه کوی تر څو کتونکی ته اړونده معلومات ښه څرګند او پی پوه شی
همدارنګه په داخل ددغه هر یو ویب براوزر کی ادرس بار شتون لری چه پدغه ادرس بار کی انټرنیټ ادرس ورکول کیږی د انټر یا کنټرول انټر په کلیکولو سره نظر د انترنیټ په تیزوالی په همداشیبه یا په څو شیبو کی به مربوطه پاڼه خلاصه شی

کچیرته مو فکر کړیوی د انټر په کلیکولو سره په ادرس بار اوله حصه کی اچ ټی ټی پی راځی چه دغه د پروتوکولونو نه یو پروتوکول دی او همدارنګه براوزر ته یو کړنلاره ده چه دده پواسطه مربوطه ادرس خلاصوی
یادونه :دفنی انټرنیټی ادرسونه ادرس يو ار ال وی
URL: Universal Resource Locator

په انټرڼیت کی مختلف پروتوکولونه وجود لری چه ځینی یی په لاندی ډول دی
HTTP: HyperText Transfer Protocol
SMTP: Simple Mail Transfer Protocol
FTP: File Transfer Protocol
POP3: Post Office Protocol 3
IMAP: Internet Message Access Protocol
اوداسی نور

په غرنې مینه
انجینیر عباس احدی

CMD:
کله چه مونږ په دغه کمانډ د رن له لاری عملیه اجراً کړو نو وبه ګوری چه د سیستم عامل یا
ډاز موډ خلاص شی تر څو مونږ وکولای شو چه په ډازموډ کی کمانډونه وکارو یعنی په کی کار وکړو

perfmon:
دده کمانډ هم کله چه موپه رن کی ولیکو او د انټر په وهلو سره به یوه وینډو خلاصه شی
چه کوم د منیټور د کارکردګی نمایندګی کوی یعنی چه کوم کارونه په کمپیوټر کی روان وی په هغه کارونو کی څومره کار منیتور سرته رسوی اوهمدارنګه رم او سی پی یو حالت ټول د ګراف په شکل یی ښه یی تر څو ورباندی ښه پوه شو

Sysedit:
کله چه مونږ وغواړو دغه کمانډ په رن کی ولیکو ددغه عملی سرته سولو نه وروسته :
تاسو ته به د سیستم فایلونو څو صفحی خلاصی شی چه په ځینو صفحو کی تیار کوډ شویدی نو په دغه وخت کی کولای شی نظر په پوهی تغیرات راوړی
یاودنه باید وکړو د نه پونیدو په صورت کی شاید سیستم مو بیا چالان نه شی
 
Firewall:
کله چه تاسو دغه کمانډ په رن کی ولیکه انټر تڼی مو کیکاکله نو وروسته تاسی کولای شی
خپل فایروال فعال او غیر فعال کړی د فعال په صورت کی خپل د سیستم هغه امنیتی دیوالونه فعال کیږی تر څو د ویروس نه وژغورل شی او همدارنګه مهمه خبره دهکرانو په داخلیدو کی ډیر مهم رول لوبوی

Drwtsn32:
:په دغه کمانډ سره په تاسو ته به په مستقیم ډول د ډاکتر واتسن د کړنلاری یوه
صفحه خلاصه شی چه دغه کړنلاره صفحه د سافټویرونو په مشلاتو کی پوره همکاری کوی

Ntbackup:
کله چه مونږ سټارټ مینو خلاصه کړو او هلته په رن کی دغه کمانډ ولیکو چه دده دنده
د فایلونو یا په کمه او زیاته اندازه معلومات وی تاسی کولای شی چه دهغه مشخصی ډیتا معلومات بک اب یعنی کاپی واخلی
یادونه: هغه داچه باید یادونه یی وکړم دغه بک اب چه تاسو واخسته هغه به عادی حالت کی نه خلاصیږ که چیرته وغواړی چه وی ګوری نو په همدغه عملیه اجراه کولو سره به هغه مشخصه ډیټا ریسټور شی او بله داچه مونږ دغه بک اب په نیټورک سیستم کی د بل کمپیوتر ډیټا بک اب په بل کمپیوټر کی یا خپل کمپیوټر کی بک اب یا رسیټور کولای شو
 
Diskmgmt:
دغه کمانډ مو چه کله رن کی ولیکو او اوکی مو که تاسو ته به د ډسک مدیریت صفحه
رایشی یعنی مونږ کولای شو چه ډیسک دغه ځای نه ښه مدیریت کړو اوهمدارنګه که وغواړو چه یو ډیسک د پارتیشانونو نه ورک کړو نو هم تاسی ددغه لاری نه کولای شی

Educedit:
کله چه مو په دغه عملیه سرته ورسوله نو هلته کولای شی چه یو کرکټر جوړ یا په جوړ
شوی کرکټر کی تغیرات راوړی

Services:
په دغه کمانډ سره کولای شی چه د وینډوز سرویزونه لغوه یا نوی سرویز جوړ کړی

Msconfig:
دده دلاری کولای شو چه ځینی نصف شوی پوسکالی غیر فعال کړو او همدارنګه کولای
شی چه خپل سیستم ریسټور کړی

Devmgmt:
په دغه کمانډ سره کولای شی چه نصب شوی سخت کالی په سیستم کی بیا ځلی وګوری
او یا یو د هغو نه نصب یا حذف کړی

په مینه
انجینیر عباس احدی

File_extension With File type

.ade== Microsoft Access project extension
.adp== Microsoft Access project
app== Microsoft Visual FoxPro application (blocked only in Outlook 2002 SP-2 and Outlook 2000 SP-3)
.asp== Active server page. (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.asx== Windows Media Audio or Video shortcut (blocked only in Outlook 2002 builds earlier than 10.0.3005.x)
.bas== Visual Basic class module
.bat== Batch file
.cer== (blocked only in Outlook 2003 and later)
.chm== Compiled HTML Help file
.cmd== Windows NT Command script
.com== MS-DOS program
.cpl== Control Panel extension
.crt== Security certificate
.csh== KornShell script file (blocked only in Outlook 2002 SP-2 and Outlook 2000 SP-3 and later)
.exe== Program
fxp== Microsoft Visual FoxPro compiled program (blocked only in Outlook 2002 SP-2 and Outlook 2000 SP-3 and later)
.hlp== Help file
.hta== HTML program
.inf== Setup Information
.ins== Internet Naming Service
.isp== Internet Communication settings
.js== JScript Script file
.jse== Jscript Encoded Script file
.ksh== KornShell script file (blocked only in Outlook 2002 SP-2 and Outlook 2000 SP-3 and later)
.lnk== Shortcut
.mda== Microsoft Access add-in program (blocked only in Outlook 2002 and a patched version of Outlook 2000)
.mdb== Microsoft Access program
.mdt== Microsoft Access workgroup information (blocked only in Outlook 2002 SP-1 and Outlook 2000 SP-3 and later)
.mdw== Microsoft Access workgroup information (blocked only in Outlook 2002 SP-1 and Outlook 2000 SP-3 and later)
.mde== Microsoft Access MDE database
.mdz== Microsoft Access wizard program (blocked only in Outlook 2002 and a patched version of Outlook 2000)
.msc== Microsoft Common Console document
.msi== Windows Installer package
.msp== Windows Installer patch
.mst== Visual Test source files
.ops== Office XP settings (blocked only in Outlook 2002 SP-1 and and Outlook 2000 SP-3 later)
.pcd== Photo CD image
.pif== Shortcut to MS-DOS program
.prf== Microsoft Outlook profile settings (blocked only in Outlook 2002)
.prg== Microsoft Visual FoxPro program (blocked only in Outlook 2002 SP-2 and Outlook 2000 SP-3)
.pst== Microsoft Outlook Personal Folders file (blocked only in Outlook 2000 SP-3)
.reg== Registration entries
.scf== Windows Explorer command (blocked only in Outlook 2002)
.scr== Screen saver
.sct== Windows Script Component
.shb== Shell Scrap Object
.shs== Shell Scrap Object
.tmp== Temporary file. (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.url== Internet shortcut
.vb== VBScript file
.vbe== VBScript encoded script file
.vbs== Visual Basic Script file
.vsmacros== Visual Studio .NET macro project file. (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.vss== Visio shapes and Visio stencils (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.vst == Visio template (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.vsw == Visio workspace (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.ws == Windows script file (Blocked in Outlook 2002 SP3 and higher)
.wsc== Windows Script Component
.wsf== Windows Script file
.wsh== Windows Script Host Settings file

یادونه:د هر اکسټنیشن چپ طرف ته ډاد یا ټکی دی ځکه چه په ټکی سره اکټنشن پیژندل کیږی

په سپیڅلی مینه
انجینیر عباس احدی

خو د يادوني وړ ده چه دغه کار صرف په (وينډوز اکس پي سرويز پک ټو) کي کيږي او يو رجسټر کي پکي اضافه کيږي.

تکـــــــــــــلاره

١  . سټارټ مينو به خلاصه کړو او هلته به Run  کمانډ کليک کړو  او بيا به پکي  Regedit   وليکو او انټر به يي کړو.

٢  .  HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control

٣  . چه کله مونږ پورته کنټرول خلاص کړو وبه ګور چه StorageDevicePolecies  وي او کچيرته نه وه نو دلته به دغه اپشن جوړ کړو يعني Right click on “Control >New>Key

او دلته به وليکو  StorageDevicePolecies

٤  . ووس دلته به StorageDevicePolecies  انتخاب او لاندي عمليه به اجرا کړو.

Edit Menue >New >DWARD Value   به کليک کړو ترڅو چه د StorageDivicePolecies   يو مقدار DWORD Value جوړه شي او د Value  کي به وليکو WriteProtect

٥  . ووس دلته په WriteProtect  ښي کليک کوو او Modify  انتخاب کوو.

٦  . په دغه حالت کي مونږ ته به يو بکس راي شي او همدلته د Value Data  په  textbox  کي صفر به په يو (١) تبديل کړو او OK به کليک کړو.

اوس چه کله تاسي وغواړې چه سه معلومات د کمپيوټر څخه فلش ميموري يا MP3 Players  ته انتقال کړي د انتقال په وخت کي به د لاندي ميسج سره مخامخ شې.

يادونه : دبيرته اصلي حالت ته د وينډوز راوستلو فقط يو په صفر بدلوه وينډوز به خپل حالت ته رايشي.

په پاکــه ميـــــــــــــنه

انجينير عباس احدي

داداسي يوه اله ده چه کله مونږ يي دکمپيوټر سره کنيکټ کړو او مربوطه ډريور يي انسټال کړو مونږ ته خپل تصوير په کمپيوټر کې ښيي.

ويب کيم مونږ په انټر نيټ کې زيات استعاملوو او همدارنګه ويب کيم لاندي کارونه سرته رسوي.

١ – عکس يا انځور اخستل  او دهغه ځاې په ځاې کول په هغه وخت کې چه مونږ ويب کيم ته مخامخ شو.

٢ – ويډيو کول او همدارنګه دهغه ځاې په ځاې کول.

٣ – په ياهو مسينجر يا نورو مسينجرونو کې ورنه داسې استفاده کولاې شو کوم وخت چه مونږ سره مربوطه نفر يه چټين  کې لګياو وې نو کله که مونږ وغواړو چه خپل ځان ورته وښيو نو مونږ کولاې شو او هغه مونږ وګورې.

يوويب کــــــــــــــيم لاندي خاصـــــــــــــــــيتونه لـــــــــــــــري.

١ – سنيپ بټن

٢ – وي جې  اې سينسر

٣ – مينوال فوکس رينګ

٤ –ليډ  انډيکيټر

٥ –مولټې اټاچ بيس

چــــــــــــــــــه دا پورته په ويب کيم کي مختلف کـــــــــــارونه کوي .

 انجينير عباس احدي

مايکروسافت شرکت پلان لرې (مورو) مفت انتي ويروس بازار ته وړاندې کړې.

د(مورو) په نامه انتي ويروس دا يو نوې پوسکالې دې چه مايکروسافت غواړې خپل د رقابتي پياوړتيا په خاطر چه د نورو پوستکالو شرکتونو سره يي لرې په مفت ډول بازار ته وړاندې کړي.

دمايکروسافت کارکوونکې وايې چه دغه انتي ويروس  کولاې شې چي مانع د“ ويروسونو فعاليت “ اوهمدارنګه د جاسوسې پوسکالې مخنيوې هم کوې.

دغه پوستکالې مفت او داسى امده شوې چه د اړونده شرکت په ويب سايټ باندي قابل د ريلـــوډ دى.

مايکروسافټ د ٢٠٠٩ کال په اواخرو کې د (مورو) انتي ويروس پوستکالې خبرورل اعلان کړ.

په اساس  او راپور د( پي سي ورلډ) په هغه وخت کى د مورو پوستکالې خبر منتشر کړه چه نور رقيب شرکتونه يي په څانکړى ډول (سيمانتک), چه په اوله شماره د بازار د(انفورماتيک امنيت) دمايکروسافت دغه اقدام يي تکذيب کړي دى.

دتل پاتي افغانستان په هيله

انجينير عــباس احدي

د ننګرهار پوهنتون د انجينيرې پوهنځې دوه څانګې لرې چه يو يې سيول او بل يې کـــــمپيوټر ساينس څانګه  ده چه په دغه څانګه کې زيات خارجې يعنې پاکستايې استادان او لږ تعداد يې افغانې استادانو لخوا د تدريس چارې په مخ بيول کيږې او خارجې استادانو ته تنخوا د نړيوال بانګ لخوا ورکول کيږې.

ددغه څانګې امر انجينر محمد يوسف مهمند نوميږې چه د همدې څانګې د اولنې صنف فارغينو د جملو څخه دې چه اووس د ددې څانګې ادارې چارې په مخ بيايې او همدارنګه دغه څانګې ترڅو پوري څلور دورې فارغين(انجينيران ) ورکړې چه په دننه هيواد کې په مختلفو دفترونو کې خپل هيوادوالو ته خدمت کوي.

ديادونې  وړده چه ددغه پوهنځې تدريس ټول په خارجۍ ژبه يعنې انکليسې دۍ دا ځکه چه په پښتو ترڅو پوري دکمپيوټر انجينيرې چه کوم پروګرامونه يا کتابونه او نور چه  دې هغه نشته او بل دا چه استادان خارجې دي او که په پښتو وې هم نو هغوې به يۍ څنګه تدريس کړي خو په هر حال د خوشحالې خبره خو داده چه دغه پوهنځې چه کوم فارغين ورکوې او دغه فارغين کولاې شي چي د کمپيوټر په مختلفو رشتو کې خپل ګران هيوادوالو ته خدمت وکړې که هغه د ډيټا بيس وي, پوګرامينګ وي, ويب ډيزاننګ وي او همدارنګه کمپيوټر نيټورکنګ وي دغه محصلين ورته اوږه ورکولاې شې اوهمدارنګه يوه خبره بله چې ډيره مهمه ده هغه د اچې دغه محصلين چه کله فارغيږې ټول په انګليسې ژبه پوهيږې چه داورته په مختلفو ادارو کې د کار وړتياده او بل داچه دوې کولاۍ شي چه د انټر نيټ نه څه ليکنې وکړې او همدارنګه دوې کولاۍ شې چه په باندنې هيوادونو کې ماسټرې او نورۍ زده کړې وکړې.

ښاغلې انجــــــينير محمد يوسف مومند دننګرهار پوهنتون دانجينيرې پوهنځۍ د کـــمپـيوټر سـاينس څــانګې امــر

ښې لاسته ځه احدې او منځ کې د کمپيوټر ساينس پاکستانې استاد او بل طرف ته انجينير احمد ضيا شريقې چه ووس په جرمنې کي د نيټورک په رشته کي ماسترې زده کړې کوې

ښې لاسته دکمپيټر ساينس د څلورم صنف محصل ښاغلې بشير احمد او په ترتيب سره ښاغلې انجينير يوسف مومند ,د کمپيوټر ساينس استاد او انجينير احمد ضيا شريفې

احدي,انجينير يوسف مومند,پاکستانې استاد,او انجينير احمد ضيا شريفې

دکمـــــــــپيوټر ساينس د اول پوړ دهليز

دکمپيوټر ساينس د دوهم پوړ دهليز

 د کمپيوټرساينس د تدريس خونه

دکمپيوټر ساينس څانګې پارک دمحصلينو لپاره چه تر څو  وکولاې شې  خپلې مطالعې پکې وکړې

په دغه انځور کې په بلاک کې نوشته شوې غټه لوحه مونږ ته راښيې

دکمپيوټر ساينس څانګې پارک يوه بله برخه

انجينير احدي

دادکمپيوټر د موهمو پرزو څخه يو پرزه ده کوم چه نظر په ضرورت دکمپيوټر ټولو پرزو ته برق ورکوي

ځينې پاورسپلائى يواځې سي پي يو ته برق ورکوي او ځينې پاور سپلائى سره د سي پي يو مانيټور ته هم برق ورکوي

پاورسپلائى د (v ١٤٠→v ١٢٠)نه زيات برق کپيوټر ته نه پريږدي ددي لپاره چه دکمپيوټر  پرزې شارټ يا ونه سوځوې

دپاورسپلائې قسمونه

پاورسپلائې په دوه قسمه دى

(AT) Advance Technology. ١

                      (ATX) Advance Technology Exchange. ٢

(AT) Advance Technology. ١

ددغه پاورسپلائې کيبل کوم چه مادربورډ سره کونيکټ(نښتې) دا ١٢ غاښونه لرې او همدارنګه مونږ هغه وخت کې پوهيږو چه په کمپيوټر کې AT  پاورسپلائې لګيدلاې چه کله مونږ چالان (ON) کمپيوټر کې د (Shut Down) بتن کليک کړو مخکې ددي چه کمپيوټر خاموش شې لاندې پيغام (مسيج)ورکوي

It’s now you safe turn off your computer

  AT پاورسپلائې په P1, P2, P3 او P4 کمپيوټرونو کې استعماليږي

                      (ATX) Advance Technology Exchange. ٢

ددغه پاورسپلائې کيبل چه دمادر بورډ سره کونيکټ وي د غاښونو تعداد يې ٢٠ دې او داهم د AT پاور سپلائې غوندې په P1,p2,p3  او P4 کمپيوټرونو کې استعماليږي

کله چه چالان کمپيوټر کې د (Shut Down) بټن کليک کړو په ځاې دده چه د AT  پاور سپلائې غوندي کوم پيغام کمپيوټر ورکړي اتومات کمپيوټر خاموش کيږې

انجينير عباس احدي

ګرانو لوستونکو!

 دکتور محمد سعید«سعید افغانی»په خپل کتاب کی چه (زما ژوند) په نامه يادیږی اوپه کال ( 1365 ) هجری کی خپور شوی  په لغمان کی اوسیدونکی قامونه او پرګنی په لاندی ډول شرحه او معرفی کړی دی ۰ 

 اول  : « ساپی  »

 په افغانستان کی د صافیو قوم یو لوی او مشهوره  قوم دی چه وایی ددوی اول نیکه د قندهار دغوړی مرغی څخه راغلی دی او ددوی نسبی سلسله د پښتنو په قامونو کی په درانیو باندی ګډیږی، وایی صافی په غلجیو نه ګډیږی بلکه د غلجیو سره د درانیو په وسیله ورورګلوی لری

دصافیو د قامونو غټی ریښی په لاندی ډول دی ۰

الف –  ودیر

ب -  ګربز

ج  – مسود

د « ساپیو »  د قوم پرګنی په ټول افغانستان کی خپری دی خودافغانستان  په شمالی برخه کی ، کوه

 «  ساپی »  محمود راقی ، کو هستان ،  او تګاب ددوی اصلی او مهم  مرکزونه دی. ا و په مشرقی کی د کنړ «  ساپیان »  شهرت لری او  هغه ځای دڅوکی په لسوالی ، با ډ یل،مز ار ، دپیچ په  دره ، د سر حد څخه  اخوا په سره کمر  او د کنر په نورو  سیمو کی اوسیری . ساپی  به کامه  کی لویه سیمه لری ، ساپی  په لغمان کی دعمرزیو ، سالاب  ، ګړګړ ،باړیڅی ، صبر اباد ، په سیمو کی هستوګنه لری ، په الینګار کی نازی هم «  سا پیان »  دی ۰

وایی :   چه په کوزه پښتونخوا کی وزیر هم  په اصل کی  د ودیر صافیو یوه ریښه  او  مسود یی بله ریښه ده ۰

 دلغمان  په  عمرزیو کی صافیان په دری پلرونو تقسیم شویدی ۰

۱ -  د خیر محمد بابا اولاده ده چه د خیر اباد کلی یی مرکز دی او لاندی ریشی لری۰

پایه خیل  ، یاسین خیل ،  تورخیل ،  ایاز ۰

2-   د عبدالمحمد بابا اولاده چه  په ادو خیلو  مشهور دی ۰

اوس په عمرزیی کی دخیر  محمد بابا اولاده  دیره ده .خلک عاجز او په اقتصادی  فشار  مواجه ، دی ولی دغه خلک ډیرزړه ور او په میړ انی شهرت لری .

دویم :   د ساک ( سهاک )

دساک قوم د لغمان ولایت په مرکزی سیمو کی اوسیږی  او ددوی ریښی موسی خیل او شمشیر خیل دی اود افغانستان په نورو سیمو کی هم  هستوګنه لری ۰

دریم  -  تره خیل

دوی د لغمان ولایت د  د تندیو په کلی  کی  اوسیږی  او  زیاتره یی  دکابل  شمال شرق خواته د ترخیلو په قریه کی هستوګنه لری  چه ددوی یو څو با اعتباره خلک د وخت ددربار قابچی باشیان وه او د پور اعتبار  خاوندان کڼل کیدل ۰

ددوی څه میشته  کورونه د لغمان  د ارمل به قریه کی اوسیږی او څه نور یی کوچیان دی چه د  اوړی په موسم کی یخو سیمو ته  ځی او  په ژمی کی بیرته لغمان ته راځی ،  مالداری  او سودا ګری ددوی کسب دی ۰

 دو ی دلغمان د عمرزیو د علاقی   په جنوبی برخه او د افغانستان په نورو برخو کی اوسیږی او ډیر مشهور قام دی ۰

شبږم :  عبدالرحیم زي :

دلغمان ولایت د مندروړ په سیمه کی اوسیږی او په کابل کی هم کورونه لری په دوی کی ښه با همته خلک تیر شویدی ۰

اوم  -هودخیل :

دوی په  ود خیلو شهرت لری  او د لغمان د قرغیو  د ولسوالی په برخه کی لویه سیمه  لری  او په کابل کی د کابل شرقی خوا ته ،  اوسیږی .

اتم - جبار خیل

دوی دلغمان د قرغیو  د ولسوالی په سیمه کی  معزز کورنی دی . په دوی کی   د قامی  ملی مشران اوتاریخی خلک تیر شویدی ۰

نهم - تره کی

دوی دلغمان  دولایت په ځینی سیمو کی میشته  او کوچی کورونه لری او اوښانو  او  څارویو په روزنه مصروف دی  او  د افغانستا په غزنی او قندهار کی شتون لری .

لسم - پشه ئي

دوی دلغمان ولایت تر څنګ  یوه کلی  لری چه د  پشه ئي کلی  په نامه یادیږی ،  دوی ځانته خاصه ژبه  لری چی  هغه  هم په پشه یی یادیږ ی  . دغه  ولس د الیشنک  د دری  په  لورو  برخو  لکه  دولت شاه  او فراجغان کی  هم  او سیری او  په پشه یی ژبه  خبری کوی ۰

يولسم  - هزار میښ

دوی دلغمان ولایت د تیرګړو په علاقه کی پراته دی  او غریبکاره خلک دی ۰

دولسم - میچن خیل

دوی دلغمان د عمرزیو د علاقی شمال ته یو لوی کلی لری  دوي  هری خوا ګر ځی او د نظرانی په ټولولو  کی  مصروف او دښه مهارت  خاوندان  دی ۰

  دیارلسم -  ناصر

 دوی دلغمان ولایت د مندروړ د سیمی په جنوبی برخو کی   ، او همداغسی  د کابل شکردره او د افغانستان په نورو سیمو کی اوسیږی  دا خلک  زړور او جنګیالی دی ۰

څوارلسم  - اکاخیل

دوی هم دلغمان د عمرزیو  دمنطقی  په شمالی برخه کی میشته او کورونه لری د اوښانو او رمو روزنه کوی  او د غره څخه لرګی راوړی او خر څوی یی ۰

پنځلسم – دیګان « دهکان »

دوی په  دری  خبری کوی او کورونه یی د افغانستان  په نورو سیمو کی هم شته ۰

شپاړسم – محمد زي :

دوی ځای ځای کورونه لری او د محمد ځیو پا د شاهی کورنی په وجه  دوی هر چیری ښی آبادی  ځمکی  تر لاسه کړی دی ۰

اولسم   - ریکا ګان :

دوی دلغمان ولایت  د چاردهی په علاقه کی محدود کورونه لری  او  دکابل  ریکا خانه ددوی اصلی  مرکز دی .

اتلسم - عمرخیل

دوی دلغمان د  چاردهی ( شاه ګذربابا  او قلعه اخوند کلي تر څنګ )  کی زمینداره کورنی دی  او د کابل په میدان کی  هم زیاتی ځمکی  لری ۰

نولسم - وریا خیل

 دوی د لغمان د ولایت د عمرزیو د علاقی په لر او بر کی هستوګنه لری او خلک یی کاریګر او دهقان کاره دی دوی د کابل په پغمان  او دبغلان دولایت په مر کز کی هم ځمکي  او کورونه لري .

شلم  - وردګ

دوی دلغمان ولایت د عمرزیو دعلاقی په  جنوبی برخو کی اوسیږی او په کابل کی د وردګو علاقه ، قام او حکومت  مشهور دی  ، په دوی کی ښه د کار او میړان خلک تیر شویدی او د انګلیسانو داستعمار په مقابل کی  د غازی محمدجان خان مبارزه د هیریدو نه ده  دا قام تل په سیاسی جریاناتو کی  لاس او برخه لری ۰

یویشتم - تاجک ۰

 دوی په لغمان او د افغانستای  په نورو ولایاتو کی اوسیږی ژبه یی دری ده۰ چی د فارسی ژبی  سره  سره لږ تو پير  لري .

 وایی  دری د دربار څخه اخستل شوی  او دا ژبه یو وخت د درباریانو ژبه وه ۰

میرعلی خيل  –دويشتم

دوی دلغمان د باد پښ  په علاقه او نورو سیمو کی اوسیږی ۰

درويشتم   - نیازی

 دوی دلغمان د ولایت داعلينګار په  سیمه کی پراته دی  ددوی کورونه د کابل جنوبی خواته هم شته ، وایی دوی د صافیو یوه ریښه ده۰

څوک  وائي : چي دوي مستانه  کورني ده .

نيازي په کندوز او خان آباد  کي هم ځمکي  او کورونه لري ، چي غټ کلي ئي ملرغي  نوميږي  نيازي  د پاکستان  د پنجاب په سيمه کي هم  ډير  شمير  او سيږي .  نيازي د تخار  ولايات  د تالقان  دمر کز او مربوطاتو کي لکه دقو لبرس په سيمه څير هم او سيږى ، خصوصآ په قو لبرس کى ډيرى ځمکى او کورونه لري .

څلورويشتم -اړوکی

 دوی د لغمان د الینګار په منطقه کی اوسیږی او ددوی تر څنګ خاڼی او اختیار خیلو په نامه نور پښتانه  قامونه هم پراته دی ۰

پنځه ويشتم _  الکوزي (الکوځي)  

 دوی په لغمان کی لږی کورنی پیدا کیږی مګر د افغانستان په نورو ولایاتو کی هم شته  او مشهور قام دی۰

شپږويشتم : سادات

دوی دحضرت محمد صلی الله علیه وسلم اولاده ده په لغمان کی ځای په ځای کورونه لری ، دوی ته میران او پاچایان هم وایی په لغمان کی خواجه ګان د ابو بکر صدیق  ( رض ) «حضرات »او د حضرت عمر فاروق اولاده هم شته ۰

اوه ویشتم - لطف الله خیل

 دوی دلغمان ولایت د تیر ګړو خانان  او هلته د سنګ توودی ( سنگ تودو)  د قریه اوسیدونکی دی.

اته ويشتم – بابکر خيل

 دوی د لغمان ولایت د الینګار د سیمی مشهور خانان دی او په کابل کی هم کورونه لری  ، او درباری خلک ؤ .

نه ويشتم – نورستاني

 په لغمان کی ددوی کورونه شته  خو د لغمان شمال ته د نور ستان سیمه یوه لویه  ولسوالی ده چه اکثره یی په  ځانګری ژبه غږیږی  ( سانسکريت ) ، دوی د امیر عبدالرحمن په زمانه کی تابع او مسلمان شویدی د امیر حبیب الله خان په دوره کي ددوي ډيري ښځي او نجوني دوينځو په توګه  دهغه دربار کښى  خدمتونه کول .چي د امیر امان الله خان په  دوره کي آازادی کړل شوی ،

د نورستان  دخلکو بچیان د امیر عبدالرحمن  خان په دوره کی  دربار ته لاره پیدا کړه چه په دی اثر ډیر پاخه او پوره خلک پکی وروزل شول چه بیا ورسته د افغانستان  په اجتماعی ، ساختمانی  سیاست او ازادی  په ساحه کی لوی رول  درلود ،  امیر حبيب الله  په لغمان کی د قلع السراج تعمیر او باغ  اباد کړ ،  دا ځای په ژمی کی د امير حبيب الله ژمنى پلازمينه و چى  د بچی سقاو په وخت کی دا دملت په پیسو اباد شوی تعمیر  وران او ویجاړ کړ شو ، امیر حبیب الله خان به د لغمان په کله گوش کی هم  میلی چړچی او شکار کولو چه اخر هم هلته د شپی له خوا په خیمه کی د یو نامعلوم شخص له خوا  وویشتل شو دده د مرګ څخه وروسته دده ځوی امیر امان الله خان باچا شو ۰

ديرشم – درگي  :

 دوی دلغمان ولایت په شمال شرق  د شمنګل په قریه  او د درګو د اوبو له پاسه کلو کی اوسیږی او کوچیان هم لری ۰

يو ديرشم – على خيل :

 دوی د لغمان  ولايت په  شمال  شرق دشمنگل او صابره ډوپی  کلي کی  اوسیږی او څه کورونه یی په کابل کی هم شته ۰

دوديرشم – ابراهيم خيل

 دوی د لغمان د ولایت د مندروړ په علاقه کی شاو خوا میشته دی ۰

دري ديرشم – محمد خيل

 دوی د لغمان  په ولایت کی هستوګنه لری ۰

 څلور ديرشم – خيرو خيل

 دوی   لغمان د ولایت د مندروړ په جنوبی ساحو کی پراته دی ۰

پنځه ديرشم – قولان

 دوی لکه د کوچیانو په شان  کابل او مشرقی او په خاصه توګه کابل ، لغمان ته تګ راتګ کوی او د تجارت کسب یی درلود مګر اوس یی په کابل کی ډیر کورونه او تجارتونه پیدا کړی دی ۰

شپږ ديرشم – اهل هنود

دوی هم دلغمان ولایت د تیر ګړو په قریه کی ساکن دی  او هلته ځانله درمسال لری چه خپل دینی مناسک هلته اجرا کوی  دوی هم  تجارت پیشه دی او د تیرکړو په پخوانی بازار او اوس دلغمان په ولایت کی  دوکانونه لری۰

ګرانو لوستونکو!

دلغمان په ولایت کی اکثر خلک په پښتو خبری کوی  او په دوهمه درجه کی دری  ژبه ډیر ویونکی لری او نوری ژبی یی  لکه پشه یی او نورستانی او شاړی دی چه په اقلیت کی حسابیږی۰

 دلغمان ولایت د قامونو او ولسونو په ریښو کی زیاتی مطالعی او څیړنی ته ضرورت لری  او په اقتصادی ، جغرافیوی او تاریخی مسایلو کی یی بحث پوره ریسرج غواړی ۰

 په عمومی لحاظ د لغمان په ولایت کی د قومونو مختلفی پرګنی پیدا کیږی او داسی معلومیږی چه د تاریخ په مسیر کی  په لغمان باندی ډیر مختلف  انقلابات ، تحولات او تطورات راغلی دی ، خو ددی ټولو سره سره باید ووایو چه  اوس هم دلغمان ولایت  اکثره کورونه د خټو ، پخی یا خامو خشتو کورونه دی چه بی د کومی نقشی ابادی  او په بی نظمه توګه عمومی حیات د مشکلاتو او لانجو سره مخامخ دی همدارنګه  اوس هم هلته  اکثرا د قرن اولا د دوری  رسمونه ،رواجونه او عادت جریان لری ۰

دلغمان خلک د زیات طبعی ذکاوت لرونکی دی او خاوره یی د زراعتی او تخنیکی ښه بدلون لپاره اماده ده ۰

 په ډیر تاسف سره باید وویل شی چه په لغمان کی د قامونو او پرګنو د نفوسو تراکم  ، بی کاری او بی غوری زړه سوزونکی ده چه د قدرت خاوندان باید ورته جدی او خاصه پاملرنه وکړی . پاي

د مولوی داکتر محمد سعید « سعید افغانی » ليکنه