ژوند يوه معما ده

له ټول عالم نه لرې

د انسان له ذهن لرې

که هر څو پسې لټون کړو

نو به دې پايلې ته رسو

چې ژوند داسې پديده ده

يوه داسې ترانه ده

لا تعريف يې څرګند نه دى

لا يې راز همداسې پټ دى

دا نو څه دي؟

دا د چا ورکړه تحفه ده؟

× × ×

تاسو وګورئ انسان ته

يو ځل داسې چارې وکړي

چې د نورو کائيناتو

د لسګونو مخلوقاتو

بڼې و حال ته بدلون ورکړي

د نورو د هستۍ

او د مستۍ په راز ځان پوه کړي

خو چې بيا کله راستون شي

او له ځانه تپوس وکړي

چې دا ته په څه خوځېږې؟

دا ته په څه مستېږې؟

نو بيا دومره ځان عاجز کړي

چې د ځان د ځواب نه وي

× × ×

 ژوند څه دى؟

بس د څو سلګيو نوم دى

× × ×

خلک دومره پوهېدلي

چې د ژوند په ترکيب پوه دي

دا ترکيب ته يې که ځير شو

نو يې ټول توکي هرچېرته

په څو ډوله ، په څو رازه

پيدا کېږي او هم شته دى

سليم عقل خو ، وايي

دا د ژوند توکي

په خپله نه ګډېږي

داسې لاس ورته په کار دى

چې يې وپېيي په نظم

هغه نظم چې پيدا ترې

دا ژوندن دى

× × ×

ځينې خلک دا باور کړي

چې دا ټول شيان پخپله

را پيدا دي او ژوندون کړي

که بيا وپوښتې له دوي نه

دا شيان نو په دې رنګ

او په دې طرز 

چا دي سم کړي؟

دا ځواب دوي ته مشکل دى

نو بيا ځکه

 چوپه خوله پاتې شي دوى ټول

× × ×

ژوند څه دى؟

يوه څړيکه ناکراره

× × ×

که موږ ټول توکي د ژوند

سره را ټول کړو له يوه مخه

او هم ټول شرايط سم کړو

او چې ټولې هڅې وکړو

نو به هيڅ په لاس را نشي

بس همدا ځواب

چې وايي:

ژوند يوه معما ده

بل څه نه دى!

خو بس ورکړه د مولى ده

زيارمل

په پښتو کې داسې نظمونه او موزون کلامونه  شته، چې په پښتنو کې عموميت لري او ډېری ميندې يې خپلو ماشومانو ته د هغوی د خوشالتيا او يا هم تشويق لپاره وايي. دا ډول موزون کلام ستاينې بولي. په راتلونکي کې به کوښښ وکړم ترڅو تاسو ته زياتې ستاينې را ټولې او د لوستلو لپاره يې درته وړاندې کړم. پدې کار سره به وکولی شم ترڅو د پښتو دغه موزون کلام، چې د زياتو ميندو په خولو دی راټول او د راتلونکې لپاره يې خوندي کړو. د ستاينو  څو نمونې په لاندې ډول دي:

۱)        کله چې ماشوم د مور په غېږ کې غلی پروت وي او مور يې غواړي د هغه پام خپل ځان ته را واړوي نو ورته لاندې ستاينه راوړي. په دې ستاينه کې د جبارخېلې يادونه شوې او داسې ګڼل کېږي، چې پخوا د خلکو تر منځ د جبارخيلو د پېغلو د ښايست کيسې کېدې نو ځکه دغه ستاينه هم پدې باره کې جوړه شوې ده:

پورې په پسته

زوی مې ناوې راوسته

خويندې يې ور جيګې سوې

دغه چيته وه پسته

ښه ښه ده، زويه ښه ده!

بله به وکې جبارخېله ښايسته

په خوله کې يې غاښ واړه، خوله يې پسته

««««»»»

۲)        مور په دې ستاينه کې د خپل زوی له شوخۍ څخه سرټکوي او په ستاينه کې داسې وايي:

ډنګ ډنګ دوه تاره

دلته مه راځه بکاله

( د ماشوم نوم) مې ده بدانه

ترازو به دې کړي ورانه

««««»»»

۳)        پدې لاندې ستاينه کې مور د خپل زوی د زړورتوب او مېړانې ستاينه کوي، چې ان خور يې هم د هغه په قوت او غښتلتيا باندې د اعتراف په ډول په هغه غږ کوي او ورته د ټول ښکار د راوړلو غوښتنه کوي:

پورې په ډګري

يوه مسته رمه څري

دا زوی مې توپچي ده

يوه يې وويسته په لري

خور يې پسې نارې کړې

مه يې کولمې پرېږده مه لري

««««»»»

۴)        داهم يوه بله ستاينه، چې مور يې د خپل زوی او لور په ستاينه کې وايي:

دۍ دۍ دۍ

په غرو را وختې غدۍ

مخکې يې ( د ماشوم نوم) و،

تور توپک رڼې کېڅۍ

ورپسې يې ( د خور نوم يې) خور وه

تور اوربل سپينې روپۍ

هيله ده، چې تاسو خپل نظر ددې ستاينو په اړه را واستوئ او که کومې ستاينې مو په ياد وي نو ستاسو له نوم سره به يې يو ځای خپرې کړو او هم به ددې ستاينو برخه نوره هم درنه شي.

پای

د اکو بکو موزون کلام هم فلکلوريکه بڼه لري او د ډېری پښتنو ميندو په ژبه اوړي او را اوړي. که د اکو بکو نظم ته وکتل شي نو په لږ توپير سره نور ډېری برخې يې يو شان دي. په لاندې کرښو کې تاسو ته هغه اکو بکو وړاندې کوم، چې زموږ په سيمه کې يې خلک ماشومانو ته وايي:

اکو بکو ، سر سيندکو

غوا مې لاړه په ترپکو

اباسين بيالې بيالې

تورې غاړې امېلې

زلمی ناست دی په دوکان

غشی ولي په ميدان

دا ميدان داسې ښکارېږي لکه ستوری د اسمان

په اسمان کې کټوری ده

کټوري کې اور بلېږي

( زما د ورور يا د ماشوم نوم اخيستل کېږي) ناوې جوړېږي

په پای کې ماشومان دغه د لاس په پړکولو سره بدرګه کوي

ګرانو لوستونکو! که تاسو له پورته اکو بکو څخه پرته په بل ډول ماشومانو ته اکو بکو واياست نو هيله ده، چې د تبصرو په برخه کې يې وليکئ ترڅو په دې ډول سره نور هم ترې خبر شي او په ټوله کې دغه فلکلوريکه سندره خوندي شی.

پای

نېټه: جمعه د مارچ ۲۷ کال ۲۰۰۹

ساينس پوهان وايي، چې په خوړو کې مېوه او سابه او په ځانګړي ډول طبيعي سابه کېدلی شی انسان له سرطان او د زړه له ناروغيو څخه خوندي وساتي او دا کار داسې دی لکه چې څوک د همدې ناروغيو د مخنيوي لپاره هره ورځ د اسپرين درمل په لږه اندازه وخوري.

دا مالومه شوې، چې مېوه او سابه په زياته کچه د سليسليټ په نوم يوه ماده په ځان کې لري او دا هغه ماده ده، چې په اسپرين درملو کې هم شته او د التهاب ضد ځانګړتيا لري. سابه خواره کسان په دې پېژندل شوي، چې په هغوی کې د سرطان پېښې کمې دي او هم يې په بدن کې د سليسليټ ماده زياته ده.

د ډېری سوپر مارکيټونو په تاخچو کې سابه او مېوې پيدا کېږي، چې هغوی ته مصنوعي سرې ورکړل شوي وي خو په هغو کې د سليسليټ اندازه له هغو نورو لږه ده، چې په طبيعي ډول سره پاخه شوي وي.

ددې مادې او د سرطان نه د مخنيوي ترمنځ ممکنه اړيکه د اسپرين درملو له څېړنې څخه وروسته رامنځته شوه او دا څېړنه د لانسيټ په طبي ژورنال کې چاپ شوې ده. په هغې څېړنه کې ويل شوي وو ډېری بوټي او ګلان له سليسليټ مادې څخه بډايه دي. دا څېړنه ممکن په نړيواله کچه د سرطان د پېښو په اختلاف کې ښه مالومات وړاندې کړي. يانې په ځينو ځايونو کې، چې د سرطان پېښې لږې دي ممکن هغه خلک له سبزيو او مېوو څخه ډېر کار اخلي.

څېړونکو دا هم ويلي دي، چې د سرطان په وړاندې تر نن پورې په انتي اوکسيډانټونو باندې څېړنو ته ډېر پام کېده خو داچې په مېوه او سابو کې سليسليټ ماده شته نو ممکن د سرطان په وړاندې ډېر ستر رول ولري.

ډاکټر پيټر آيلووډ، چې د کارډيف په پوهنتون کې د څېړونکو د ډلې مشري کوي وايي: زه فکر کوم دا ډېره په زړه پورې برخه ده او بايد په ژوره توګه ورکې څېړنې ترسره شي.

هغه زياته کړه: په تېرو شلو کلونو کې ډېری طبي ارګانونو ويل، چې مېوې او سابه د انتي اوکسيډانټونو له امله د سرطان د مخنيوي ځانګړتيا لري او ورباندې حساب کېده. دا څېړنه موږ ته ښيي مېوې او سابه، چې څومره ګټور اغېز لري دا يې د سليسليټ د شتوالي له امله دی .

سليسليټ ماده په لومړي ځل د شلمې پېړۍ په لومړيو کې په ځمکني توتو کې وموندل شوه او بيا په طبيعي ډول په نورو ډېرو بوټو کې هم ترسترګو شوه.

د همدې مادې رول د غټو کولمو د سرطان په را کمولو کې پخوا تر څېړنو لاندې نيول شوی و، چې د انسان بدن له مختلفو سرچينو څخه په لاس راوړه خو ددې مادې هغه احتمالي اندازه، چې په روغتيا باندې ښه اغېز کوي په اسانه توګه نشي اندازه کيدلی.

پای

ستاسو ماشومان د خداى تعالى لورېينه ده

د نړۍ په ټولو مذهبونو او فلسفو کې ماشوم د خداى تعالى لورېينه ګڼي او لامل يې هم ساده دى ، ځکه په کومه شېبه کې چې ماشوم پيدا شي د خلقت معجزه را څرګندېږي. هر يو نوى زېږېدلى ماشوم خپلې فردي ځانګړتياوې لري.

ماشوم په فطري ډول د نړۍ په وړاندې د غبرګون ښودلو لپاره خپلې وړې پښې له ځمکې وهي ، هره ورځ يو تازه مهارت لاسته راوړي ، او په حيرتناکه کچه وده کوي. د خلقت په دغې معجزې کې دننه يوه غښتلې قوه شته چې دغه ستره پديده مغز دى.

مغز د فکر ځاى دى که د ماشوم فکر ازاد شي نو بيا له ټولو هغو مکالمو څخه چې د نړۍ په ټليفونونو کې ترسره کېږي هم لوړ ځي او ډېر پيچلي او مغلق کمپيوټرونه مغلوبوي. پوه شئ چې ستاسو ماشوم هم له دې عنصر سره يو ځاى دې نړۍ ته راغلى!

د خداى تعالى لورېينه يوه ژوره څاه ده ستاسو ماشوم کولى شي چې د خپلې تندې د له منځه وړلو لپاره ترې اوبه را وباسي. يو غړى ده چې ماشوم د هغې په مرسته کولى شي خپلو خوبونو ، هيلو او آرمانونو ته په زرګونو ممکنه لارې پيدا او کشف کړي.

ستاسو ماشوم کولى شي چې خپلو ټولو هيلو او ارمانونو ته ورسېږي خو په دې شرط چې تاسو ورسره واوسئ او ورته لارښوونه وکړئ ، که تاسو په خپل ځان باور لرئ چې له ماشوم سره به وئ او ورته به لارښوونه کوئ نو هغه هم ارومرو خپلو هيلو او ارمانونو ته رسېږي.

موږ ټول استعداد او نبوغ لرو خو بيا ولې د نوابغو په څېر کار او رفتار نه کوي هغه په دې دليل چې زموږ ډېرى خلکو خپل استعداد نه دى تغذيه او تشويق کړى. موږ داسې ميندې او پلرونه نه درلودل چې په دې وپوهېږي چې په موږ کې نبوغ شته او زموږ په نبوغ باندې يې باور کړى واى.

هر څوک خوښوي چې ماشوم يې يو نابغه واوسي. ستاسو ماشوم د خداى تعالى دغې لورېينې ته څه ډول لاس رسى پيدا کوي هغه بېرته له تاسو څخه پيل کېږي. په ماشوم کې د نبوغ را ويښول په لاندې درې (٣) لاملونو پورې تړلى کار دى:

١. په دې باندې باور لرل چې په ماشوم کې نبوغ راويښولى شئ

٢. په دې باندې باور لرل چې ماشوم مو ددې توان لري چې يو نابغه شي

٣. هيڅکله په خپل فکر کې تېره نه کړئ چې ستاسو ماشوم کم عقل او کم استعداده دى.

زه مې ماشوم ته غوره شيان غواړم

که موږ خپل ماشوم ته غوره شيان غواړو نو د يوه اصل په توګه ضروري ده چې د خپل وجود غوره شيان په همدې لاره کې مصرف کړو. همدارنګه په ماشوم کې د زده کړې خوندوره انګېرنه منځته راوړو چې په دې سره به يې په ذهن کې د زده کړې ريښه او بنسټ غښتلى او تشويق شي.

که ستاسو ماشوم د خپل عمر په لومړيو کلونو کې د لوستلو او ليکلو لپاره چمتو والى ولري نو په دې سره به څه شى له لاسه ور نکړي بلکې ډېر شيان به لاسته راوړي. څومره چې کيدلى شي خپلو ماشومانو ته د ژوند په لومړيو کلونو کې لوست او ليک ور وښيئ هومره به دوي د خپلې نړۍ سره آشنا شي او د پوهې او علم دروازې به يې پر مخ را خلاصې شي. په ماشومانو کې د زده کړې خوندوره انګېرنه په مختلفو کچو اهميت لري. موږ د ميندو او پلرونو په حيث دنده لرو څو خپلو ماشومانو ته د زده کړې له هر فرصت څخه ګټه پورته کړو ، هغه که د خوړو وخت وي ، که د لوبو په سامانونو باندې لوبې کوو ، فلم ګورو ، حمام ته ځو او …. دغه پورته کوم ځايونه چې ياد شول په دغو ځايونو کې زده کړه ماشومانو ته خوندوره پرېوځي نه داسې چې ورته زړه تنګي کېږي. په دې ډول ماشومان کولى شي چې ډېر کلمات زده کړي او هغو ته ښه په خپل ذهن کې ځاى ورکړي. کله چې تاسو د زده کړې لپاره له هر فرصت څخه ګټه اخلئ په دې توګه خپل ماشوم ته ور ښيئ چې لوست ، مطالعه او څېړنه د ژوند يوه طبيعي برخه ده داسې لکه چې موږ ساه اخلو. په دې ډول سره تضمين کولى شئ چې که ستاسو ماشوم په راتلونکي کې له ډېرو ژورو او سترو مطالعو سره مخامخ کېږي نو بيا يې زړه نه ورته تنګېږي هغه که بيا ازموينې ته ځان چمتو کوي نو ځان اړ نه ويني چې (اوس بايد درس ) ووايم .

له همدې امله د يو نابغه راويښول د هغه په مور او پلار پورې اړه لري ، مور او پلار يې بايد د رښتيني ترغيب او سمې انګېرنې ترمنځ چې په لرليد (دور انديشي) سره يوځاى وي اړيکه ټينګه کړي. نو له همدې مغلقې اړيکې څخه به ځواکمن ، الهام بښونکى او په عين حال کې ساده او بې مدعا تفکر منځته راشي.

د جان هالټ له نظره نابغه څوک دى؟

نابغه د مالوماتو خزانه نه ده ، نابغه هغه څوک دى چې کولى شي له خپلې پوهې څخه په مناسبو شرايطو کې ګټه پورته کړي. هوش د ژوند يو ځانګړى سبک دى ، ياني د ژوند په ټولو شرايطو کې د رفتار يو ځانګړى طرز دى. هوش څه وخت ازمويلى شو ، کله چې ( نه پوهېږو بايد څه وکړو) ځکه چې په دې حالت کې کوم رفتار له خپل ځانه ښيو او په دې وپوهېږو چې که له نويو او نابلدو شرايطو سره مخامخ شو نو بايد څه وخت او څنګه له مناسبو او وړ مهارتونو څخه ګټه پورته کړو. هوش په دې نه ازمويل کېږي چې ( پوهېږو بايد څه وکړو).

د حافظې تقويه کول

ښه حافظه يا ياد ساتل په ذهن کې د تصويرونو ساتلو او ذخيره کولو توانائي ته وايي. تاسو کولى شئ چې له خپل ماشوم سره ژوندي بحثونه وکړئ او په دې توګه خپل ماشوم ته د ښې حافظې ارزښتناکه ډالۍ ور وبخښئ. د بېلګې په توګه: د يوې تصويري کيسې چې تصوير ورته ور وښيئ:

مور: (په تصوير کې) دغه هلک چېرته ځي؟

ماشوم: د خپلې انا کره.

مور: د انا کور يې چېرته دى؟

ماشوم: د ځنګله په منځ کې.

مور: د دې هلک په ټوکرۍ کې څه شى دي؟

ماشوم: فکر کوم چې کولچې به پکې وي.

په همدې ترتيب کله چې ماشوم په راتلونکي کې دغه کتاب وايي نو له هر پاراګراف سره به يې ددې کتاب عکسونه ذهن کې را ګرځي. په دې ډول تمرينونو سره په ماشومانو کې د زياتو مالوماتو قدرت تقويه کېږي.

که غواړئ چې ماشوم مو نابغه شي

که غواړئ چې ماشوم مو نابغه شي نو خپل ماشوم په لاندې څلورو (٤) لوريو ښه په سمه توګه تنظيم کړئ:

غوره انګېرنه: غوره انګېرنه له خپلواکۍ څخه سرچينه نيسي. ماشوم پوهېږي چې مور او پلار يې دواړه داسې څوک دي چې تل د ده زده کړې په خدمت کې دي. هغه چې خپلو پوښتنو ته سم ځوابونه پيدا کوي نو همدوي ته مخ اړوي ، په واقعيت کې تاسو کولى شئ چې خپلو ماشومانو ته د هغوي د اړتيا وړ مالومات برابر کړئ پاتي شو يادول يې هغه يواځې ستاسو د ماشوم کار دى هغه يې بايد په خپله ترسره کړي . همدلته دى چې د خپلواکۍ حس په ماشومتوب کې په کار ورځي.

ددې لپاره چې په ماشومانو کې غوره انګېرنه تقويه کړو نو بايد هغوي ته خپل وخت ورکړو او لارښوونه ورته وکړو او په دې برسېره لېوالتيا او علاقه يې درک کړو. کله چې ماشوم يو کار په خپله ترسره کوي نو تشويق يې کړئ. خپل احساسات په لوړ آواز سره خپلې ميرمنې ته وواياست ( زوى مې نن کورنۍ دنده په خپله ترسره کړه ، يا داسې ، زوى مې د پسرلي په اړه يوه ښکلې مقاله وليکله )

په ماشوم باندې تشويق داسې ښه لګېږي لکه موسيقي. که خپل ماشومان تشويق کړئ او ورته ووايئ چې که زيات زحمت وباسئ نو د خپلې خوښې وړ رشته کې به درته تحصيلي بورس پيدا شي په دې ډول سره په ماشوم کې دا انګېرنه پيدا کېږي چې نور هم زيات کوښښ وکړي او خپلو هيلو ته ورسېږي.

کنجکاوي ، نبوغ ته د رسېدو کيلي ده

ددې لپاره چې په ماشوم کې خلاقيت او ابتکار فعال شي نو هغه ته وخت ورکړئ چې د هر شي په اړه له هر چا څخه پوښتنه وکړي څو وکولى شي خپل ځان ته نوي شرايط کشف کړي. کله چې ماشوم مو درنه پوښتنه کوي نو په بشپړه توګه ورته پام وګرځوئ ، هيڅکله ورته بې اعتنا او بې پروا کېږئ مه ، د هغوي پوښتنې معتبرې او محترمې وګڼئ ، د پوښتنو د ځواب لپاره يې وخت ولګوئ او له هغوي سره مرسته وکړئ څو د خپلو پوښتنو ځواب پيدا کړي. تاسو کولى شئ چې د اضافي پوښتنو په وسيله د هغوي ذهن ته وسعت ورکړئ.

د بېلګې په توګه ، که تاسو ماشوم ته کيسه لوستلې وي ، دهغې کيسې په اړه خبرې ورسره وکړئ او په اړه يې ور نه پوښتنې وکړئ. په دې ډول به ماشوم په کيسه کې فکر کوي او تاسو ته به مالومات درکوي او ممکن په دې ډول ماشوم هم هغه پوښتنې چې په ذهن کې يې لري له تاسو څخه وکړي.

تخيل د خلاقيت له ساه څخه الهام اخلي

تخيل د خلاقيت له ساه څخه الهام اخلي. ټولو شيانو ته روح ، ژوند ، خوښي او رنګ ورکوي او د هر کسب لپاره ضروري دى. يو پوه په خپل ذهن کې لومړى د يو وضعيت يا يو ځانګړي مفهوم تصور کوي . بيا امکانات په لاره اچوي څو هغه تصور ته ځان ورسوي. که په يو ازمېښت کې ناکام شي د خپل تخيل له قوې څخه به مرسته وغواړي څو يوه بله لاره پيدا کړي او خپلې مطلوبې نتيجې ته ورسېږي.

فرض کړئ ستاسو ماشوم د شپې کورنۍ دندې ترسره کولو ته بې حوصلې شوى خو تاسو تصور کړئ چې هغه کولى شي چې په خپل ذهن کې يوه نېکه پري مجسمه کړي چې په سر يې ولاړه او په ده باندې الوزي را الوزي وهي او تشويقوي يې ، په دې توګه به ماشوم خپله د شپې کورنۍ دنده د نېکې پري په شتون کې په ډېره خوښۍ سره ترسره کړي.

خپلواکي

خپلواکي نبوغ ته قدرت وربخښي. که ستاسو ماشومان ، چې آيا وبه کولى شي ستاسو هيلې ترسره کړي ، دوه زړي او ډاډه نه وي نو هيڅکله به ونشي کولى چې خپل ځان خلاقانه بيان کړي او په دې ترتيب سره به په ماشومانو کې د نبوغ قدرت را ونه ټوکېږي. يو نابغه بايد په دې ډاډه وي چې له ډېر خپګان سره به مخامخ نشي. هغه بايد دومره د امنيت او خونديتوب احساس وکړي څو وکولى شي نوي کار ته لاس واچوي. په ماشوم کې د خپلواکۍ حس په هغه کې په خپل ځان د باور حس پيدا کوي او په دې ډول فضا کې به په ماشوم کې نبوغ راوټوکېږي.

له خپله ځانه مثبت تصوير

که ماشوم له خپله ځانه مثبت تصوير ولري دغه د غوره تمرکز په رامنځته کولو کې لومړى ګام ګڼل کېږي. دغه کار په مختلفو لارو سره ترسره کېدلى شي چې يو يې د برياليتوب تقويه کول دي. فرض کړئ چې ستاسو ماشوم په ډېر لږ وخت کې يو جنجال (پازل) حل کړ او بيا يې تاسو ته راوړ څو خپل برياليتوب درته وښيي نو تاسو هغه په دې ډول سره وستايئ (ډېر ښه دى ، ډېر غوره دى) ( لاړه شه پلار ته دې هم وښيه) دا ډول ستاينه په ماشوم کې د غوره تمرکز سبب ګرځي.

يو له هغو لارو څخه چې په هغو سره په ماشوم کې مثبت تصوير تقويه کېدلى شي هغه له مختلفو موقعيتونو څخه ګټه اخيستل دي. د بېلګې په توګه که ستاسو ماشوم له ليکوالۍ سره مينه لري او د خپلې علاقې وړ ليکوال يې ګل پاچا الفت وي نو تاسو کولى شئ چې له همدې موضوع څخه هم ګټه واخلئ او خپل ماشوم ته ووايئ: ( داچې ګل پاچا الفت دومره ښه ليکنه کوي هغه په دې دليل چې هغه فوق العاده تمرکز لري او زه پوهېږم چې ته يې هم لرې!)

د کتلو (بصري) له لارې د کليمو زده کول:

ميندې او پلرونه کولى شي چې خپلو ماشومانو ته په ډېر کم عمر کې د کليمو پېژندل ور وښيي. په څه ډول؟ په هغه ډول چې يو ماشوم خبرې کول زده کوي. کله چې يو ماشوم د خپلې شاوخوا خلکو خبرې اوري نو خبرې کول زده کوي څو پخپله هم وغږېږي. ددې لپاره چې يو ماشوم کليمې د کتلو له لارې زده او وپېژني نو په کار ده چې هغه کليمې په ليکلي ډول سره وويني څو يې په ياد کې پاتې شي.

د ماشومانو لپاره ترتيب شوي کتابونه چې د ليکنې څخه پرته يواځې عکسونه ولري له هغو کتابونو څخه ستاسې ماشومان لوستل نشي زده کولى.

هغه کتابونه چې يواځې د ماشومانو لپاره ځانګړي شوي وي په هغو کې دداسې کتابونو ايښودل اړين کار دى چې په هغو کې ليکنه زياته او عکسونه لږ وي او عکسونه هم ددې لپاره وي څو د ماشومانو پاملرنه د کيسې او يا بل مطلب د يادولو لپاره ځان لور ته راواړوي او ددې په څنګ کې له ليکنې سره هم بلد شي. کله چې تاسو خپلو ماشومانو ته کوم کتاب لولئ او خپله ګوته له هغو کليمو سره وړئ چې لولى يې نو په دې ترتيب به ماشومان هغه کليمې وپېژني.

د کتلو له لارې د کليمو د زده کولو بله طريقه د کارټونو لوبه ده. تاسو د سپين کاغذ څخه وړې څلور کونجه ټوټې جوړې کړئ البته ٢٥ X ٢٥ سانتي متره کې. بيا د کارټ په يوه لوري د لوبو د سامان نوم وليکئ د بېلګې په توګه (سپى) او په بل لوري د بل شي نوم وليکئ (موږک) او په دې ډول ډېر کارټونه جوړ کړئ. بيا همدا د لوبو سامانونه د کوټې په غولي کې تيت کړئ . ماشوم چې هر يو د لوبو سامان له غولي څخه را اوچتوي نو تاسو د همغه سامان کارټ ورته اوچت کړئ او بيا په ګډه يې له ماشوم سره ولولئ او دغه لوبه په همدې ډول مخته بوځئ.

وروسته بيا د سپي يا بل کوم شي په اړه چې نوم يې په کارټ باندې ليکل شوى دى يوه کيسه ماشوم ته ووايئ نو ددې کار له امله د ماشوم په ذهن کې هغه کليمه نقش کېږي او په ماشوم کې د کليمو د پېژندلو توان راټوکېږي او زياتې کليمې زده کوي. برسېره پر دې له ماشوم څخه هم وغواړئ څو تاسو ته يوه کيسه ووايي کله چې تاسو هغه کيسه اورئ په کاغذ يې هم وليکئ او بيا يې بېرته ماشوم ته خپله کيسه تېره کړئ او خپله ګوته د پخوا په شان په کيسه کې هرې کليمې ته ور وړئ. په دې ډول به په ماشوم کې د کليمو د پېژندلو توان نور هم غښتلى او قوي شي.

تاسو هم کولى شئ څو خپل ماشومان د ليکلو کليمو لوستلو ته وهڅوئ ، تاسو چې څومره زيات له خپلو ماشومانو سره مينه ولرئ هومره به ستاسو برياليتوب تضمين کړي او باور وکړئ چې که په دې لاره کې تاسو يوه دقيقه هم ولګوئ هغه به ډېره ارزښتناکه وي. نو ددې لپاره ويلى شو چې په ماشومانو کې د نبوغ راويښول يو هنر نه دى بلکې يو رسالت او دنده ده. په ماشومانو کې د پټ نبوغ را څرګندول د ماشومانو ذهني فعاليتونو ته تل قوي ، مثبتې او سالمې انګېرنې ته اړتيا لري.

دا چې ستاسو ماشومان تل تاسو ته ګوري او غواړي چې په خپل ژوند کې تاسو د خپلې لارې سرمشق وګرځوي نو په کار ده چې هغوي ته ښه لارښوونکي و اوسئ او ماشومان وهڅوئ څو له علم او پوهې سره ژوره مينه ولري.

که ماشومان تاسو د ورځپاڼې په مطالعه کولو بوخت ويني او يا ډېرى وخت تاسو خپل ماشومان له ځان سره کتابتون ته له ځان سره بيايئ نو په دې ترتيب پوهېږي چې تاسو له مطالعې سره مينه لرئ او غواړي چې په دې کار کې له تاسو څخه تقليد وکړي.

څرنګه خپل ماشوم ليکلو ته هڅولى شئ؟

ليکل په لوړه کچه د رضايت احساس منځته راوړي او همدارنګه د ژوند د خوند لامل ګرځي. د ليک په وسيله فشارونه تخليه کېږي او يو شخص کولى شي چې له قلم او کاغذ سره په يو کونج کې کښېني او خپل زړه تش کړي. په ليکلو سره د انسان افکار روښانه او منسجم کېږي او له ماشوم سره مرسته کوي څو په ښه توګه اړيکې ټينګې کړي. د ماشومانو د ليک په هکله بايد ستاسو غبرګون تشويقي بڼه ولري او له هغه څه سره مينه وښيئ چې ماشوم يې ليکي نه له خوشنويسۍ سره بلکې ترټولو د ماشوم افکار مهم دي او دا مهم دي چې دغه افکار په څه ډول سره اوډي ، املاء او ژب دود دومره ته پام مه ساتئ.

د ليکلو ځاى او وخت: ډېره مهمه داده چې ماشوم پخپله ځانته ځاى د ليک لپاره وټاکي ، که د ماشوم زړه شو چې د ډوډۍ له خوړلو وروسته سمدستي څه ليکل وکړي نو ورته اجازه ورکړئ څو هغه خپل خلاقيت په هرځاى کې يې لازم ګڼي بهر ته راوباسي.

که له ماشومانو څخه مو غوښتي وي څو خپل افکار درته په ليکلي ډول وړاندې کړي نو هغوي ته د فکر کولو لپاره وخت ور کړئ دا ځکه چې فکر کول له ليکلو څخه زيات وخت اخلي. ممکنه ده چې ماشوم د تتې شيشې څخه بهر ته د کتو په حال کې وي او په خپل فکر کولو کې ډوب وي نو پرې يې ږدئ چې فکر وکړي.

ستاسو د ماشومانو ليکنې کېداى شي چې ډول ډول و اوسي:

د تبريکى کارتونه: خپل ماشومان تشويق او وهڅوئ څو د ځانګړيو مناسبتونو په هکله خپلو ملګرو ته کارتونه ترتيب کړي او لازمې پايلې يې هم په خپل قلم ورباندې وليکي او بيا يې ملګرو ته واستوي. په دې کار سره به هغوي هغه مالومات چې پخوايې په ژبه تبادله کول اوس له بهر نړۍ سره د ليک له لارې شريک کړي.

ورځني يادښتونه: ورځنۍ خاطرې يا په بله ژبه د ورځنيو يادښتونو ليکل د ماشومانو لپاره د ليکلو يو تر ټولو غوره تمرين دى ، په دې توګه ماشوم کولى شي خپل افکار او احساسات په ښه توګه د قلم له لارې بيان کړي.

ستاسو ماشوم کولى شي د ورځنيو خبرونو ، د مسافرتونو او يا نورو شيانو ليکلو ته چې زړه يې غواړي ځانګړې کتابچې ولري. او آن تر دې چې کولى شي د ورځنيو يادښتونو په کتابچه کې عکسونه هم ور سره ونښلوي په همدې توګه په ماشوم کې د ليکوالۍ وړتيا وده مومي او په راتلونکي کې ترې ښه ليکوال خېژي.

مثبته انګېرنه

که تاسو مثبته انګېرنه ولرئ او له دې سره يوځاى خپل ټول هغه توقعات او هيلې چې له حده وتلي او ناممکنې دي يوې خواته کړئ نو بيا ستاسو ماشوم پرته له وار خطايۍ څخه په آزادانه توګه هڅه کوي څو هغه حالت بدل کړي چې د ځان لپاره يې سرمشق کړى و او په واقعي ډول ځان وپېژني او د برياليتوب په لاره ګام اوچت کړي. د ماشوم انګېرنه له تاسو څخه پيل کېږي. که تاسو په دې باور ياست چې ستاسو ماشوم ددې کار له باره وتلى شي او ورکې به بريالى شي نو هغه هم په دې باوري کېږي چې په ده کې د برياليتوب لپاره لازم کيفيت شته. ستاسو له مثبتې انګېرنې څخه د ماشوم مثبته انګېرنه سرچينه نيسي.

څنګه کولى شو چې په ماشومانو کې د مثبتې انګېزې قوه منځته راوړو؟

ستاسو لپاره ځاني انګېزه دومره مهمه او ګټوره ده څومره چې ماشومانو ته ګټوره ده. نو ددې لپاره په روڼ ذهن او مثبتو افکارو سره داسې وضعيت منځته راوړئ چې ستاسو د ماشومانو وړتياوې او استعدادونه پکې وټوکېږي.

لومړى وضعيت: خپل ماشومان له ذهني زندانونو څخه آزاد کړئ ( دا کوه او دا مه کوه) په دې کار سره په ماشوم کې ډېر نبوغ پټ پاتې کېږي پرېږدئ چې څرنګه يې زړه وي هاغسې واوسي. د يو نابغه لپاره نړۍ داسې يو ځاى دى چې بايد فتح يې کړي نه داچې په ډار ډار يې ننداره وکړي.

دويم وضعيت: په ژوند کې د ناکامۍ غوندې بل څه نشته ، د ماشوم اشتباه دومره نه ده چې ټوله نړۍ به سره هاغسې او دغسې کړې ، نو بيا يې ولې لويوئ؟ د ماشوم د اشتباه په وړاندې بايد ستاسو غبرګون معقول او طبيعي وي ، هره اشتباه په څنګ کې مثبت اړخ هم لري ، ماشوم ته وخت ورکړئ څو زده کړي او وپوهېږي چې بل ځل به کار په سمه توګه ترسره کوي ، هيڅکله هم ماشوم د ناکامۍ په خاطر مه رټئ.

درېيم وضعيت: ستاسو ماشوم چې کله د خپلواکۍ په يادولو کې وي نو کېداى شي چې داسې کارونه ترې سر ووهي چې ستاسو له نظره هغه احمقانه وبرېښي ، کومه ستونزه نه ده ماشوم ته اجازه ورکړئ څو په خپل نظر کار وکړي. که تاسو په دې پړاو کې د هغه خپلواکۍ په ولکه کې راولئ نو په دې کار سره به د ماشوم ذهني او عاطفي وده محدوده کړئ. که په رښتيا سره تاسو ځير شئ نو پخپله به درته مالومه شي کوم شى چې تاسو ته سم نه ښکاري هغه په حقيقت کې دومره مهم هم نه دى.

څلورم وضعيت: په ياد ولرئ چې ستاسو ماشوم يو خپلواک کس دى او يو ځانګړى خپل فکر ، ذهن او احساس لري نو له همدې امله تاسو ددې هڅه مه کوئ چې خپلې هيلې په هغه باندې تحميل کړئ. ماشوم ته مو اجازه ورکړئ څو خپل ځانته هيلې او خوبونه خلق کړي او هم يې د سرته رسولو لپاره هڅه او هاند وکړي. کېداى شي په ځوانۍ کې ستاسو هيله دا وه چې د طب پوهنځۍ ولولئ او ډاکټر شئ خو په هغه وخت کې ستاسو مالي ستونزې ډېرې وې او تاسو ته يې اجازه در نکړه څو خپلې هيلې ته ورسېږئ همغه وو چې تاسو بل کار ته مخه کړه او تراوسه پکې بوخت ياست. نو اوس تاسو په دې فکر کې مه اوسئ چې ستاسو زوى يا لور به ستاسو ارمان پوره کړي او له همدې امله ورباندې د طب پوهنځۍ لولئ. د يو ښه هنرمند کېدو ، د ډاکټر کېدو او يا د بل مسلک د ټاکنې هيله بايد پخپله له ماشوم څخه راوټوکېږي نه ستاسو له خوا.

پنځم وضعيت: څنګه کولى شئ چې په ماشوم کې د خپلواکۍ حس تقويه کړئ؟ د خپلواکۍ د حس د تقويه کېدو لپاره تاسو کولى شئ چې خپل ماشوم د هغه شي په اخيستلو (پېرودلو) پسې ولېږئ کوم چې د کور لپاره ضروري دي. په دې کار سره د ماشوم ذهني وده مومي او هغه د ښه ژوند لپاره چمتو کوي. اروا پوه ډيويډ لوئيس داسې وايي: ( خپل ماشوم وهڅوئ څو د کور ځينې کارونه پخپله اوږه واخلي او د کور د هر کار لپاره يو مسووليت وټاکئ.)

نابغه يانې غوره زده کونکى

له خپلو اولادونو څخه ښه زده کونکي جوړ کړئ. يو ښه زده کونکى هغه څوک دى چې ټول عمر شاګرد پاتې شي ، تل د زده کړې لېواله وي او د نويو او تازه افکارو څخه باخبر وي. ستاسو ماشوم چې د لوړو افکارو او بې کچې مينه ورسره ولري همدارنګه ( ځه ور پسې) انګېرنه ورته پيدا کېږي نو همدا وجه ده چې د زده کړه او يادول د يوه نابغه مور زادي حق دى.

لومړى ګام: تفکر او پلټنه

تاسو کولى شئ چې تفکر او پلټنه د عمومي رخصتيو په بنسټ باندې له ماشوم سره پيل کړئ. د بېلګې په توګه د نوروز په هکله او داسې نور. ماشوم عمومي رخصتي ته په انتظار وي او تاسو کولى شئ چې هغه وهڅوئ څو د عمومي رخصتي په اړه مطالعه وکړي ، عمومي رخصتي هم تاسو په تحريک کونکو بحثونو او خوندورو تجربو باندې واړوئ او ماشوم ته دا انګېزه ورکړئ څو فکر وکړي چې په افغانستان او نورو ګاونډيو ملکونو کې ولې خلک د نوروز په ورځ رخصتي کوي؟

دويم ګام: تقويه کول او تشويق

هغه پوهه او اطلاعات چې په لاس کې مو دي له هغو نه په ورځني ژوند کې ګټه واخلئ. د بېلګې په توګه تاسو کولى شئ چې د قدر د شپې په اړه خپل ماشوم ته مالومات ورکړئ:

دا هغه شپه ده چې په دې شپه الله تعالى قرانکريم را نازل کړى ، ددې شپې د عبادت ثواب د زرو مياشتو له عبادت سره برابر دى ، په دې شپه مسلمانان په جوماتونو کې راټولېږي او په ډله ايز ډول سره په ډول ډول عبادتونو کې برخه اخلي څو هغه ثواب چې دغه شپه يې لري د ځان کړي. د قدر شپه مالومه نه ده هغه هم ددې لپاره چې مسلمانان يې د روژې په ټوله مياشت کې ولټوي او په ډېر لټون سره د لازياتو ثوابونو څښتنان شي.

کله چې تاسو ورته مالومات ورکړل نو بيا ماشوم تشويق کړئ څو په همدې اړه يو نشريه برابره کړي او خپل راټول کړي مالومات له خپلو نورو ملګرو سره ګډ کړي.

درېيم ګام: په ياد راوړل او تمرين

د ډوډۍ خوړلو پر وخت له خپلو ماشوم څخه وغواړئ چې د هغو مالوماتو په هکله تاسو ته وغږېږي چې تاسو د قدر د شپې په هکله نوموړي ته ورکړي وو. او له نوموړي څخه بېلابېلې پوښتنې وکړئ چې په ترڅ کې يې هغه وکولى شي چې د مذهبونو نظريات په دې هکله روښانه کړي.

تاسو کولى شئ چې د ژوند يوه خوږه خاطره مو ماشوم ته ووايئ لکه د هغه د زېږېدلو ورځ. څو ستاسو ماشوم هغه ستر اشخاص وپېژني چې په دې ورځ پيدا شوي دي او بيا د هغو په هکله مطالعه وکړي. پدې کار سره ماشوم تشويق کېږي چې د سترو اشخاصو ځاى ته ځان ورسوي او په ذهن کې يې د خپل ژوند په هکله يو لوى هدف راپيدا کېږي. په راتلونکي کې هغه څه کوي چې سترو اشخاصو ترسره کول.

د راډيو او ټلويزيون ويندوى:

له راډيو او ټلويزيون څخه په زړه پورې خبرونه وليکئ او بيا يې خپل ماشوم ته ورکړئ او له هغه وغواړئ چې داسې فکر وکړي لکه د خبرونو ويندوى او په همغه ډول يې ولولي. تاسو د يو ځاى د پېښو په اړه مالومات را ټول کړئ بيا يې ماشوم ته ورکړئ پرېږدئ چې پخپله ستاسو ماشوم له هغو مالوماتو څخه خبر جوړ کړي او د خبرونو د ويندوى په څېر يې په لوړ غږ ستاسو او د کورنۍ د ټولو غړو په مخ کې ولولي.

کتاب او کتابتون:

اوس ددې وخت را رسېدلى چې ستاسو ماشوم د ځايي کتابتون غړيتوب تر لاسه کړي او په خپل نوم د غړيتوب کارټ ولري. ماشوم ته مو وښيئ چې د مرجع کتابونو له سيسټم څخه څه ډول ګټه اخيستلى شي او په منظم ډول ورسره کتابتون ته ولاړ شئ او تازه کتابونو ورته په امانت واخلئ.

پوښتنه رامنځته کول:

يوه ښه زده کړه دوه پړاوونه په مخکې لري:

١. د موضوع په اړه فکر کول ٢. د پوښتنې طرح کول

١. د موضوع په اړه فکر کول: هغه څه چې يو ښه زده کونکى له نورو څخه جلا کوي هغه لېوالتيا (مينه) او انګېرنه ده. د يوې کورنۍ دندې سرته رسول د هغه په نظر کې يواځې دا نه ده چې حل يې کړي او څنګ ته يې کښېږدي بلکې هغه له دې فرصت څخه په ګټه اخيستنې د موضوع په اړه د لا زيات پوهېدو او د موضوع د ښه درک کولو او څېړنې لپاره ګټه اخلي. دا ډول زده کوونکى د تيارو چمتو شويو مالوماتو غوښتونکى نه وي بلکې پخپله غواړي چې له هغو مالوماتو څخه ځانته نتيجه راوباسي او مالومات ځانته مانا دار کړي او په همدې بڼه يې مغزو ته سپاري. که يو ځل بيا د هغې ځانګړې موضوع په هکله څه واوري نو سمدستي يې هغه څه په ياد ورځي چې پخوا يې مغزو ته سپارلي و او اوس هغه مالومات په ډېر ښه شکل سره درک کولى شي کوم يې چې په کوچنيوالي کې ياد ته سپارلي و.

٢. د پوښتنو طرح کول: هرڅومره چې ستاسو ماشوم په کور کې ډېر څه زده کړي نو د ښه زده کوونکي کېدو چانس يې زياتېږي. ماشوم مو چکر ته له ځان سره بوځئ او له هغه سره بحث وکړئ ، له هغه څخه د هر شي او هر په زړه پورې شي په هکله پوښتنه وکړئ.

له ماشوم څخه مو وغواړئ څو د هغو شيانو په هکله تاسو ته وغږېږي چې په تاسو پورې اړه نه لري. په دې کار سره به ماشوم ته فرصت په لاس ورشي څو له خپلې حافظې څخه ګټه پورته کړي او په خپلو تجربو باندې تمرکز وکړي او هم زده کړي چې اشخاص او پېښې وستايي او کيسه درته بشپړه کړي.

د مغزو اعجاز

حافظه له دې امله مهمه ده چې په مرستې سره يې تفکر او هوش کولى شي د مالوماتو له پرلپسې جريان څخه کار واخلي.

زموږ ډېرى په دې پوهېږو چې ټول انسانان د مغزو له يو ډول قدرت او توان سره پيدا شوي. که تاسو ته وويل شي چې د کمزورې حافظې په نوم څه شى نشته. نو تاسو ددې خبرې د ردولو لپاره له خپله ځانه مثالونه راوړئ خو بيا ارواپوهانو د حافظې په اړه څېړنې کړې او پورتنى نظر چې وايي د ټولو انسانانو حافظې سره برابرې دي تائيدوي.

د مغزو يو څرګنده ځانګړتيا داده چې د ذخيره کولو سيسټم لري چې په انګرېزي کې يې Back-up System بولي نو له همدې امله يو کمزورى اليکټريکي شاک ددې سبب ګرځي چې تاسو ته د کوچنيتوب صحنه در وښيي يا يو خوږ بوى يوه څرګنده او ښه خاطره در په ياد کړي. همدا اوس هم تاسو او هم مو اولادونه غوره حافظه لرئ خو يواځې روزنې ته اړتيا لري.

له ټولو نه وړاندې تاسو کوښښ وکړئ چې د خپلو اولادونو له فکر څخه دا خبره وباسئ چې د هغوي حافظه کمزورې ده. که ماشوم يو شى له ياده وويست نو په دې خبرو لکه (په ياد دې نه ده) ، ( دومره ژر دې له ياده وويسته؟) ، ( څه بلا وهلى يې) مه ورته وايئ ددې خبرو پر ځاى تاسو کولى شئ مثبتې خبرې ماشوم ته وکړئ څو د هغو په مرسته ماشوم وکولى شي هغه خبرې په ياد راوړي. لکه: ( ښوونکي درته ښودلى ده ، لږ څه فکر وکړه. …) ، ( لږ څه ځانته وخت ورکړه چې در په ياد شي.)

يوه خبره مو بايد په ياد وي چې موږ ټول په يو ډول يو شى نه يادوو. ځينې دا عادت لري چې يو شى وويني او ځينې نور بيا چې کله يو شى واوري نو په ښه توګه يې په ياد کې پاتې کېږي.

د قوي او غښتلې حافظې لرل:

د قوي حافظې د لرلو لپاره دوه فوق العاده اغېزمنې لارې شته:

د اورېدلو له لارې د يو شي راپه يادول
د لېدلو له لارې د يو شي را په يادول
تاسو وګورئ چې ستاسو د ماشوم لپاره کومه لاره ډېره اغېزمنه ده او يا د دواړو له ترکيب څخه ګټه پورته کړئ.

١. د اورېدلو له لارې د يو شي راپه يادول: د بريټانيائي کلمبيا په پوهنتون کې پروفيسور جان يوئيل داسې نظر لري: ( د يو شي د يادولو لپاره ترټولو غوره لاره داده چې له يادولو وروسته يې سمدستي بېرته په ياد راوړو. په مغزو کې د مالوماتو له ذخيره کولو څخه سمدستي وروسته د هغو په بېرته را پيدا کولو سره مغز ددې توان پيدا کوي چې نورو کسانو ته يې په زياتو لارو بيان کړي.)

تاسو کولى شئ چې له خپلو ماشومانو څخه وپوښتئ چې نن مو په ټولګي کې د رياضي په مضمون کې څه زده کړه او په ډېره نرمۍ سره يې تشويق کړئ څو تاسو ته يې روښانه کړي. د بېلګې په توګه ( ناطق اعداد؟ ناطق عدودنه څه شي ته وايي؟ ډېر په زړه پورې مالومېږي؟ ګرانه! کولى شې چې راته يې وښيي چې څنګه لاسته راځي؟) بيا يې په څنګ کې کښينئ څو يې درته روښانه کړي او د رياضي عمليې ترسره کړي.

تاسو خپل ماشوم ته ور زده کړئ چې د ټولو موضوعګانو په اړه نوټ واخلي او په لنډه توګه دې وليکي او بيا دې بيابيا ووايي.

٢. د ليدلو له لارې د يو شي را په يادول: دغه طريقه د ماشوم د را په يادولو د توان د تقويه کېدو لپاره ډېره مهمه ده. د عکس او غږ په مرسته چې په مغزو کې يې ساتلي يو شى ور په يادېږي. حافظه يې په دې وخت کې د کار اخيستنې لپاره ډېره ښه روزلې ده. د بېلګې په توګه تاسو خپل ماشوم ته د ګل پاچا الفت عکس ور وښيئ او بيا د هغه عکس په اړه ورته خبرې وکړئ او د خبرو په ترڅ کې ورته مالومات ورکړئ او بيا له ماشوم څخه وغواړئ څو د الفت اثار او ليکنې ولولي. په دې ډول تمرينونو سره په ماشوم کې د مالوماتو د را په يادولو قدرت تقويه کېږي.

د پاملرنې تنظيمول: تاسو خپلو ماشومانو ته داسې يو ځاى چېرته چې رڼا هم په بشپړه توګه شته او آرام هم دى چمتو کړى دى. هغه پخپله د ليک ميز ، څوکۍ ، د ليکنې لپاره سامانونه او نور د اړتيا وړ توکي لري. اوس بايد تاسو داسې يو پروګرام ترتيب کړئ چې ماشوم مو د مطالعې لپاره بشپړ وخت ولري. د درس لوست او مطالعه بايد د ماشوم د ورځنيو کارونو له ډلې څخه يو کار وي او هيڅکله يې د يو امر له مخې ترسره نه کړي. ماشوم بايد مطالعه داسې وګڼي لکه د اوبو څښل ، د ډوډۍ خوړل او د لوبو کول. ماشوم بايد مطالعه يو په زړه پورې کار وبولي او د خوښۍ احساس ورته ولري. ددې لپاره چې تاسو په ماشوم کې د مطالعې په اړه مثبته انګېرنه پيدا کړئ نو تاسو له ماشوم څخه وغواړئ چې يو جدول چمتو کړي او د ورځې ټولې چارې پکې وليکي. هر ساعت چې څه کوي هغه دې کې ليکي. هغه چې ماشوم پخپله په جدول کې په خپل قلم ليکلي دي د هغو په ليدلو او لوستلو سره به يې پام شي چې څومره وخت يې عبث تېر کړى پخپله به ماشوم هم ورته هک پک پاتې شي.

ستاسو ماشوم ښوونځي ته ځي ، کورنۍ دنده ترسره کوي ، لوبې کوي ، ملګري لري ، ساعت تېري کوي او درسونه لري چې بايد ويې لولي نو ددې ټولو لپاره په کار ده چې يو پروګرام ولري. تاسو ورسره مرسته وکړئ څو له خپل وخت څخه ښه او اغېزمنه ګټه واخلي. ستاسو ماشوم بايد انعطاف پذير و اوسي چې بيا وکولى شي څو په خپل ترتيب کړي جدول کې لازم بدلونونه رامنځته کړي او که لازمه وي له يو ځايه پروګرام بل ځاى ته ولېږدوي.

انعطاف منل ډېر اهميت لري ، د اونۍ په پروګرام کې بايد استراحت ، له ملګرو سره لوبو او درس ويلو ته کافي وخت بېل کړي.

که ستاسو ماشوم د شنبې په ورځ د تاريخ ازموينه ولري او د جمعې په شپه يوې ميلمستيا ته بلل شوي ياست نو بيا تاسو څه کوئ؟ امکان لري چې خپل ماشوم ته ور په ياد کړئ چې د شنبې په ورځ دې ازموينه ده او په ميلمستيا کې د ګډون کولو له امله يې ورټئ. امکان لري چې ستاسو ماشوم داسې غبرګون وښيي ، د خونې (کوټې) په يوه کونج کې کښيني او تاسو ته داسې وښيي چې درس زده کوي ، پداسې حال کې چې د ماشوم په ذهن کې د ميلمستيا خبرې ځي او راځي. ډېر احتمال شته چې ماشوم خپلو درسونو ته دومره زياته پاملرنه ونه کړي سره ددې چې په کور کې يواځې د همدې درس لپاره پاتې شوى او له همدې امله يې ازموينه سمه تېره نشي. په دې وخت کې څه پېښېږي؟

ستاسو ماشوم له يوې خوا په ميلمستيا کې ګډون ونه کړ ياني د تفريح وخت يې له لاسه ورکړ ، په ازموينه کې يې نومرې هم لږې واخيستې ، ډېر احتمال شته چې په خپلو شونډو کې ووايي ( تاريخ نه کرکه لرم) په دې کار سره د ماشوم انګېرنه په منفي قالب کې قرار نيسي.

ددې ستونزې د هواري لپاره بله لاره داده چې تاسو په ګډه له ماشوم سره د اونۍ پروګرام برابر کړئ ، تاسو پروګرام ته وګورئ او داسې ورته ووايئ: ( ته د شنبې په ورځ د تاريخ ازموينه لرې ، څنګه به وي چې ته د چارشنبې او پنجشنبې په ورځ لږ زيات کار وکړې نو په دې ډول به د جمعې په شپه وخت ولرې څو په ميلمستيا کې ګډون وکړې.) په دې ترتيب تاسو د هغه ملګري ګرځئ او له هغه سره مرسته کوئ څو په ميلمستيا کې ګډون وکړي او هم په ازموينه کې ښې نومرې واخلي. دغسې کارونه ددې سبب ګرځي څو له ماشوم سره د پروګرام په ترييبولو کې ډېرې مرستې کولو ته پاملرنه وشي.

د مطالبو د يادولو لپاره لارې چارې:

د موضوع طبقه بندي يو له هغو مهمو لارو څخه دي چې په دې کار سره کېداى شي چې اصلي ټکي پيدا او حافظې ته يې وسپارو. که موضوع په لږ غوندې وړو ګروپونو باندې ورته وويشو نو ماشوم دغه نوي مالومات په ډېره چټکۍ او اغېزمنه توګه يادولى شي. په همدې پلمې سره تاسو کولى شئ چې د ماشوم مغز د مالوماتو په کوچنيو مړيو سره خړوب کړئ ځکه هغه له هرې يوې مړۍ څخه خوند اخلي او هضم کولى يې شي. خو که تاسو يوه غټه مړۍ را واخلئ او په يو دم يې د ماشوم په خوله کې ور کړئ نو ارومرو به يې له خوړلو څخه مخ واړوي. په همدې ډول موضوعګانې هم دي چې بايد لومړى يې په کوچنيو برخو وويشو او بيا يې ماشوم ته وړاندې کړو.

( پدې برخه کې يوه بله مهمه خبره داده چې که څوک غواړي ماشومانو ته مالومات په ليکلي ډول سره وړاندې کړي نو بايد خپل مالومات په وړو او کوچنيو جملو کې ترتيب کړي دا ځکه چې بيا هم لکه د پورته بېلګې په څېر ماشومان نشي کولى چې غټې مړۍ په ښه توګه هضم کړي خو په کوچنيو مړيو يې په ښه توګه زور رسېږي. دا د ماشوم د ادب په سلسله کې هم يو ستر اصل دى چې د ماشوم ادب زموږ موضوع نه ده چې ورباندې وغږېږو . ژباړن)

د بېلګې په توګه: که ستاسو ماشوم د يوې بهرنۍ ژبې د يادولو په حال کې وي نو تاسو کولى شئ چې کليمې ورته د نوم ، صفت ، کړ ول (قيد) او کړ (فعل) په ګروپونو باندې وويشئ. پدې ډول سره به د ګرامر په هکله مالومات تر لاسه کړي او په ياد به يې پاتې شي.

په ټولګي کې د يادښت اخيستل:

د يادښتونو په ليکلو کې لومړى ګام دادى چې ترټولو غوره مالومات وټاکو او د هغو مالوماتو له اصلي کليمو څخه يادښت واخلو. يادښتونه د مالوماتو د لنډيز رول لوبوي. د يادښتونو اخيستل ددې لامل ګرځي چې ماشوم يو مطلب له سره ګوري او له سره يې طبقه بندي کوي او په دې کار سره ماشوم کولى شي چې يو مطلب په ساده توګه خپلې حافظې ته وسپاري.

ښوونکى په ټولګي کې خپلو زده کوونکو ته د درس په اړه ښې اوږدې خبرې کوي او بيا ستاسو ماشوم ته وخت ورکوي چې دغه خبرې ټولې وليکي ، نو تاسو خپل ماشوم ته ور زده کړئ چې د اوږدو خبرو څخه يواځې مهم ټکي له ځان سره وليکي لکه په لاندې توګه چې روښانه شوي:

ښوونکى چې په توره تخته څه ليکي په دې ارزي چې د يادښت لپاره وليکل شي.
کله چې ښوونکى د يو سرليک په اړه زياتې څرګندونې کوي نو دا په دې مانا چې دغه سرليک ډېر ارزښت لري نو بايد چې په يادښتونو کې وليکل شي.
کله چې ښوونکى د خپلو خبرو په اوږدو کې په ځينو کليمو باندې خپل غږ زير او بم کوي نو هلته هم مهم ټکي په ګوته کېداى شي.
ددې امکان شته چې ښوونکى د خپلو اوږدو خبرو په ترڅ کې ځينې شيان تکرار کړي لکه داسې ( په لنډه توګه ويلى شو) يا ( په دې ځاى کې ډېر مهم ټکى دا دى … ) او يا ( له دې نه زما مطلب …). نو کله چې ښوونکى د دغسې خبرو په وخت کې وي نو پوه شئ چې ښوونکى مهمو ټکو ته اشاره کوي چې بايد دغه هم په يادښتونو کې وليکل شي.
په نښه کول:

د يوې موضوع د ښه يادولو لپاره د کتاب پاڼې په ډول ډول نښو باندې نښه کول يو ګټور کار دى او د يو متن د کرښو لاندې خط ايستل د هغه متن اصلي فکر موږ ته مشخص کوي او ددې لپاره چې د دوو مطلبونو ترمنځ مو اړيکه په ګوته کړې وي نو کولى شو چې د ستوري له نښې څخه ګټه واخلو. نښې په ښه توګه کولى شي چې د يوې موضوع بېلابېلې برخې سره وتړي او په اسانه بيا د ماشوم په ذهن کې ځاى نيسي.

د مطالبو لنډيز:

د کتاب د متن په اړه نور مالومات د کتاب په حاشيه کې مه ليکئ. ځکه په دې کار سره به ستاسو د ماشوم د پريشانۍ سبب وګرځي او بيا به يې زړه نه کېږي څو د کتاب متن ته مراجعه وکړي. نو ددې لپاره چې تاسو هغه مالومات ورکې وليکئ نو د ٢١ x ٢٩ سانتي مټرو په اندازه سپن کاغذونه چمتو کړئ او بيا يې د کتاب په همغه ځاى کې ور کښېږدي. د داسې کاغذونو په مرسته به ستاسو ماشوم وکولى شي چې د متن په اړه د ښې روښانتيا لپاره ګرافونه رسم کړي او خپلو يادښتونو کې به ورته ځاى ورکړي.

تاسو خپل ماشوم ته پرچه کلک ( يوه وسيله ده چې په هغه کې سره جلا شوې ورقې او پاڼې سره را ټولېږي) واخلئ ترڅو د خپلو يادښتونو پاڼې سره يوځاى کړي. دا يوه اغېزمنه طريقه ده چې ماشوم کولى شي چې په هر وخت کې تازه او نوي مالومات پرته له کومې ستونزې په دغو يادښتونو کې ور اضافه کړي.

پورته يادې شوې لارې چارې ځکه ښکلې دي چې ساده او هم ډېرې اغېزمنې دي. دغه لارې چارې ماشومانو ته د ښې روښانتيا او نظم رامنځته کېدو احساس ور کوي او کېداى شي چې ورته په زړه پورې هم تمامې شي.

د آي کيو ازميښت

آى کيو د هوښيارتيا د درجې لنډيز دى. د آى کيو ازميښت د ماشوم د ذهني ودې او عمر ترمنځ تړاو مالوموي. د آى کيو اندازه چې د ٩٠ – ١١٠ ترمنځ وى دا طبيعي ده ، که د ١١٠ – ١٣٠ ترمنځ وي نو دغه اندازه له عادي حالت څخه لوړه ده ( مافوق عادي) او که د آى کيو اندازه ١٤٠ وي نو دغه کسان نابغه ګڼل کېږي. امکان لري چې تاسو کله د خپل ماشوم د آى کيو اندازه واورئ نو بيا تاسو له خپل ځانه ډول ډول غبرګون وښيئ ، ممکن خپه شئ ، په غوسه شئ ، له خپلو هڅو څخه لاس په سر شئ. دارنګه ټول غبرګونونه ډېره لويه اشتباه ده دا ځکه چې امکان لري ستاسو د ماشوم حالت په هغه وخت کې ښه نه و چې کله يې د آى کيو ازميښت ترسره کاوه او يا د ازميښت له هغه حالت څخه يې د ويرې احساس کړى وي.

د عقل خبره خو داده چې تاسو خپله انګېرنه مه بدلوئ او له خپلو هڅو څخه مه لاس په سر کېږئ او هيڅکله مو ماشوم ته د هغه د آى کيو لږې نومرې مه ور په يادوئ ځکه په دې کار سره تاسو يواځې د هغه هوښياري ته په ټيټه سترګه ګورئ او هڅوئ يې څو په خپل ځان کې فکر وکړي. نو ستاسو رول د پلار يا مور په څېر دا دى چې تاسو د خپل ضعف ټکي تقويه کړئ او هيڅکله منفي انګېرنه مه کوئ دا ځکه چې د يو نابغه مغز په مثبتو شرايطو کې په حاصل راځي نو هر څه مو چې له وسه کېږي تر سره يې کړئ ځکه ارزښت يې لري.

زه يې کولى شم!

باور ولرئ او په همدې ډول ځانته وواياست ، کولى شي چې ددې په مرسته په خپل ماشوم کې نبوغ را ويښ کړئ ، او تاسو کولى شئ چې د خپل ماشوم د نبوغ په راويښېدلو کې ګام اوچت کړئ ،

نو

له همدې اوسه يې

پيل کړئ!

د نهم څپرکي او هم د کتاب پاى

د ماشوم روزنه او له ماشوم سره د رفتار کولو څرنګوالى د ماشوم د شخصيت په جوړولو کې ډېر زيات اغېز لري. په همدې ډول د مور جسمي او رواني شرايط چې کله يې ماشوم په ګېډه وي او د تکوين او ودې په جريان کې وي هم ډېر ارزښت لري. د يو فرد د ماشومتوب او ځوانۍ دوره هم د هغه په ژوند او راتلونکې کې مهم رول لوبوي. په همدې دوره کې ډېرې ماشومان او تنکي ځوانان له ويرې او ډار سره مخامخ کېږي. داسې ويره او ډار چې هم په ماشوم او هم يې په کورنۍ باندې منفي اغېز کوي. د ماشومتوب د دورې ستونزې له همغې دورې پورې محدودې نه پاتې کېږي بلکې په راتلونکي کې د هغو ستونزو اغېز په ګڼو شکلونو سره پاتې کېدلى شي. له يواځيتوب ، تيارې او ډاکټر څخه ډارېدل هغه ستونزې دي چې بايد په خپل وخت ور سره سم چلند وشي پرته له دې هم په راتلونکي کې او هم د ماشوم په ټولنيزو اړيکو کې خپل منفي اغېز پرېښودلى شي.

څه ډول کولى شو چې د ماشومانو د تخيل قوه غښتلې کړو؟

فرض کړئ چې ستاسو پنځه کلن ماشوم له ( موږک) او ( پشکې) څخه ډارېږي. نو ددې ډار د لرې کولو لپاره بايد څه وشي؟

د پورتنۍ پوښتنې ځواب دادى:

تاسو يوه پنځه ګون افغانۍ سکه را واخلئ او د جادو په څېر ور څخه ګټه پورته کړئ. دغه سکه د ماشوم په څنګلې باندې درې ځلي وموښئ او ماشوم ته ووايئ چې ستا ستونزه به حل کړي. بيا داسې شرايط برابر کړئ چې ستاسې د جادو اغېزې پخپلو سترګو وويني.

تاسو کولى شئ چې ماشوم ته د لوبو پيشو چمتو کړئ او بيا ماشوم ته ووايئ چې د سيکې د جادو په زور به پيشو تاته څه غرض ونشي کړلى. بله ورځ ماشوم هغه دوکان ته بوځئ چېرته چې خلک پيشوګانې او نور حيوانات خرڅوي ، تاسو هلته بيا ماشوم ته وواياست چې هغه جادويي سکه کولى شي چې نوموړى وساتي.

بيا په پاى کې ماشوم هغه پارک ته بوځئ چېرته چې خلک خپل حيوانات لکه پيشوګانې او سپي له ځان سره راولي او دلته هم د سکې د جادو په هکله ورته مالومات ورکړئ. اوس ماشوم د سکې جادو په مختلفو ځايونو کې وازمويه نو ښايي چې د هغې سکې په اهميت باندې پوه شوى وي او اعتماد يې لوړ شوى وي چې پيشو نور ورته څه نشي ويلى.

له همدې امله د تخيلي قوې1 د غښتلې کولو لپاره تمرينونه ترسره کول ستاسو له ماشوم سره مرسته کوي.

له واقعي او غيرواقعي ډار سره مبارزه وکړي
په خپل ځان د باور کچه يې لوړېږي او د ښوونځي په لوبو کې فعاله ونډه واخلي
جسمي او رواني فشارونه او درد يې کمېږي
د تخيلي قوې غښتلي کول روح ته ځواک وربخښي. ډېرى ماشومان چې د ورځې له مخې په خيال پلو باندې مشغول وي دا هم د ژړا ، ډار او نورو منفي حالتونو په لرې کولو کې له ماشوم سره مرسته کوي. همدا خيال پلو دى چې کولى شي ډاډ او اطمينان ته د روحي فشار او ډار ځاى ونيسي.

له دوه کالو څخه د ټيټو ماشومانو په ډار باندې برلاسى

هغه ماشومان چې لا د عمر دوه کاله يې نه وي پوره کړي هغوي لا تر اوسه ډېرې زياتې مغلقې اړيکې نه وي پيدا کړې نو د هغوي د ډار د لرې کولو لپاره ډېر عملي لارې چارې شته خو هغه تر ټولو اغېزمنې لارې چارې يې دادي: ماشوم ته حوصله کول ، ناز ور کول او په خپله غېږ کې يې نيول.

نورې ساده لارې چارې هم شته چې په هغو سره د ماشوم حواس بدلون مومي. د بېلګې په توګه: د ماشوم پام يو دم د لوبو د سامان په وسيله له ډار څخه د ځان لور ته را ګرځول. واړه ماشومان چې عمر يې يو يا دوه کاله وي له هغو کتابونو سره ډېره مينه ښيي چې په هغو کې رنګه عکسونه چاپ شوي وي او همدا عکسونه کولى شي چې د ماشوم پام ځان لورته واړوي. له دې وروسته کله چې تاسو وغواړئ ماشوم له داسې يو شي سره مخامخ کړئ چې هغه ته د ليدلو او منلو وړ نه وي نو تاسو يې په همدې شکل د ماشوم پام د ځان لورته را مات کړئ. لکه ماشوم ډاکټر ته د کتنې لپاره ښکاره کول او داسې نور.

د دوه او څلور کالو تر منځ د ماشومانو په ډار باندې برلاسى

په دې ډله ماشومانو کې د هغوي د پام را ګرځولو لپاره له يو څه مغلقو لارو څخه ګټه واخلئ. د بېلګې په توګه ، د لوبو ګرځنده ټليفون ( د لوبو موبايل). يا که له کتاب څخه ګټه اخلئ نو بيا د رنګه عکسونو په هکله له ماشوم څخه پوښتنې وکړئ : ( ددې نوم څه شى دى؟) ( دا څه شى کوي؟) ( دا کوم ځاى ته ځي؟).

که تاسو ماشوم په لومړي ځل د غاښونو ډاکټر ته بيايئ هغه ته ووايئ: ( ګرانه! شايد له دې ځاى څخه ووېرېږې خو زه دې لاس نيسم چې څه درته پېښ نشي.) په دې ډول خبرو سره ماشوم غلى کېدلى شي.

تاسو د ماشوم د کرارولو لپاره کولى شئ چې د کارټوني فلمونو اواز وکړي. خپل ماشوم ته وواياست چې د ډار په وخت کې د خپلې خوښې ترانه په لوړ اواز سره ووايي او تاسو يې ورسره غبرګه کړئ.

په اړين وخت کې تاسو کولى شئ چې هغه ماشومان چې عمر يې د دوه او څلورو کلونو ترمنځ وي په ژاولو ژدو ولو باندې يې مصروف وساتئ ځکه چې کله ماشوم د يو ځانګړي رفتار په ترسره کولو کې وي نو پاتې پام يې هم د مصروفيت لور ته ور ماتېږي او په دې ترتيب سره تاسو کولى شئ چې د ماشوم پام له هغه شي څخه چې ور څخه ډارېږي بل لور ته واړوئ.

د پنځو او شپږ کلنو ماشومانو په ډار باندې برلاسى

پنځه کلن يا شپږ کلن ماشوم ته تاسو په اسانه توګه ويلى شئ چې د ډار په وخت کې دې ژوره ساه باسي او که د عددونو په شمېرلو سره بلد وي نو بيا دې عددونه تر شلو پورې درې ځلي له ځان سره تکرار کړي. يو بل ساده تمرين د اعصابو د ارامتيا لپاره دادى چې ماشوم خپله پاملرنه او حواس ټول د خپل بدن يو غړي ته متمرکز کړي د بېلګې په توګه د ماشوم د لاس د غټې ګوتې په نوک باندې يوه څېره چې له خندا ډکه وي رسم کړئ او د ډار په وخت کې دې ماشوم همدې څېرې ته په ځير ځير ګوري او په بل شي کې دې فکر نه کوي.

يو بل ساده تمرين دادى چې تاسو د ماشوم په ذهن کې يو خوشاله کونکى فکر پيدا کړئ ترڅو په هغه کې فکر وکړي مثلاً ماشوم ته وواياست چې د ډار په وخت کې دې د ميلې هغه خوږې شېبې په فکر کې وګرځوي چې د کورنۍ له غړو سره يې تېرې کړې دي يا نورې ښې خاطرې چې له نورو ملګرو سره يې لرلې دي او يا دې د کوچنيو سويانو ټوپونه په خپل فکر کې راولي چې په ژوبڼ ( باغ وحش) کې يې ليدلي دي.

د اوو او دولسو کالو تر منځ د ماشومانو په ډار باندې برلاسى

اوس تاسو کولى شئ چې د تمرينونو په مټ په ماشوم کې د تجسم قوه غښتلي کېدل پيل کړئ. په دې پړاو کې د هغو شيانو انتخابول ډېر مهم دي چې د ماشوم د تلقين لپاره خوښونکي وي او هم د ماشوم له ځانګړتياو سره تناسب ولري.

ځينې ماشوم په دې عمر کې د تېر تاريخ په موجوداتو کې فکر کوي او ورته هک پک پاتې وي او نور ماشومان بيا داسې وي چې د سمندري حيواناتو په هکله په فکر کوي او همدا ډول فکرونه يې سر کې ځي او راځي. نو تاسو ماشوم ته وواياست چې خپل فکر په يوه انځور کې وښيي هغه که ډايناسور وي يا که د کوم بل حيوان ، اوس دا د ماشوم اختيار دى چې په همغه نقاشي شوي ډايناسور باندې سپور شي او چېرته يې چې زړه وي هلته ورباندې ولاړ شي ، ددې لپاره چې د ماشوم په ذهن کې تصور ځاى ونيسي نو تاسو کولى شئ چې له ماشوم څخه وغواړئ ترڅو د هغو ډايناسورانو په هکله تاسو ته مالومات درکړي چې په پارک کې د نندارې لپاره ايښودل شوي وي.

ډېرى ماشومان چې د ١٠ کلونو په عمر کې وي له فني وسايلو سره يې زياته لېوالتيا ښيي. که ستاسو ماشوم د موټر ځغلولو او موټر سپرېدلو د مسابقې مينه ولري نو تاسو کولى شئ چې د هغه د تجسم د قوې د غښتلي کېدو لپاره دا ډول لوبې ورته برابرې کړئ او د ماشوم ذهن د همدې لوبو لور ته رامات کړئ.

که د ماشوم د غوښتنو يو فهرست جوړ کړل شي نو له مور او پلار سره يې د خپل ماشوم د تخيل د قوې په تقويه او غښتلي کېدو کې ډېره مرسته کوي.

وړکتون د ډار ځاى نه دى

نن ورځ خلک خپل يو کلن يا دوه کلن ماشومان ارومرو وړکتون ته بيايي. ماشومان داسې ګڼي چې په وړکتون کې به ډېرې ستړې ورځې په مخ کې ولري دا ځکه چې د وړکتون له ورځني پروګرام څخه خبر نه دي نو د همدې لپاره په اندېښنه کې وي.

هغه ميندې او پلرونه چې وړکتون ته ځي ډېرى وخت له اشتباه سره مخامخ کېږي او خپل ماشوم ته له اندازې زيات د وړکتون په هکله مالومات ورکوي. په دې ډول: ( دا ډېر ښه ځاى دى ، د لوبو لپاره ډېر زيات سامانونه لري ، لارښوونکي يې هم ډېر مهربانه دي او سل داسې نورې خبرې.) کله چې ماشوم دا ډول خبرې واوري نو ډارېږي او له خپل ځانه غبرګون ښيي ، يو ماشوم چې درې کلن وي له خپله ځانه پوښتي : ( که مور مې په دومره اندازه ډاډه نه وي نو بيا زه ولې د خونديتوب احساس وکړم؟)

وړکتون ته د ماشوم د سپارلو پر وخت تر ټولو غوره او ښه رفتار دادى چې رفتار له مهربانۍ ډک او په واقعيت ولاړ وي. لکه داسې : ( زه پوهېږم چې ته اندېښنه لري خو ټول شيان به په ښه توګه پر مخ ولاړ شي.) دا خبره لنډه ده چې له ډېرې اوږدې وينا څخه يې اغېز زيات دى. دا چې تاسو خپل ماشوم په وړکتون کې د لومړي ځل لپاره يواځې پرېږدئ يو ډول د وهم او خفګان احساس کوئ ، دا يو حقيقت دى او بايد قبول يې کړئ او خپل ماشوم له هغه چاپېريال سره عادت کړئ او د ټولنيزو اړيکو په اړه يې مهم ګام پورته کړئ.

کله چې ماشوم له تاسو څخه جلا کېږي نو په هغه وخت کې د ماشوم پام بل لورته واړوئ ترڅو غم او خفګان يې لرې شي. دا کار د وړکتون مربي په ښه ډول سره کولى شي ځکه چې د ماشوم د پام د اړولو په هکله بشپړه تجربه لري. له ماشوم سره چې کله (په مخه ښه) کوئ نو په هغه وخت کې چې کومه جمله ورته وواياست همغه يې په ذهن کې ګرځي. هغه ميندې او پلرونه چې د ( مخه ښه) په وخت کې له ځانه شک او ترديد ښيي دا کار يې په ماشومانو باندې ډېر زيات بد اغېز کوي. کله چې له ماشوم سره په زړه نا زړه خداى پاماني وشي هغه ته دا احساس ورکول کېږي چې مور او پلار يې په دې ډاډه نه دي چې په دې ځاى کې به په ده ښه وخت تېر شي.

له ښوونځي څخه ډار

په ډېر لږ وخت کې د ماشوم د وړکتون دوره تېرېږي او د ښوونځي دوره يې پيل کېږي او ډېرى ماشومان چې کله ښوونځي ته ځي نو له سرويس څخه ګټه اخلي.

ډېرى خلکو ته د ښوونځي لاره له لانجو ډکه برېښي. دلته هم د ښوونځي د لارې په هکله خبرې که مستقيمې ، تودې او مثبتې وشي نو ډېرې اغېزمنې تمامېږي. خو هيڅکله بايد د ملامتي په بڼه نه وي. لکه په لاندې توګه:

سپوږمۍ لور مې له ښوونځي څخه زړه تورې وه په کشولو کشولو به مې ښوونځي ته بېوله ، او يا به چې کله ښوونځي ته ورغلم او په ټولګي کې به مې وکتل نو هلته به نه وه او له ټولګي څخه دباندې به ولاړه وه. بيا زه اړ شوم ترڅو د ماشومانو د څارنې او روزنې په هکله کتابونه ولولم. ( کله مې چې کتابونه ولوستل نو وپوهېدم چې نجلۍ په ښوونځي کې څه ستونزه نه لري ، اصلي ستونزه دلته ده چې نجلۍ نشي کولى چې په لږ وخت کې د کور او د ښوونځي د چاپيريالونو توپير وزغمي.) کله مې چې دا فکر په ذهن کې راغى نو ومې غوښتل ترڅو د کور په دننه کې ښوونځي ته ورته چاپيريال ور ته برابر کړم. هغه څنګه؟ هر وخت به مې د ښوونځي او ټولګي په هکله د خوښۍ ډکې کيسې ورته کولې ، بيا مې د کوټې يوه برخه داسې ورته برابره کړه لکه د ټولګي . د نجلۍ نانځکې به مې ورته په کتار په څوکيو کېښودلې او ماشومې ته به مو وويل چې دا ستا شاګردانې دي او ته ورته درس ورکوه. هغې ته مې وويل چې ورته ووايه : موږ په ښوونځي کې داستانونه وايو ، سندرې وايو ، لوبې کوو او دا جملې به مې ورته هره ورځ تکرارولې ، يوه ورځ مې پام شو چې لور مې هم نانځکو ته همدا جملې تکراروي. چې بيا مې په ښوونځي کې شامله کړه نو په ډېر شوق او مينې سره ښوونځي ته تلله. نو ددې لپاره چې د ماشومانو پټ نبوغ څرګند کړو نو بايد له هغوى سره په دې لاره کې مرسته وکړو.

د شپې بلاګانې

له ډېرې پخوا زمانې راهيسې ماشومان د شپې له خوا له تورو څېرو او ښورېدونکو بوټو څخه ډارېږي. دا کومه نوې خبرې نه ده.

ډېرى ماشومان چې د خپل عمر د اتو مياشتو او دوه کلونو په منځ کې وي دوي داسې احساس لري چې په نړۍ کې دا بهرني شيان چې دي دوي ته ضرر رسوي او خوږوي يې. په دې ترتيب سره په ماشوم کې د يو داسې شي په اړه ډار پيدا کېږي چې د لمس وړ نه دى. دا ځکه چې له ځينو شيانو سره مخامخ شوى او تجربه يې په لاس راوړې ده. يو شى چې ماشوم ترې ډارېږي هغه توره بلا ده نو همدا ده چې ماشوم له درې کلنۍ څخه له تيارې او تيارې ته ورته شيانو څخه ډارېږي.

بايد په دې خبره ټينګار وکړم چې ډارن ماشومان د غوڅې او قاطع خبرې په اورېدلو سره د ارمتيا احساس کوي نه داچې ماشوم ته د ډار په هکله اوږده وينا وکړل شي. که ستاسو دوه کلن ماشوم له خوب څخه په چيغه را بيدار شي او ووايي چې يو روح يې په بکسه کې ننوتى نو تاسو ماشوم ته په ډېر جدي ډول ووايئ: ( د تا په بکسه کې روح نشته. ته بايد هيڅکله ونه ډار شې. برسېره پر دې موږ روح ته اجازه نه ورکو چې زموږ کور ته راشي.) دا خبرې ماشوم ته ډېر ډاډ وربخښي نه اوږدې خبرې لکه:( زه تاته کتاب ښيم چې په هغه کې د روح عکس دى ، که روح واقعاً وجود ولري نو بيا به د همدې عکس په شان وي او داسې نورې ډېرې خبرې ….) ماشوم چې کله دا ډول اوږد داستان واوري نو بيا ورباندې خوب راځي او ويده کېږي.

يوه بله لاره چې تاسو يې عملي کولى شئ . ماشوم ته مو يو د لوبو حيوان ورکړئ ترڅو يې له ځان سره څملوي. په دې ډول سره هغه شى ماشوم ته په خپل ځان باور او قدرت وربخښي او د يواځېتوب احساس نه کوي. په دې ډول سره هم د ماشوم اعصاب آرامه کېږي.

که ماشومان مو دومره لوى شوي وي چې د لوبو له سامان سره يوځاى نه څملي نو بيا يې يوه جادوئي سکه له بالښت لاندې کښېږدئ او ورته وواياست چې دغه جادوئي سکه دې له بلاګانو ساتي. مانا دا چې ماشومانو ته د ډاډ يوه وسيله وښودل شي. ماشومان له پيدايښت سره سم د زيات قدرت لرونکي وي او پخپله پوهېږي چې په څه شي باندې يې ډاډ ترلاسه کېږي نو په دې صورت کې يې پرېږدئ چې پخپله ځان ته لاره وټاکي او بيا ورسره مرسته وکړئ.

له ډاکټر څخه وېره او پرهغې برلاسۍ

څومره چې ماشوم غټېږي هومره يې له ډاکټر څخه وېره پيدا کېږي او په تدريجي ډول کله چې يې پوهه وده ومومي نو بيا په اصلي خبره باندې پوهېږي. ډېرى ماشومان تر يو کلنۍ پورې له ډاکټر څخه نه وېرېږي ، کله يې چې ډاکټر درملنه کوي او يا يې واکسين کوي نو ورڅخه نه ډارېږي. شايد د ډاکټر چپن او کالي ورته نااشنا ښکاره شي او يا د ميز د سر د کاغذونو د غچه هاري له امله په ژړا شي. ميندو او پلرونه ته په کار دي چې د ماشوم اندېښنه ځانته مالومه کړي څو په بل ځل چې ډاکټر ته راځي هغې ته پوره پام ونيسي او ماشوم يې ونه ژاړي. که د کاغذ له غچه هاري څخه ويرېږي نو له ځان سره دې د ټوکر يوه ټوټه واخلي او په کاغذونو دې واچوي.

د همدې لپاره د نظر وړ ډاکټر او د هغه اړيکه له ماشوم سره ډېره مهمه ده. دا ځکه چې دغه اړيکه په کلونو کلونو دوام پيدا کوي نو ميندو او پلرونو ته په کار دي چې د ماشومانو د معالجې لپاره د ډاکټر په انتخاب کې غور وکړي. تاسو کولى شئ چې د ماشومانو وېره مو په دې ډول له منځه يوسئ چې کله ډاکټر ته تلئ نو له ځان سره د لوبو سامان يوسئ څو د معاينې پر وخت د ماشوم پام د هغه سامان لور ته واوړي. کله چې ماشوم دوه نيم کلن شي نو بيا په طبيعي ډول سره پورته کارونو ته اړتيا نه پېښېږي. هغه ماشوم چې وړاندې به يې د معاينې په وخت کې چيغې وهلې که يو ځل د ډاکټر له لوري د مهربانۍ او ملګرتيا رفتار وويني نو بيا به په ماشوم کې دومره بدلون رامنځته شي چې د ډاکټر په خوا کې به کښيني او له هغه سره به مرسته کوي.

له ماشومانو سره په تړاو يو ډېر بد کار دا دى چې يو څوک ماشوم په زور سره ډاکټر ته په کشولو کشولو بوځي. که ماشومان له خپل ځان څخه مقاومت ښيي نو بايد ورته وويل شي: ( که ته وغواړى او يا ونه غواړى بايد پيچکاري وکړې. خو د درد اندازه يې پخپله تا پورې اړه لري. که ته همداسې خوځېږې راخوځېږې او خپلې عضلې شخې ونيسې نو د پيچکارۍ درد او برېښ به څو ځله زيات شي خو که ته په بشپړه توګه ځان غلى ونيسې نو په درد به يې پوه هم نشې.) د دې خبرو له اورېدلو وروسته په مشکله سره د ماشومانو په غبرګون باندې باور کېدلى شي: ( خلاصه شوه؟ دې خو هيڅ درد نه درلود.) دلته به تاسو د خپل ماشوم په ناتوانۍ باندې پوه شئ خو په عين حال کې ددې لامل ګرځي چې د پيچکارۍ په هکله يې نظر واوړي او په راتلونکي کې يې ښه وزغمي. مثلاً تاسو پوهېږئ چې ستاسو ماشوم نشي کولى چې د پيچکارۍ درد وزغمي او د درد په اندازه کې بېخي مبالغه کوي. ځينو ته بيا دغه پورته ياده شوې لاره ظالمانه ښکاري خو په هر صورت له نورو لارو څخه ډېره زياته په بشردوستۍ ولاړه طريقه ده. نورې لارې دا هم کېدلى شي چې ماشومان وهڅول شي او ورته تحريک کونکې خبرې وشي چې ښه نتيجه نه ورکوي.

اوس غواړم چې په هغو کارونو باندې رڼا واچوم چې تاسو يې بايد ترسره کړئ ، ځينې ميندې او پلرونه په دې باور دي چې بايد د ډاکټر له ملاقات څخه وړاندې له ماشومانو سره ښې اوږدې خبرې کول اغېزمنې دي. کله چې ميندې او پلرونه له کوم خطرناک حالت سره مخامخ کېږي نو د هغه په هکله زياتې اوږدې خبرې سره کوي. نو همدا وجه ده چې ځينې وخت اوږدې خبرې ماشومانو ته نورې اندېښنې ورزياتوي. ما چې څومره پام کړى دى نو لنډې او ګټورې خبرې ډېره ښه نتيجه ورکوي. داسې ميندې او پلرونه هم پېژنم چې د ډاکټر له ملاقات څخه دوه اونۍ وړاندې خپل ماشوم د معاينې لپاره په خپلو خبرو چمتو کوي چې په دې کار سره ماشوم ګيچ او سربداله کېږي. دا سمه خبره نه ده چې يو درې کلن ماشوم ته ووايو چې لومړۍ ځو د انا کره او بيا له هغه ځاى څخه معالج ډاکټر ته ځو. اوږدې څرګندونې هم بې ګټې دي. د ډاکټر تر ملاقات وړاندې ماشوم ته بايد په دې ډول خبر ورکړل شي: ( موږ د ډاکټر ليدلو ته ځو ، ځکه هغه غواړي چې پوه شي ته څومره غټ شوى او قوى شوى يې.) هر څومره چې ماشوم وړوکى وي هومره بايد دغه خبر لنډ او د ډاکټر ملاقات ته نژدې ور کړل شي. د يوې معمولي معاينې لپاره موږ کولى شو چې له ماشوم سره په همغه ورځ خبرې وکړو.

د مرګ په هکله د ماشوم تصور

داسې فرض کړئ چې ستاسو اته کلن ماشوم له خپلې انا سره ډېرې نږدې اړيکې لري او کله چې تاسو له کور څخه بهر ياست او په کور کې انا له ماشوم سره يواځې پاتې ده ، په دې وخت کې انا ته د زړه سکته پيدا کېږي او مري او ستاسو ماشوم هيڅ کله دغه پېښنه نشي زغملى او نه يې په ذهن کې تېرېږي. نو اوس يې تاسو ورته څنګه توجيه کوئ چې په عقل سره هم ولاړه وي؟

اصولاً ښه خو داده چې مور او پلار يې له مرګ څخه کوم تصور لري هغه خپل ماشوم ته روښانه او تشريح کړي. له ډېرو داستانونو او کيسو څخه دې ډډه وکړي. که د ماشوم عمر هرڅومره وړوکى وي پورته تشريحات بايد هومره ورته لنډ ورکړل شي. بايد ماشوم ته داسې خبرې ونشي: ( انا دې په اوږده خوب ويده شوې) ، ( هغه په ژور خوب ويده شوې او بيا نوره نه را ويښېږي). په دې خبرو سره ماشوم ته د مرګ په اړه غلط تصور پيدا کېږي ، ماشوم خپه کېږي او له خوب کولو څخه يې ډار پيدا کېږي ، ګمان کوي چې که يو ځل ويده شو نو بيا به هيڅکله را ويښ نشي.

که تاسو تصميم ونيوه چې ماشوم ته مو د مرګ تصور ور وښيئ نو په دې ډول ورته ووايئ: ( هيڅوک نه پوهېږي چې له مرګ څخه وروسته به له ده سره څه کېږي خو موږ په دې باور لرو چې ….) په همدې ډول که کوم بل څوک ستاسو ماشوم ته د مرګ تصور بل ډول ور وښيي نو بيا ستاسو ماشوم د هغو مالوماتو په اوريدلو سره ګيچ او سربداله کېږي نه.

په هغه وخت کې چې تاسو خپل ماشوم ته د مرګ تصور روښانه کوئ نو تر ممکنه کچې پورې کوښښ وکړئ ترڅو د خپل ذهن په تصاويرو کې يې له ځان سره ګډ کړئ ، توپير نلري که تاسو مذهبي يا غيرمذهبي نظر لرئ. په دې ډول هم ورته ويلى شئ: ( ته خو ښه پوهېږې چې ستا انا ډېره ښه ښځه وه ، هغه به اوس په ښه ځاى کې وي ، ته پوهېږې چې هغه به په کوم ځاى کې وي؟) په دې ترتيب سره ستاسو ماشوم په خپل ذهن کې ښه تصويرونه راګرځوي او بيا خپله انا هلته ور ولي.

د اتم څپرکي پاى

موږ له خپلو ماشومانو سره مينه لرو خو دا مينه د هغوي په تشويق کولو او د هغوي د خپلواکۍ په منلو سره مالومېږي ، دغه نوې پېښه د ماشوم له پيدايښت سره سم پيلېږي او د ماشومتوب په اوږدو کې ادامه مومي. په ماشومانو کې د کاري ځواک د لوړتيا او په خپل ځان د باور پيدا کېدو لپاره د نورو له لوري تشويق ته اړتيا لري او موږ کولى شو چې د همدې پديدې د ساتنې او پرمختګ لپاره له هغې څخه ملاتړ وکړو.

يو له هغو لارو څخه چې موږ کولى شو خپلو ماشومانو ته مسؤليت وسپارو داده چې هغوي ته اجازه ورکړو ترڅو پخپله د خپلو تصميمونو نتائيج او پايلې تجربه کړي. د بېلګې په توګه : ملالۍ د ژبې د زده کولو په کورس کې نوم ثبت کړى او ښوونکي يې ورته اړوند کتاب ښودلى چې بايد له ځان سره يې ولري.

هغه راځي د کتاب نوم خپلې مور ته ښيي او مور يې ورته وايي چې لاړه شه ځانته دې له کتاب پلورنځي څخه کتاب را ونيسه. په دې وخت کې ملالۍ بهانه کوي ( مورې! نن مې حوصله نشته چې بهر لاړه شم ، زه غواړم چې د ټلويزيون پروګرام وګورم.) سبا ورځ ددې په ځاى چې مور يې خپلې لور ته کتاب ور په زړه کړي ، پرې دې ږدي چې لور يې د خپل تصميم مسؤليت په خپله غاړه واخلي او ټولګي ته د تللو چمتوالى پخپله ونيسي. مور يې موضوع ور په زړه نه کړه او سبا ملالۍ ښوونځي ته ولاړه ، بې له دې چې د ژبې د زده کړې کورس يې په زړه وي ، وروسته ملالۍ په ډېره بېړه کور ته راځي ځکه چې کورس ته د تللو لپاره يې چمتوالى نه و نيولى او په زده کړه کې له برخې اخيستنې څخه پاتې شوه.

نو د همدې لپاره په کار ده چې ماشومان پرېښودل شي ترڅو هغوي د خپلو تصميمونو پايلې او نتايج پخپله تجربه کړي او د خپلو کارونو مسؤليت په خپله غاړه واخلي.

څنګه کولى شو چې په ماشومانو کې د مسؤليت حس تقويه کړو؟

کله چې موږ په روښانه او غوڅ ډول له ماشومانو څخه وپوښتو نو هغوي دې ته اړ کېږي چې د هغو په هکله يوه ګړۍ فکر وکړي او د خپلو کړو وړو او له هغو څخه په لاسته راغليو نتايجو باندې غور وکړي. په ماشومانو کې د مسؤليت حس هغه وخت تقويه کولى شو چې هغوي ته د مسؤليت په ژبه لازم پيغام ورکړو.

خپل ماشومانو مو پرېږدئ چې پخپله تصميم ونيسي او ستونزې اوارې کړي.

فرض کړئ چې ستاسو ماشوم کور ته له خپلې اطلاعنامې سره راځي او تاسو ته خپله اطلاعنامه ښيي پداسې حال کې چې د پښتو لوست نمرې يې ښې نه دي ، وړاندې تر دې چې موضوع ته ننوځئ ، له هغه وپوښتئ ( د نمرو په هکله دې نظر څه دى؟) ( ما ډېره خواري کړې وه خو ارمان چې د پښتو په لوست کې مې چانس نه دى راوړى ، تصميم لرم چې خپله دغه ناکامي جبران کړم.) هغه ماشومان چې د خپلو کړو وړو په هکله د نظر څرګندونه کوي هغوي زده کوي چې په اغېزمنه توګه تصميم ونيسي او په سمه توګه ستونزې اوارې کړي. له خپلو ماشومانو سره مرسته وکړئ ترڅو خپلو انتخابونو  او له هغوي څخه لاسته راغليو نتايجو ته پوره پام وکړي: فرض کړئ چې ستاسو ماشوم وايي: ( نن مې حوصله نشته چې لامبووهلو ته لاړ شم ، ډېر ستړى يم.)

مور يې ورته وايي: ( آيا فکر کوې چې که نن د لامبووهلو تمرين ته لاړ نشې څه به پېښ شي؟)

ماشوم: ( امکان لري چې لارښود استاد مې له ډلې څخه وباسي)

مور يې : ( که له ډلې څخه وايستل شوې بيا به څه کوې؟)

له ماشومانو څخه داسې پوښتنې وکړئ چې باندې (څه) شوې وي نه په (ولې) باندې ، هغه پوښتنې چې په (څه) باندې شوې وي په هغو کې ماشوم ښه فکر کولى شي ، ور باندې ښه پوهيدلى شي او خپل کړه وړه په سمه توګه ارزيابي کولى شي.

د بېلګې په توګه: ( ته څه کار کوې؟) ( تصميم لرې چې څه کار وکړې؟) نه دا چې ورته وويل شي: ( ولې دې کورنۍ دنده نه ترسره کوې؟) دا ډول پوښتنې ددې سبب ګرځي چې ماشوم هغه کار ودروي په کوم کې چې لګيا دى او د پوښتنې په هکله غور وکړي.

هرڅومره چې ماشوم ته اجازه ورکړل شي ترڅو خپل کارونه په خپله وکړي هغه ته دا پيغام په ډېره ښه توګه القا کېږي چې ( زه ستا په هغو کارونو او مهارتونو چې د ودې په حال کې دي پوره ډاډ لرم.) که د مسؤليت په ژبه يې عادت کړئ په کراره کراره په ماشوم کې د خپلواکۍ غوښتنې د ودې نښې نښانې په ډاګه درته جوتېږي.

هغه کارونه چې ماشومان يې پخپله له باره وتلى شي مۀ يې ورته کوئ

د ماشومانو په لويولو او روزنې کې بايد يو څه حوصله ولرو. کله چې موږ تل خپلو ماشومانو ته کوم کارونه کوو بايد پدې فکر وکړو چې دغه کارونه چې ماشومانو ته يې ترسره کوو آيا ددې لپاره دي چې ماشومان موږ ته محتاج وي او د هغوي له دې حالت څخه د خوښۍ احساس وکړو او خپل ځان راضي وساتو.

پدې هکله يو قانون شته: هغه کار چې ماشومان يې ترسره کولى شي مۀ يې ورته کوه. کوم شي ته چې موږ اړتيا لرو هغه داده چې ماشومانو ته کار ونه کړو ولې هلته ورته ودرېږو او په ډېره حوصله سره خپلو ماشومانو ته اجازه ورکړو ترڅو د خپلو عضلاتو په زور سره هغه کار ترسره کړي.

که ماشومان د کور په چاپيريال کې چې له امن څخه ډک يو چاپيريال دى د انتخاب فرصت ونلري او په دې اړه يې تجربه هم نه وي تر لاسه کړي نو چې سبا ورځ ټولنې ته ور ګډېږي نو له ډېرو ستونزو سره به مخامخ شي. مطلب مې دا نه دى چې خپل ماشومان خپل سر ته پرېږدو چې د خپل ژوند ټول تصميمونه په خپله ونيسي. نه ، داسې نه ده هغوي ستاسو لارښوونو ته اړتيا لري او په لارښوونې کې بايد نه افراط وشي او نه تفريط.

يوه ورځ ملالۍ له اندېښنې سره کورته راځي او وايي چې يوې ښځې ترې غوښتي چې په اونۍ کې دوه ځلي د هغوي کور ته ورشي او د هغې لور ته د خامک ګنډول چل ور زده کړي. ( ملالۍ په نرم او له اندېښنې ډک غږ سره وويل: ته نه وايې چې څه وکړم؟ زه غواړم چې هم پيسې په لاس راوړم او هم له هغې سره مرسته وکړم). په ښکاره ډول هغې زما نظر غوښته چې ور باندې پوه شي. ما ددې په ځاى چې هغې ته خپل نظر ووايم ، له هغې څخه مې وغوښتل چې مسئله پخپله حل کړي. له هغې مې وپوښتل:

پخپله تصميم لرې چې څه وکړې؟ هغې ځواب راکړ ( زما خوښېږي چې هغې ته خامک ور زده کړم او يو څه پيسې هم لاسته راوړم خو بيا ملګرو او دوستانو او هم د کورنۍ دندې ترسره کولو لپاره وخت نشم پيدا کولى.) له هغې مې وپوښتل: ( ښه په اوس وخت کې درته کوم شى ډېر مهم دى؟) هغې وويل: ( په رښتيا بايد فکر وکړم ، زړه مې نه غواړي چې دا کار وکړم) ماته اسانه وه چې ورته مې ويلي واى چې کوم کار کول ورته ښه دي خو په دې ډول هغې وکولى شول ترڅو خپل موقعيت وارزوي او هغه څه چې د هغې په خپله ګټه دي ترسره يې کړي. په راتلونکي کې که بيا له داسې مسئلو سره مخامخ کېږي نو کولى شي په اړه يې پخپله تصميم ونيسي.

څنګه کولى شو چې لايق او بااستعداده ماشومان وروزو؟

ماشومان د يادولو ، ودې او له نورو سره د مرستې کولو له انګېرنې سره پيدا کېږي. هغوي په طبيعي ډول تمايل لري چې ځان د کورنۍ د يو مهم غړي په توګه احساس کړي. ددغو تمايلاتو په وړاندې زموږ غبرګون يا خو په هغوي کې د لياقت احساس تقويه کوي او يا خو يې کمزورى کوي.

داسې مجسم کړئ چې ستاسې ٤ کلنه لور د هګيو ټوکرۍ را اوچتوي غواړي چې له تاسو سره د خوراکي توکيو په راوړلو کې مرسته وکړي ، تاسو له هغې څخه د هګيو ټوکرۍ اخلئ او ورته وايئ : ( د هګيو ټوکرۍ ته لاس مه ور وړه هغه به ماتې شي ، ښه ده چې ته يو ځل غټه شې او بيا له ماسره مرسته وکړې) په حقيقت کې خو تاسو کولى شئ چې له هغې سره مرسته وکړئ ترڅو د هګيو ټوکرۍ ځاى په ځاى کړي. په دې کار سره ممکن څو هګۍ ماتې شي! خير دى هګۍ دې ماتې شي خو چې د ماشوم په راتلونکې باندې ناوړه اغېزه ونکړي. کله چې ماشوم په وار وار له کار کولو څخه منع شي په دې کار سره په هغوي کې د کوښښ انګېزه له منځه ځي او په هغوي کې دغه احساس راټوکېږي چې که د يو کار د کولو له بار څخه نشي وتلى نه بيا ولې ورکې کوښښ کوي او د وخت په تېرېدو سره ور کې دغه احساس تقويه کېږي. هغوي بيا باور نلري چې له نورو سره مرسته کولى شي. کله چې ماشومانو ته اجازه ورکړل شي چې د کور په کارونو کې مرسته وکړي نو په دې کار سره هغوي د غرور احساس کوي ځکه چې سم کار يې ترسره کړى.

ماشومان څه ډول نوي مهارتونه زده کوي؟

١.  د ماشومانو ښوونې ته ځانګړى وخت بېل کړئ ، ډېره ښه لاره چې ماشومان زده کړي چې د کورنۍ فعاله غړي دي نو په کار ده چې هغوي په لومړي سر کې دا زده کړي چې خپل بستره څنګه سمه کړي او خپل کالي څنګه په ترتيب کړي. څرنګه چې تاسو هره ورځ خپلو ماشومانو ته په وړو او ډول ډول کارونو کې لارښوونه کوئ هغوي زده کوي چې د کور په کارونو کې ګډون وکړي. په کار ده چې د ماشومانو د ښوونې لپاره يو وخت ځانګړى کړو. په دې وخت کې بايد تاسو پوره صبر او حوصله ولرئ چې خپل ماشوم ته يو نوى مهارت ور زده کوئ.

٢.  په ماشومانو انتقاد مه کوئ هغوي د نوي مهارت د زده کړې لپاره وخت ته  اړتيا لري تر څو يې په سمه توګه تمرين کړي ، ماشومان د نوي مهارت په تمرين کې له خطا سره مخامخ کېږي نو په هغوي انتقاد مه کوئ. کله چې ماشومان د نوي مهارت تمرين ترسره کوي نو هغوي له خپلو سترګو لاندې وساتئ ، که هغوي نشي کولى چې په يواځې هغه کار سرته ورسوي نو بيا ورسره مرسته وکړئ.

٣.  د ماشومانو له هڅو ستاينه کوئ ، دغه خبره مو تل په ياد وي چې تشويق د زده کړې پروسه ګړندۍ کوي ، په ډېرې حوصلې سره د ماشومانو کارونه له خپل نظر لاندې ساتئ ، ماشومانو ته باور او ډاډ ورکول هم له هغوي سره مرسته کوي چې يو نوى مهارت په ښه توګه زده کړي. کله چې د ماشوم کار ته ګورئ نو په داسې خبرو يې ډاډمن کړئ ( زه ډاډ لرم چې دا ځل به په دې کار کې بريالى شې) ( زه ډاډه يم چې که ته وکولى شې د کټ د سر څادر هوار کړې نو خوشاله کېږې) په دې ډول خبرو سره ماشوم تشويقېږي او د کار له کولو څخه خوند اخلي.

٤.  د زده کړې پروسې ته تفريحي بڼه ور کړئ ، تاسو کولى شئ چې خپلو ماشومانو ته د ميلمستيا په ډول چاى ترتيب کړئ ، په دې صورت کې کولى شئ چې خپلو ماشومانو ته ور زده کړئ چې په دسترخوان ته څنګه کښېني او کوم ادبونه خپل کړي. آن تر دې چې نانځکو ته د کاليو په اغوستلو سره هغوي ته ور وښيئ چې کالي څه ډول اغوستل کېږي او بوټونه څه ډول په پښو کېږي؟

٥.  ماشومانو ته د مهارت د زده کولو لپاره وخت ور کړئ ، موږ ته په کار دي چې ماشومانو ته د نويو مهارتونو د زده کړې لپاره وخت بېل کړو ، ښه لاره يې داده چې موږ بايد کارونه په بشپړه توګه ترسره نه کړو ځکه چې هغه برخه کارونه خپلو ماشومانو ته وسپارو چې هغوي يې له بار څخه وتلى شي.

انظباط څه ته وايي؟

موږ او تاسو ته انضباط يواځې په کوتک وهلو او په توره کوټه کې د بندي کېدو په مانا سره دي د بېلګې په توګه ( ته صبر کوه ! پلار به دې راشي او بيا به له خپلو کړو پښيمانه شې). موږ تل انضباط له رټلو سره يو شان بولو خو په حقيقت کې دغه دوې کليمې له يوې بلې څخه جلا ماناګانې لري. په رټنه کې د ماشوم روح ته صدمه رسېږي په داسې حال کې چې انضباط له يوې يوناني کليمې څخه چې (Desiplina) ده لاسته راغلې ، مانا يې (ښوونه او لارښوونه) ده. په حقيقت کې موږ خپلو ماشومانو ته ور ښيو چې په څه ډول خپل ځانته لارښوونه وکړي ياني ځاني منضبط (١) شي. په دې سربېره ماشومانو ته موږ حد او پوله ټاکو او هغوي ته د امنيت او خونديتوب حس ورکوو. کله چې ماشومانو ته انظباط له مينې سره يو ځاى ور زده کوو نو هغوي ته يو ډېر ښه پيغام ورکول کېږي ، هغه داسې چې: ( که د نا کاره کار د کولو اجازه هم در کړم خو له دې نه ډېر زيات ته ماته ارزښت لرې او دې ته هم نه ګورم چې ته څه کوې خو زه تاته په کافي اندازه اهميت درکوم ، د زده کړې لپاره مې درته ټولې هڅي په کار اچولي او وخت مې ورته بېل کړې).

موږ څه ډول کولى شو چې خپل ماشومان د خپل ځاني انضباط سره سم وروزو؟

ستاسو د انضباط د پوښتنې لپاره کوم داسې خارق العاده فارمول نشته چې ځواب يې شي. ستاسو لپاره کومه بشپړه طريقه نشته چې ماشومان مو په انضباط راشي ځکه چې هره طريقه له هر يوه ماشوم سره او يا په هر ځاى کې د تعميل وړ نه ده. يواځې يو کار ده چې موږ يې کولى شو هغه دا چې موږ پخپله د انضباط د مثبتو کړنو لپاره ځان متعهد وګڼو. اوس به د انضباط د اصولو په اغېزمنو کړنو باندې رڼا واچوو:

١.  له وړاندې ورته پروګرام ولرو:

فرض کړئ چې تاسو له خپل ماشوم سره بازار ته ځئ نو د کور او بازار په لار کې ماشوم په اونګارو پيل کوي او وايي: ( مورې ! زه د لوبو سامان غواړم ) او کله چې دوکان ته ننوځي نو بيا په چيغو پيل کوي او له دوکان څخه نه وځي. که مور وړاندې تر وړاندې د خپل ماشوم موقعيت درک کړى واى او کله چې دوي له کور څخه وتل خپل ماشوم ته يې هر څه ويلي واى نو موضوع به دومره نه لانجمنه کېداى. موږ کولى شو چې مخکې له مخکې د ځينو ستونزمنو کارونو مخه ونيسو  هغه په دې ډول چې ماشوم پوه کړو چې له هغه څخه څه تمه لرو او کله چې هلته ولاړ شي نو څه بايد وکړي او څه نه.

٢.  هره مسئله دې ته اړتيا نه لري چې ور کې مداخله وشي:

ځينو خبرو ته بايد اهميت ور نه کړل شي ، ډېرى وخت بايد موږ له ځينو کارونو څخه سترګې پټې کړو ځکه چې کله هم موږ يو کار له پام نه وغورځوو ماشومان يې هم پرېږدي. تاسو فرض کړئ ، که ستاسو ماشوم يوې ميلمستيا ته لاړ شي او ددې په ځاى چې يوه شيريني له قاب څخه واخلي ټول موټى په کې خښ کړي ، که تاسې ورته ووايئ ( دوې شيريني در واخله) ماشوم به مو درته ووايي ( زه درې شيريني غواړم) ښه تاسو په خپله دې موضوع ته فکر وکړئ ستاسې او د ماشوم په غوښتنه کې يواځې د يوې شيرينۍ توپير دى. له خپل ځان څخه پوښتنه وکړئ چې آيا يوه شيريني دومره ارزښت لري چې ور باندې انرژي مصرف شي؟ آيا دا به ښه وي چې په خپل نظر ټينګ ودرېږې او که له خپل نظر څخه تېر شې؟ دا ډول پوښتنې له تاسو سره مرسته کوي ترڅو په يو جنجال کې تر ګډېدو وړاندې لږترلږه فکر وکړئ.

بايد تل په يوه مسئله کې د لاس وهنې او نه لاس وهنې ترمنځ تعادل وساتل شي.

٣.  په ماشومانو کې د مرستې کولو حس پياوړى کړو:

هر کار چې ماشومان کوي ددې لپاره يې کوي چې غوښتنې او اړتياوې يې په ښه توګه تامين شي. کله چې ستاسو ماشوم يو ناکاره کار ترسره کوي نو له خپل ځان څخه پوښتنه وکړئ ( ددې کار په کولو سره څه غواړي چې بيان يې کړي؟)

يوه ورځ يوې ښځې داسې ويل: ( لور يې ګستاخه او ژبه وره ده ، تل غواړي چې خپله خبره يې وي ، په خپله خبره ټينګه ولاړه وي ، تل ځواب د ژبې په سر ګرځي.)

ددغې مور د خبرو له اورېدو مې لږ وروسته پام شو چې د هغوي په کور کې مقررات او اصول نشته ترڅو د هغو په رڼا کې ماشومه ځان خوندي احساس کړي.

آيا سرتمبه ګي ، په خپله خبره ټينګار او ګستاخي کېداى شي مثبت اړخ ولري؟ هوکې ، له بل اړخ څخه که د نجلۍ د مور خبرو ته وګورو نو نجلۍ خپلواکه ، د غښتلې ارادې څښتنه او د ټينګې عقيدې لرونکې ستايلى شو. هغه ماشومان چې تل همداسې ګستاخي کوي نو ښه ده چې هغوي ته هر وخت د انتخاب اجازه ور کړو د بېلګې په توګه:

آيا که خوښه دې وي ، نن ته دسترخوان هوار کړه او ډوډۍ ور باندې کښېږده ، که خوښه دې وي ، نن ته بسترې منظمې کړه ؟ کله مو چې تصميم ونيوه د خپلو ماشومانو رفتار بدل کړئ نو تل په دې لټه کې اوسئ چې د ماشومانو په رفتار کې ښه والى رامنځته شي نه دا چې په يو دم د کمال حد ته ورسېږي ، او تل په خپل نظر ټينګار مه کوئ چې ستاسو ماشومان بايد هغو هيلو ته ورسېږي کوم چې تاسو يې ورته غواړئ.

کله چې موږ په ماشومانو کې د رفتار د ښه کېدو پرمختګ حس کړ نو ښه  ده چې هغوي ته يې ور ياده کړو په دې کار سره ماشومان تشويق کېږي ترڅو په راتلونکي کې ډېر زيات کوښښ وکړي او داهم زده کوي چې لوړو هدفونو او موخو ته د رسېدلو لپاره واړه ګامونه هم شته چې بايد واخيستل شي.

٤.  خپلې غوښتنې په ډېره خاصه توګه او له مثبتې توقع سره سم بيان کړئ:

که موږ خپلې غوښتنې په مثبت ډول بيان کړو نو ماشومان په ښه توګه د مرستې لپاره ځان چمتو کوي. د بېلګې په توګه ، ددې په ځاى چې ماشوم ته ووايئ ( نور دا ګډوډي بس کړه) ښه ده چې داسې ورته ووايئ ( د لوبو سامان دې همدا اوس ، سمدستي ټول کړه) يا ددې په ځاى چې ( پام کوه! شيدې تويې نه کړې) ښه ده که ورته وويل شي ( زه ډاډه يم چې شيدې نه درنه توئيږي).

٥.  قصداً خپلې غوښتنې په مؤدبانه ډول بيان کړئ:

هغه ژبه چې تاسې يې د غوښتنې په وخت کار وئ پخپله د غوښتنې په اغېزمنتوب باندې ډېر زيات تاثير لري. يوه اشتباه چې ډېرى ميندې او پلرونه يې کوي هغه داده چې کله دوي له خپلو ماشومانو څخه د څه شي غوښتنه کوي هغه په ډېره مؤدبانه توګه کوي خو د پوښتنې په بڼه يې مطرح کوي. د بېلګې په توګه ددې په ځاى چې ووايي ( سپوږمۍ! آيا خوښېږي دى چې پارک ته له تګ وړاندې خپلې نانځکې ټولې کړې؟) ښه ده چې داسې ووايي (سپوږمۍ ! هر وخت دې چې خپلې نانځکې ټولې کړې بيا پارک ته ځو.)

کله چې موږ خپله غوښتنه د پوښتنې په بڼه مطرح کوو سره ددې چې مؤدبانه هم وي خو په دې ډول سره ماشومانو ته موږ د انتخاب اختيار ور کوو په داسې حال کې چې دې کار ته زموږ پام نه وي. بيا چې کله ماشوم د (نه) ځواب راکړي بيا خوابدي کېږو ځکه چې هيڅ داسې تمه ترې نه لرو. نو په ياد ولرئ چې که تاسو کله هم د (نه) د اورېدلو توان په ځان کې وينئ نو بيا خپله غوښتنه د پوښتنې په بڼه مطرح کړئ . نو ددې لپاره پوښتنه مه کوئ بلکې امر ور باندې وکړئ.

٦.  محدود او نامحدود انتخابونه:

خپل ماشومانو ته د انتخاب حق ور کړئ ، ځينې وخت د انتخاب ورکول ډېر مؤدبانه ، اغېزمن او مناسب کار ګڼل کېږي او ځينې وخت بيا د ماشوم د مرستې د جلبولو لپاره تر ټولو غوره لاره شمېرل کېږي. تاسو په فکر کې شايد تېر شي چې که ماشوم ته د انتخاب حق ور کړو نو دا به د تسليمېدو په مانا سره وي خو مسئله داسې نه ده . کله چې موږ ماشومانو ته د انتخاب اجازه ور کړو نو په حقيقت کې موږ له ماشومانو سره مرسته کو ترڅو هغوي د ځينو شيانو د مسؤليت منلو په اړه يو څه زده کړي او په دې ډول موږ هغوي د يو خپلواک فرد په څېر چمتو کوو.

موږ بايد پام وکړو چې انتخاب په دوه ډوله دى: يو يې محدود او بل يې نامحدود. کله چې ماشوم ته تاسو د يو شي په هکله د نامحدود انتخاب اجازه ور کړئ نو بيا په هغه انتخاب کې هر شى شاملېږي. د بېلګې په توګه ( ګرانه! غواړې چې چېرته ولاړ شو؟) هغه کولى شي چې درته ووايي : ( د سپوږمۍ کرې ته ځو ) دې ته نامحدود انتخاب وايي. که اوس ماشوم ته ووايئ: ( ستا خوښه ، چې پارک ته ولاړ شو که لوبغالي (سټيډيوم) ته ) دې ته محدود انتخاب ويل کېږي ، تاسو هم کولى شئ چې خپلو ماشومانو ته د محدود انتخاب اجازه ورکړئ. کله چې څوک ماشوم ته د نامحدود انتخاب اجازه ور کړي او څه باک و نه ګڼي چې هر څه غواړي بايد ورته برابر شي نو بيا داسې وخت راځي چې بيا  د ماشوم د غوښتنو د برابرولو حوصله له لاسه ور کوي او له ګڼو ستونزو سره مخامخ شي او بې ځايه ماشوم ته په غوسه کېږي. که فکر وشي نو د ستونزو لپاره خپله لويانو لاره هواره کړى نو بيا دې ترخې شيبې هم په حوصلې سره تېرې کړي.

٧.  په ډېره حوصله او ډاډ سره خبرې کول:

کله چې موږ غږېږو د غږېدا آواز بايد زموږ غوښتنې تائيد کړي. موږ چې کله ماشومانو سره خبرې کو بايد ډاډه ، جدي او په پوره اطمينان سره خبرې وکړو. کله چې موږ پخپله نفسي کمزوري ولرو نو بيا را باندې شاوخوا تنګه شي او په چيغو او زور خبرې کو ، که هر څومره موږ خپل غږ لوړو هومره خپل اغېز له لاسه ور کوي . موږ اړ يو چې په ښه ډاډه او آرام و اوسو او هغوي ته ددې اجازه ور کړو چې زموږ دغه انګېرنه چې له دوي څخه د خبرو  د اورېدو تمه لرو په ښه توګه ور ورسېږي. کله چې تاسو غواړئ چې په خپلو خبرو باندې ټينګار وکړئ نو د خبرو کولو په وخت بايد خپلې سترګې د ماشوم په سترګو کې وګنډئ تر هغه ورته ګورئ ترڅو چې مو خبره نه وي خلاصه په دې ډول سره خپل د تاکيد او ټينګار نه ډک پيغام ماشوم ته ور انتقالولى شئ. 

د اووم څپرکي پاى

ژباړه: له بي بي سي ويپاڼې څخه

هغې ښځې، چې په لومړي ځل ورته بشپړ تخمدان پيوند شوی و د خپلې لور د پیدا کېدو په اړه خبرې کړې دي.

تېر کال ( سوزان باتشر) نومې ښځې ته د هغې د خپلې خور يو تخمدان پيوند کړل شو. دا ځکه چې د هغې عمر زيات شوی و او د ماشوم د پيدا کېدو تمه يې پرې شوې وه او په دې کار سره هغې دا توان پيدا کړ، چې د ماشوم مور شي.

د سوزان لور ، مايا نومېږي، په اصل کې د هغې خورزه هم کېږي، چې د نومبر د مياشتې په يوولسمه د لندن په پورټلنډ روغتون کې وزېږېده.

۳۹ کلنې سوزان د ډيلی ټلګراف ورځپاڼې ته وويل، چې لور يې يوه ( معجزه ) ده.

هغې وويل: ( تر اوسه مې باور نه راته، چې زه به لومړۍ ښځه و اوسم، چې د بشپړ تخمدان له پيوند څخه وروسته به د ماشوم مور شم خو زه ډېره زياته یواځې د ډاکترانو منندويه يم، چې په دې کار کې يې له ما سره مرسته وکړه او له خپلې خور څخه هم مننه کوم، چې خپل يو تخمدان يې ماته ډالۍ کړ. )

سوزان خپله خبره داسې وغځوله: ( زه ډېره خوشبخته يم، چې داسې يو فوق العاده فرصت راته را کړل شو. داسې فرصت، چې د بشپړوالي احساس راکوي. په لومړي ځل مې، چې خپله لور ولېده نو په سترګو کې مې اوښکې راغلې. هغه په واقعيت کې يوه معجزه ده. )

پايلو ته هيله

کله چې د ميرمن باتشر د اميندوارۍ دوره بشپړه شوه نور نو ډاکټرانو د زېږون دردونو ته ونه کتل او د سيزارين جراحي عمليات يې ورباندې ترسره کړ.

هغې ډيلي ټلګراف ورځپاڼې ته وويل، چې زما د اميندوارۍ او د زېږون داستان به شنډو او ناهيلو مېرمنو ته ډېر په زړه پورې وي.

مېرمن باتشر د المان ده، مېړه يې سټیفن نومېږي، چې د څلويښتو کالو دی. هغه د خپل واده نه دولس کاله وروسته متوجه شوه، چې ماشومان يې نه کېږي خو دوی دواړه په لومړي ځل د تخمدان له پيوند څخه وروسته په طبيعي ډول د ماشوم لرونکي شول.

د تخمدان پيوند يې د ډاکټر ( شرمن سيلبر) له لوري ترسره شوی دی. هغه د امريکا په ميسوري ایالت کې د سن لوئيس اميندواره کېدو په مرکز کې کار کوي.

هغې وړاندې تر دې د تخمدان د يوې برخې پيوند ترسره کړی و خو سوزان هغه لومړی مېرمن ده، چې د بشپړ تخمدان پيوند ورته په لومړي ځل شوی دی.

ډاکټر سيبلر د امريکا د ناميندوارۍ د درملنې د متخصصانو ټولنې يوه کنفرانس ته، چې اونۍ وړاندې په سانفرانسيسکو کې تر سره شو د سوزان د لور د زېږېدو زېری ورکړ.

هغه د کنفرانس ګډون کوونکو ته وویل داسې احتمال شته، چې د بشپړ تخمدان پيوند به د تخمدان د لږې برخې له پيوند څخه ډېر دوام وکړي او ممکن ددې امکان رامنځته کړي، چې د ښځو تخمدانونه د زيات وخت لپاره د هغوی له بدن نه بهر وساتل شي.

هغه وويل داسې امکان ددې سبب ګرځي، چې ښځې نور له دې ونه ډارېږي، چې د عمر په لوړېدو به د دوی د ماشوم زېږولو توان له منځه ولاړ شي او  کولی شي چې په خوښۍ سره د ډېر وخت لپاره هم د ماشوم مور و اوسي. 

پايله

په نړۍ کې ډېرې داسې مېرمنې شته، چې ماشومان نه لري او شنډې يې بولي. د طبي کتنو څخه وروسته ورته داسې جوته شوې وي، چې ستونزه د ښځې په مېړه کې نه بلکې د هغې خپل تخمدانونه د کار نه وي. نو په تېر وخت کې خلکو زياتې هلې ځلې کولې ترڅو دا ستونزه هواره کړي. خو دا اوسنی خبر په رښتيا هم ډېر ښه خبر دی او په ځانګړې توګه شنډو ښځو ته. په دې خبر سره په زبات ورسېده، چې تخمدان هم د نورو غړیو په څېر پيوند کېدلی شي او لکه د خپل هغه په څېر کار کولی شي. نور دې شنډې ښځې نه ناهيلې کېږي. دوی کولی شي، چې ځان ته له بلې ښځې څخه تخمدان واخلي او بيا يې ځان ته پيوند کړي البته دا کار هم د هر چا تر وس پوره نه دی خو بيا هم ښه شوه، چې دا امکان هم خلکو ته په ګوتو ورغی.

پای

ژباړه: له بي بي سي ويبپاڼې څخه

په روماتيزم باندې د څېړنو پر وخت په سويډن کې د مالمو پوهنتون په روغتون کې ۱۳۶ ښځې له ۵۴۴ ښځو سره پرتله شوې او شرايط يې وڅېړل شول.

دوی د خپلو څېړنو پر مهال دا ومونده ، چې په هغو ميندو کې د روماتوئيد ارټرايټيس پېښې سم په نيمه لږې وې کومو چې ۱۳ مياشتې او يا له دې څخه هم زياته موده خپلو ماشومانو ته تی ورکړې و د هغو ښځو په نسبت، چې دوی خپلو ماشومانو ته تی نه وو ورکړی. هغه ميندې، چې له يوې مياشتې څخه نيولې بيا تر

۱۲ مياشتو پورې خپلو ماشومانو ته تی ورکوي په هغوی کې د يادې شوې ناروغۍ د پېښې خطر ۲۵ ٪ کې را کمېږي.

څېړنو دا هم په ګوته کړې کومې ښځې، چې په اسانۍ سره ماشومان را وړي او بيا خپلو ماشومانو ته تی نه ورکوي دوی د بندونو د روماتيزم له ناروغۍ څخه خوندي نشي پاتې کېدی.

په بريټانيا کې نژدې ۴ لکه خلک دغه ناروغۍ لري.

څېړنو دا هم روښانه کړې، چې د بندونو په روماتيزم باندې د نارينه و په نسبت ښځې دوه برابره زياتې اخته کېږي.

دا څرګنده ده، چې کله کومه مور خپل ماشوم ته تی ورکوي نو په وينه کې يې د اوکسي توسين په نوم د هورمونو کچه لوړېږي او ددغه هورمون په نتيجه کې د اضطراب د هورمون کچه را ټيټېږي، د وينې فشار را کمېږي او په ټوله کې د ښځې روغتيا ته ګټه رسوي.

همدارنګه ماشوم ته تی ورکول د يو بل هورمون کچه هم لوړوي، د هغه نوم پرولکټين دی. دغه هورمون د معافيت سيسټم پاروي او تنبيه کوي يې او له همدې امله ممکن د روماتوئيد ارټرائټيس يا د بندونو روماتيزم مخه نيسي.

بېلا بېلې پايلې او نتيجې:

د روماتيزم د څېړنو د کمپاين طبي مشر پروفيسور الن سيلمن وويل، چې دغو څېړنو له پخوانيو څېړنو څخه مختلفې نتيجې په لاس راوړې دي.

هغه وايي: ( په پخوا وخت کې موږ تی ورکول د روماتيزم لپاره د خطر يو فکټور ګاڼه هغه هم په يوه کوچنۍ ډله ښځو کې، چې له لومړي ماشوم زېږېدلو لږ وروسته ورته پيدا کېږي.

دلته يو لږ شانته اختلاف تر سترګو کېږي او يو اوږد مهاله خطر ګڼل کېږي. په بل ډول باندې بايد داسې وويل شي، هغه ښځې، چې خپلو ماشومانو ته تی ورکوي هغوی ممکن د روغ ژوند لپاره وهڅوي د هغو ښځو په نسبت، چې تی نه ورکوي خو موږ يې په ميکانيزم باندې نه پوهېږو، چې په بشپړ ډول يې روښانه کړو او په دې برخه کې دومره کافي کار هم نه دی شوی.)

د روماتيزم د يو داوطلب مرکز ډاکټرې مېرمن راچيل هانس وويل: ( ددې څېړنو په زړه پورې او حيرانونکې پايلې ښيي، چې څومره موږ نور هم اړتيا لرو ترڅو پدې ناروغۍ او لاملونو يې بايد پوه شو.)

خو هغې زياته کړې: ( دا مهمه ده، چې ښځې داسې حس کړي، چې دوی ښه پېژندل شوې لاره د ځان لپاره ټاکلې ده او د هغې په بنسټ سره د خپل ژوند روغتيا ساتلی شي او د تي ورکولو په ټولو اړخونو باندې يې ځان پوه کړي.)

ماشومانو ته د خوړو په اړه يوې سروې، چې پروسږ کال د می په مياشت کې خپره شوې وه راغلي، چې ډېری ښځې د حکومت له لوري په ورکړل شويو لارښونو باندې عمل کولو کې پاتې راغلې دي، چې په سلو کې له يوې څخه هم لږ ښځې له زېږون څخه وروسته تر شپږ مياشتو پورې خپلو ماشومانو ته تی ورکوي.

دا په داسې حال کې ده، چې په بريټانيا کې ۷۶ ٪ ښځې خپلو ماشومانو ته تی ورکول پيل کړي دي – دغه اندازه له ۲۰۰۰ ز کال څخه را پدې خوا ۷ ٪ زياته شوې ده – ډېری يې بيا په څو اونيو کې دننه له پوډري شيدو څخه ګټه پورته کوي.

له نيمايي څخه لږ ميندې تر هغه پورې خپل ماشوم ته تی ورکوي، چې ماشوم يې د شپږو مياشتو شي خو بيا يواځې څلورمه برخه يې له شپږو مياشتو وروسته هم تی ورکوي.

څېړنو د اميندوارۍ ضد ګوليو رول ته هم کتلي دي، چې پخوا وخت کې د روماتيزم د خطر په کمولو کې ور باندې حساب کېده.

داسې ګڼل کېده، چې دغه د اميندارۍ ضد ګولۍ يو خوندي رول لري دا ځکه چې دغه ګولۍ هم هغه هورمونونه په ځان کې لري، چې د اميندارۍ پر وخت د ښځو په وينه کې يې کچه لوړېږي.

خو دغې څېړنې په لاس راوړي دي، چې کومې ګولۍ د اميندوارۍ د نه کېدو له امله د خولې له لارې اخيستل کېږي هغه نشي کولی، چې ښځې د روماتيزم له ګواښ څخه وژغوري.

پای

څېړونکو د ويټامينونو خوړل د انسان د سلامتيا لپاره اغېزمن نه دي بللي بلکې د هغوي د تاوان خبرداری يې ورکړی.
د ۶۷ مختلفو څېړنو پايلو ښودلې، چې د ويټامينونو بشپړونکي درمل خوړل کوم چې انټی اوکسيډانټ اغېز له ځان سره لري نه يواځې داچې د انسان عمر نشي اوږدولی بلکې په زياتو پېښو کې ناڅاپي مرګ له ځان سره لري.

په ډنمارک کې د کوپنهاګ پوهنتون څېړونکو ويلي دي، چې د ويټامينونو بشپړونکي درمل خوړل يانې ويټامين اې او ويټامين اي د انسان د بدن د معافيتي سيسټم په طبيعي پروسه کې مداخله کوي.
د همدې څېړونکو په وينا د بيټا کاروټين، ويټامين اې او ويټامين اي خوراک د مرګ احتمال لاپسې زياتوي.
په څېړنو کې له پورته ياد شويو ويټامينونو سربېره ويټامين سي او سلينيوم هم ګډون لري.
پخوا داسې ګڼل کېده، چې دغه ويټامينونه د خپل ځانګړي خاصيت له مخې، چې انټي اوکسيډانټ يې بولي، د بدن مضره آزاده راډيکالونه خنثی کوي او حجرې يې له ضرر څخه ساتي.
آزاد راډيکالونه د سرطان او د زړه د ناروغيو لپاره د لامل په نوم پېژندل شوي دي.

( ښه شيان خورئ)
د څېړنو پدې مطالعه کې هغه څېړنې له نظر څخه تېرې شوې دي، چې په ۲۳۳ زره تنو باندې ترسره شوې وې. پدې ډله خلکو کې، چې ورباندې څېړنې ترسره کېدې هم ناروغ او هم روغ کسانو ګډون درلود او دوی ټولو د ويټامينونو بشپړونکي درمل خوړل.ډنمارکي څېړونکي وروسته له څېړنو څخه دې پايلې ته ورسېدل، چې د ويټامين اې خوړل په دغو کسانو کې ۱۶٪ د مرګ ګواښ زيات کړی و. دغه اندازه د بيټاکاروټين لپاره ۷ ٪ او د ويټامين اي لپاره ۴ ٪ کې وه.

د څېړونکو پر وينا پدې څېړنو کې د ويټامين سي خوراک نه کوم مثبت او نه منفي اغېز له ځان سره درلود. دوي په ويټامين سي او سلينيوم باندې د لا زياتو څېړنو وړانديز کړی.
د بريټانيا روغتيا وزارت له خپلو خلکو څخه وغوښتل، چې له دې وروسته دې د مصنوعي ويټامينونو پر ځای خپله د ويټامينونو اړتيا له خوراکي شيانو څخه پوره کوي.
پای