۱۲/۲۰۰۵/۲

هالنډ

پارلماني ټاکني اود نوي پارلمان په وړاندي پرتې دندي او ستونزي

لومړی برخه

پارلماني ټاکني

دادی له ډېروخت نه وروسته افغانستان يو ځل بيا د پارلمان خاوند سو او د افغانستان د نوي دولت ټولي قواوي ( زما منظور په فزيکي لحاْْظ ددولت درې ګوني قواوي دي ) بشپړي سوي . زه په خپل وار ددغې تاريخي ارزښت  لرونکي پېښي په مناسبت د افغانستان ټولو خلګو او په خانګړې توګه ګټونکو وکيلانو ته مبارکي وايم .

د اوسني پارلمان په اړوند د افغانستان سياسي کارپوهانو او ډېر و روڼ آندو بېلابېلي څرګندوني کړي ، چي ځيني ئی د حد نه زيات خوشبينۍ نه ډکي او ځيني ئي هم د ټاکليو خوشبينيو سره سره يو شمېر اندېښنې څرګندي کړيدي خو ځينونوروکسانوبيا په پوره بې انصافي ددې پر ځای چي د ټاکنو د بهېر او هغو د پايلو مثبتو اړخونو ته ګوته ونيسي ، هر څه ته ئي منفي کتنه کړېده  .

زه هم ددې خبري په منلو سره ، چي د پارلماني ټاکنو او رائي شمېرني په بهېر کي ځيني تېروتنې سويدي او حکومت بايد په راتلونکو ټاکنو کي دغه سهوي او تېروتني سمي کړي او د نوؤ تېروتنو مخه ونيسي ،په ټوليز ډول ددغه ټاکنو بريالي تر سره کېده يوه  ډېره  ارزښتمنه بريا بولم  .

زما له نظره پس له اوږده ځنډه د پارلمان رامېنځ ته کېدل ، خپله يوه لويه لاس ته راوړنه ده .  اودا چي افغان ولس يو ځل بيا ددې حق پیداکړ ،چي ولسي جرګي او مشرانو جرګي ته په خپلو رايو ټاکل سوي وکيلان ولېږي ، چي په راتلونکي کي د حکومت پر کارونو د کنترول حق تر لاس کړ ، يو لوی پر مختګ دی . دا کار به د خلګو او واکمنۍ تر مېنځ د متقابلواړيکو په جوړولو کي هم پوره رول ولوبولای سي . دا ځکه چي د ولسي جرګې او مشرانو جرګې وکېلان بايد په منظمه توګه د خپلو ټاکل سوي سيمو د خلګو سره ليدني کتني ولري ، د هغوی نظريات او ستونزي واوري  او د هغوی په ليري کولو کي پوره هلي ځلي  وکړي . زما له نظره ډېر وکيلان به ددې لپاره هلي ځلي وکړي ، چي د خپلو سيمو له خلګو سره ښې اړيکي ټينګي کړي ، او ددوی د ستونزو په حل کولو کي پوره هلي ځلي وکړي ،تر څو په راتلونکو ټاکنو کي بيا وکولای سي دخلګو نه  رايو تر لاسه کولو سوال وکړي . که دوی د خلګو غوښتني په نظر کي ونه نيسي او د هغو د پلي کولو لپاره هڅي ونه کړي نو بيا به هيڅ کله د خلګو په وړاندي  ددرېدلو جُرئت ونه کړي او که و ئی هم کړي خلګ به دوی ته رايې ور نه کړي .

د انتخاباتو نه مخکي ، د هغو په لړ او د ټاکنو د پايلو د څرګنديدلو نه وروسته يو شمېر کسانو پر دې انتخاباتو ډېري نيوکي کړيدې .

 يو شمېر کسانوداسي ويل ، چي په دې انتخاباتو کي د هغو تنظيمونو لوړ پوړي کسان او مشران ګډون لري ، کوم چي لاسونه ئي د خلګو په وينو سره او د کابل ښکلۍ ښار ددوی لخوا وران ويجاړ سو او نژدې ۶۰ زره د کابل اوسېدونکي ددوی لخوا ووژل سول او ددوی لخوا پر قومي بنسټ د جوړسوؤ تنظيمونو په واسطه د خلګو پر ناموس تېری وسو ، مالونه ئی چور سول او ډېري نوري ناوړي چاري وسوې .

يو شمېر نورو بيا ويل چي دادي کمونستان یو ځل بيا را څرګند سول او د خلګ دموکراتيک ګوند لوړ پوړي چارواکی ، چي پر افغانستان د شوروي په تېري او دروسانو په جنايتونو کي شرېک دي ، ددې پر ځای چي حساب ور سره وسي ، بيا ځانونه کانديدوي .

ځيني نورو بيادا ويل ، چي نړیوالي ټولني  او د افغانستان اوسني واکمنانو د طالبانو رژيم د تروريستي رژیم په نوم له مېنځه یووړ،خو نن بيا دطالبانو د رژيم لوړ پوړيو چارواکو ته ددې اجازه ورکول کېږي ، چي په ټاکنو کي ګډون وکړي ، چي دا کار په ۲۰۰۱ کال کي د نړیوالي ټولني لخوا د طالبانو درژيم نسکورول ، تر پوښتني لاندي راولي .

نور بيا دا اندېښنې لري ، چي د نشه ئی توکو قاچاق وړونکي به په براخه کچه پارلمان ته لار پېداکي او دا پارلمان به د نشه ئی توکو د سوداګرو په پارلمان بدل سي .

دغه راز د ځينو کسانو سره داسي وېره هم سته ، چي پارلمان ته  به  په لویه کچه د پرديو هيوادونو جاسوسان لار و مومي . دا ځکه چي اوس زموږ هيواد ته د هري خوا څخه د مداخلو لاسونه را اوږد سويدي اود تېرو دوؤ نيمو لسيزو جګړو په لړ کي ډېرو هيوادونو د افغانانو په مېنځ کي جاسوسان وروزل ، نو دا هم شونې ده ، چي دغه ډول کسان به هم پارلمان ته لارومومي او هلته به دنورو هيوادونو په اشاره او پرديو په ګټه کار کوي .

خو اوس دادی ټاکني سرته رسېدلي دي ، نړيوالي ټولني د غه ټاکني د ځينو نيمګړتياوؤ سره سره ،  سمي او د افغانستان د شرايطو په پام کی نيولو سره ، په نړیوال معيار برابري بللی دی .او تقريباً د پورته يادسوؤ ټولو ډلو استازيو دغه پارلمان ته لارموندلې ده .

زما له نظره د افغانستان د اوسنيو شرايطو په نظر کي نيولو سره دا یو برابر پارلمان دی . داچي زموږ په هيواد کي دوه نيمي لسيزي جګړه روانه وه او له دېرشو کلونو نه وروسته بيا د لومړي ځل لپاره پارلمان جوړېږي ، نو دا به منطقي خبره نه وي ، چي موږ دداسي ايډيال پارلمان غوښتنه ولرو، چي په هغه کي د ي ټول پوهان او متخصصين وي او د پورته يادسوؤ ډلو سره بايدڅه وسي ؟ ايا هغوي بايد د هيواد نه وشړل سي ؟ آيا دغه کسان دخپل قانوني حق یعني دانتخابولو او انتخاب کېدلو حق نه بي برخي سي ؟

که چېري دغه پارلمان ته د جهادي تنظيمونو مجاهدين او پلويان ئی ، د دموکراټيک خلق ګوند او نورو کيڼ لاسو ګوندونو پخواني غړي او پلويان ئی ، طالبان او پلويان ئي او نور  را نه سي ، نو دغه پارلمان ته به څوک راځي؟ دادومره متخصصين به له کومه کوؤ ؟ او بيا که وي هم او خلګ رايه ور نه کړی ، نو په داسي حالت کي ايا دوی بايد د ولسمشر د فرمان پر بنسټ ولسي جرګي ته ولاړسي ؟ که د يوه ګړي له پاره داسی فرض کړو ، چي ولسمشر د يوه فرمان له مخي پارلمان ته ټول متخصص او پوه خلګ انتصاب کړي وای ، دا به د ټولو لپاره د منلو وړ وؤ ؟ زما له نظره دا به نه يوازي سم او د ډموکراسي له اُصولو سره سم کار نه وای بلکي بيا به هم ټولو ته دمنلو وړ نه وای .

د بله پلوه که د يوه ګړي لپاره فرض کړو ، چي د مجاهدينو د تنظيمونو مشران او غړی ، او دغه راز نور کسان د کانديدلو د حق نه بي برخي سوي وای دا به څومره لانجې او ستونزي را منځ ته کړي وای او کېدای سوای خبره بيا وسله والو شخړو او کورنۍ جګړې ته رسېدلې وای . د بله پلوه ددموکراسي د اُصولو پر بنسټ او د افغانستان د اساسي قانون له مخي هم تر څو چي يو څوک د محکمې د حکم له مخي د کانديدېلو د حق نه بي برخي سوي نه وي ، بل هيڅ حوک او هيڅ ارګان ددې صلاحيت نه لري ، چي د هغه نه دي دا حق واخلي .موږ د خپل هيواد تېرو دېرشو کاونوته کتنه وکړو ، نو په دغه دوره کي هرچا چي واک تر لاسه کړیدی خپل ټول سياسي  او ايديالوژيک مخالفين ئي نفي کړيدي او واک ئي يوازي د ځان حق بللی دی ، چي پايلي ئي موږ ټول دادی وينو چي د مليونونو انسانانو وژنه ،معيوبېدل او د ټول هيواد ورانۍ او ويجاړۍ دی . په اوسني پارلمان کي به هغه خلګ يو خاي ( کېدای سي څنګ پر څنګ ) سره ناست وي ،کوم چي په تېرو وختونو کي ئي يو بل په توغنديو او  توپونو ويشتل ، خو اوس به يو  بل په خبرو ولي . آيا دا واقعاً يو ډېر لوی پرمختګ نه دی ؟ ددې نه مخکي چا کولای سوای ددې تصور هم وکي چي دا خلګ به يو دبل سره خپل مخالفت په خبرو کي وکي . آن کېدای سي ددغو دښمنو کسانو تر مېنځ نژدې دوستي هم وسي . دا خو د اوسني حکومت وياړ دی .   

خو زه په هيڅ صورت ددې هڅه نه کوم  چي ووايم ، چي د دموکراټيک خلق ، د جهادي تنظيمونو او د طالبانو د واکمنۍ په وخت کي د ځينو کسانو له خواجنايتونه نه دي سوي ، بلکي بېخي ډېري سوي دي . دوه نيم مليونه افغانان خو دکوم طبعي افت په پايله کي له مېنځه نه دي تللي ، د کابل ښار نژدې ۶۰ زره بې ګناه خلګ ، ماشومان ، ښځي اوسپين ږيري خو  د واک پر سر په جګړو کي ووژل سول ، آن تر ۲۰۰۱ ميلادي کال وروسته هم جنايتونه تر سره سول او په شمال کي په زرګونه طالب اسيران په  کانټينرونو کي ، د ټولو نړیوالو معيارونو خلاف په ډله ايزه توګه ووژل سول . په دې هکله خو فلمونه هم جوړ سوي دي . دغه راز په باميان ، مزارشريف ، هرات او نژدې د هيواد په ټولو سيمو کي دغه ډول زړه بوګنونکي پېښي سوي دي . خو په دې تور که احمد يا محمود تورن کېږي ، نو هغه بايد ثابته سي ، چي دغه يا هغه کس دا جرمونه سر ته رسولي دي او دغه ثبوت بايد په محکمه کي وسي . د هغه نه پرته پر هيڅ چا په قانوني توګه دا تور نه سي لګېدلای ، چي کوم جرم ئی کړی دی . یعني اصلي خبره په محکمه کي ده ، چي له بده مرغه اوسني محکمې او قضائی سسټم تر اوسه دې ته نه دي چمتو ، چي دغه ډول کسان دي محکمه کړي . زما له نظره ددغو جنايتونو د څېړلو او جنايتکارانو په سزا رسولو لپاره به ښه دا وي ، چي دپخواني يوګوسلاويا د جنايتکارانو د محکمې په شان يوه نړی واله بې پرې محاکمه جوړه سي او هغه ددغو جنايتونو په هکله خپلي څېړني ، ارزوني  او پرېکړي وکړي .

دغه تورونه ، چي يوه ډله بله ډله په ټوليز ډول مجرم او جنايت کاره ګڼي او بله بيا متقابلاً بله ، د افغانستان ستونزي او پرابلمونه نسي هوارولای او نه زموږ هيواد ته کومه ګټه لري او نه هم دغه چلند قانوني او حقوقي د حل لاره ده . ښه لا ره داده چي يو بل سره ومنو ،نه دا چي يو بل نفي کړو. البته زما منظور دا نه دی چي پر جنايتونو دي سترګي پټي سي او يا دي د هغه د تحقيق او څېړني ونه سي .

دغه راز ځيني کسان بيا دا نيوکي کوي ، چي پارلماني ټاکني سمي نه وې او ډېري درغلی پکښي سويدي ، چي يوه اندازه دا خبره سمه هم ده او د ټاکنو ګډ دفتر هم دا خبره مني ، چي د ټاکنو ځينو کارکونکو په ولايتونو کي غلطۍ کړيدي او له همدې امله ئي خپل څه د پاسه ۵۰  تنه کارکونکي له کارونو ګوښه کړيدي ، خو ددغو غلطيو له ارزوني او څېړني لپاره د کانديدانو او نوروخلګو در اپورونو پر بنسټ د هغو سيمو د رايو صندقونه قرنطين سول او هغه بيا له سره کنټرول سول او د درغليو د موندلو په صورت کي هغه رائی باطلي اعلان سوي .

خو ددې ټولو سره سره بيا هم کېدلای سي ځيني کسانو په درغليو رائی تر لاسه کړي وي او په نتيجه کي ئي پارلمان ته هم لاره موندلې وي ، خو دا په هيڅ صورت ددې مانا نه لري ، چي د ټولو ټاکنو پايلي او مشروعيت دي تر پوښتني لاندي  راوستل سي .خو ځيني کسانو بيا په ټاکنو کي دخلګو د ګډون کچه په عمدي توګه راټيټوي او په دې توګه هڅه کوي داسي و ښيئي چي ګواکي په ټاکنو کي په سلوکي له پنځوسو نه لږو کسانو ګډون کړیدی اود هغه داثبات لپاره داسي اعداد او ارقام  را وړي  چي خپله هم باور نه په لري .خو له نېکه مرغه اوس په افغانستان کي تر ډېره بريده ازاده سياسي فضا موجوده او هر څوک کولای سي د انتخاباتو دتنظيم د  ګډ دفترسايټ ته ورسي او په ټولو ۳۴ ولايتونو کي په پارلماني ټاکنو کي د ګډون کونکو شمېره وګڼي او خپل قناعت حاصل کړي .

دا خبره سمه ده ،چي په ځينو سيمو کي په پارلماني ټاکنو کي د خلګو د ګډون شمېره د ولسمشرۍ د ټاکنو د ګډون کونکو د شمېرې په پرتله لږ ه وه ، خو د ټول هيواد په سطحه په انتخاباتو کي د ګډون شمېره په سلو کي د پنځوسو نه زياته وه .

تقريباً د ټولي نړۍ په هيوادونو کي د پارلماني ټاکنو په پرتله دولسمشرۍ په ټاکنو کي ډېر شمېر خلګ ګډون کوي او په افغانستان کي هم داسي کار وسو .

زما په عقيده  دا ښه خبره نه ده  چي پارلماني ټاکنو کي نسبتاً لږ شمېر خلګو ګډون وکړ، کېدای سي په دې کار به حکومت او د انتخاباتو د تنظيم ګډ دفترهم يوه اندازه ګرم وي ، چي اړين تبليغاتي کمپاين ئي مخ ته نه دی بېولی ، خو اصلي ګناه د هغو خلګو ده ، چي په انتخاباتو کي ئي ګډون نه دی کړی . حکومت اود انتخاباتود تنظيم ګډ دفتر خو پر هيڅ چا کوم بنديز نه وؤ لګولی ، چي دغه يا هغه کس په انتخاباتو کي د انتخاب کېدونکي او يا انتخاب کونکي په توګه نه سي کولای ګډون وکړي .

د بېلګي په توګه که د کابل ولايت او ښار د پارلماني ټاکنو بهير او د ګټونکو دلست  يو سرسري ارزونه وکړو :

-  په کابل کي د بل هر ولايت په پرتله زيات کسان لوستي دي او د لوړوزده کړو لرونکواو روڼ آندو شمېره د نوروولايتونوپه پرتله پکښې زياته ده .

-  دغه راز په کابل کي د بل هر ولايت په پرتله د ډله ايزو رسنيو ( ورځپاڼو ،اوه نيزو ، مياشتنېو، راډيوګانو او ټلويزيونونو ) شمېره هم ډېره ده او تبليغاتي کمپاين هم دبل هر ولايت په پرتله زيات په کي سويدی . خو که د ګټونکو وکيلانو لست ته وکتل سي نو په سر کي ئي هغه کسان دي ، چي د هغو تنظيمونو په راس کي وه ،کوم چي د کابل د ښکلي ښار دورانولو او دکابل د ۶۰ زرو شاوخوا خلګو دوژلو اصلي مسئوليت ئي په غاړه دی .دغه مسئله بايد په دقيق ډول وڅېړل سي او ددې علتونه ، چي ولي د کابل خلګو د روڼ آندو ، پوه او متخصصو خلګو په عوض داسي کسانو ته رايه ورکړه ، چي وړتيا ئي یا بېخي لږ ه او يا ئي هيڅ نه لرله .

خو زما له نظره په دغو ټاکنوکي  قومي فکتورډېر غښتلۍ رول لوبولۍ دی . د قومونو تر مېنځ ناندری هغه بدمرغي ده چي دميلادي  ۸۰ يمو کلونو  د پېل نه زموږ د خلګو په مېنځ کي په پراخه کچه د روسانو ، اېران او پاکستاني استخباراتولخوا لمن ور ته ووهل سول . ډېرو کسانو د پوهي ، وړتيا ، تخصص او وطنپالني پر ځای قوم پالني ته رايه ور کړه . که داسي نه وي نو په کابل کي خو ډېر پوهو خلګو هم ځانونه کانديد کړي وه، خو بريالي نه سول . داادعا خو څوک نسي کولای ، چي حکومت د ځينو په اختيار کي زيات امکانات ورکړي وه او د ځينو په لاس کي  ئي نه وه ورکړي . خو خلګو خپل انتخاب وکۍ . د بېلا بېلو هيوادونو په تاريخ کي داسي پېښي سويدي ، چي خلګو په خپل انتخاب کي اشتباه کړې وي . د ځيني دا ډول کسانو په انتخاب کي هم کېدای سي خلګو اشتباه کړې وي ، چي د انتخابېدو وړ تيا ئي نه لرله ، خو دا دخلګو انتخاب دی او موږ اړ يو چي هغه  ومنو او د انتخاب سوؤ وکيلانو د کارپايلو ته سترګي په لار پاته سو .  زما له نظره د پارلمان په هکله قضاوت هغه وخت بايد وسي ،چي که ئي مخ ته پرتي دندي په ښه توګه سرته ورسولې نو دا به خورا ښه پارلمان وي او که د هغوی په بريالي سرته رسولو کي پاته راغی ، نو دا به ښه پارلمان نه وي .        

 خودا به ظالمانه وي ، چي له دېرشو کلنو وروسته د لومړي ځل لپاره ټاکني تر سره سويدي ، او هغه بيا د ځينو کسانو له خوا د يو څو غلطيو په خاطرغېر مشروع اوغير قانوني و بلل سي . ايا دا ممکنه ده ، چي په يوه هيواد کي ، چی دوه نيمي لسيزي په دوامداره توګه جګړه پکښي تېره سوې وي او خلګ ئي د رائی ورکولو او رائی اخستلو کلتور نه بېخي پردي سوي وي  اوآن  د ټولني يوې ډېري لويي برخي په خپل ټول ژوند کي هيڅکله ټاکني ليدلي نه وي ، په لومړي ځل داسي ټاکني تر سره سي ، لکه په اروپائی او نورو ټيکاو لرونکو او پرمخ تللي هيوادونو کي چي تر سره کېږي ؟ زما په آند دا ممکنه نه ده او نه بايد داسي توقع ولرو. دغه  نيوکي زياتره د هغو کسانو لخوا کېږي ، چي خپله ئی ډيموکراسي په توره وهله اويا  دهغو کسانو له خوا کېږي چي هر هغه څه چي په افغانستان کي تر سره کېږي ( که ښه او ګټور هم وي ) ددوی لخوا تر نيوکو لاندي نيول کېږي او ردېږي  .

خو که دغه ټاکني په افغانستان کي د تېرو ټاکنو سره پرتله کړو ، نو دې پايلو ته رسېږو ، چي ددې ټولو نيمګړتياوؤ سره سره، زموږ د هيواد په تاريخ کي هيڅکله هم دومره ازادي او ددموکراسۍ پر اُصولو ولاړي ټاکني نه وي تر سره سوي .دا چي پارلمان ته دبېلابېلو ډلو استازيو لاره موندلې ده ، دا خپله د ټاکنو پر ډموکراټيک والي دلالت کوي او دا خبره ثابتوي ، چي حکومت او واکمنانو په هغو کي لاسوهني نه دي کړي . که نه نو پايلي به ئی داسي وای لکه د روسېي ، اېران ، چين او يا نورو غير ډموکراټيکو حکومتونو په شان .

خو ځيني کسان بيا دا اندېښنه لري ، چي د ولسي جرګې وکيلان ډېر غېر متجانس او په بېلابېلو ډلو او قومونو پوري تړلي  د بېلابېلو نظرلرونکي خلګ دي او دا به نه يوازي د حکومت د پلانونو په پلي کولو کي د هغه سره مرسته ونه کړي ، بلکي ستونزي به هم ورته جوړي کړي او پارلمان به د جوړونکي کار پر ځای ورانونکۍ کاروکړي .

زما په آند په دې برخه کي هم يوه اندازه زياتۍ سويدی .

لومړی خو دا چي په افغانستان کي هم په بېلابېلو ډلو او قومونو پوري تړلي د بېلابېلو نظرونو لرونکي خلګ  ژوند کوي او په پارلمان کي هم بايد ددغو ټولو ګروپونو استازي شتون ولري .

دوهم دا چي ددموکراسۍ مفهوم هم دادی ،چي په پارلمان کي بايد په يوه هيوادکي دمېشته ټولو قومونو ،مذهبونو، سياسي ډلو او اِتنيکي ګروپونو استازي شتون ولري ، که نه نو د ا خو به د هغو هيوادونو پارلمانونو ته ورته وي ، چېري چي کمونستي او توتاليتاري رژيمونه واکمن وي .

 د اخبره سمه ده چي دا پارلمان به داسي پارلمان نه وي ، چي هغه دي په ډېره ښه توګه وکړای سي د هيواد په اوسني حالت کي د ټولو ستونزو څخه د هيواد دوتلو په چاره کي د حکومت سره ډېره مرسته وکړي ، خو زه داسي هم نه ګڼم ، چي دا پارلمان به راتلونکي حکومت ته ( راتلونکۍ حکومت ځکه وايم ، چي د پارلمان د جوړېدو نه وروسته ، بايد وروسته  کابينه ،  پارلمان ته د اعتماد درائی اخستلو لپاره وړاندي سي ) ډېري ستونزي جوړي کړي . دا د راتلونکي پارلمان او حکومت تر مېنځ د همکارۍ په اړيکو پوري اړه لري . خو په ټوليز ډول ويلای سم ، چي اړيکي به دومره بدي هم نه وي لکه يو شمېر کسان چي ئي وړاند وينه کوي .

له پورتنيو خبرو نه په هيڅ ډول زما منظور دا نه دی ،چي د حکومت او راتلونکي پارلمان پر کړونو بايد نيوکي ونه سي ، بلکي برعکس زه په دې باور يم چي د حکومت او راتلونکي پارلمان پر ناسمو کړونو بايد اوهرومرو نيوکي وسي او نه يوازي نيوکي وسي ، بلکي په ډېره جدي توګه دي ترې نه وغوښتل سي  چي هغه سمي کړي .

زما له نظره يوه ددغو ستونزو او نيمګړتياوؤ نه په ټول دولتي سسټم کي د اداري فساد ، بډو او اختلاس شتون  او  مخ په زياتېدونکي نا امنۍ دي . زما له نظره د افغانستان خلګ او روڼ آندي ئي بايد د حکومت نه په ډېره کلکه او دوامداره توګه ددغو نيمګړتياوؤ د سمولو غوښتنه وکړي او په دغه لاره کي خپله هم د حکومت سره مرسته وکړي او دسمون دلارو په اړوند ئي حکومت ته خپل وړانديزونه هم وکړي . ځيني کسان خو لا داسي هم سته چي خپله په اداري فساد ، بډو او اختلاس کي ککړ وي ، خو پر حکومت نيوکي کوي ، چي ددغو ناوړو پديدو مخه نه نيسي .

دحکومت يوه بله نيمګړتيا دا هم ده ،چي وخت په وخت ددولتي رسنيو ( ورځپاڼو ، راډيو او ټلويزيون ) له لاري  خلګو ته پوره مالومات نه ورکوي او اکثراً خلګ  دحکومت له خوا په ډیرو کړو کارونو خبر نه وي ، ځکه نو داسي فکر کوي ، چي حکومت هيڅ کار نه دی کړی .

زما هيله داده ، چي موږ بايد دپوپوليستو سياستوالو په توګه نه بلکي د وطنپالو افغانانو په توګه د هيواد پېښي او سياسي بهير وارزوؤ او هر وخت د هري نيوکي سره يو ځای د هغه د حل لاري هم په ګوته کړو.

ادامه لري

  .

هالنډ

۱۰/۰۶/۲۰۰۵

په اوسنیو شرایطو کی دافغانی روڼ آندو دندی

زموږ هیواد اوس د خپل تاریخ په داسی حساسو شیبو کی ورځی او شپی سباکوی ،چی له یوه پلوه د پارلمانی ټاکنو په پای ته رسیدو او د پارلمان په جوړیدو سره د بن پروسه ،چی نړۍ والی ټولنی د افغانستان سره په بیلابیلو برخو کی د همکاری کولو او مرستو لپاره ژمنه وه ،پای ته رسیږی او افغانستان د خپل تاریخ نوی پړاو ته تیریږی .په دی مانا ،چی د افغانستان حکومت هغه دندی ،چی د بن په کنفرانس کی دافغانستان د نوی (لنډ مهاله ،مینځ مهاله او ټاکل سوی ) حکومتونو په وړاندی ایښودل سوی وی ،که څه هم د ستونزو نه ډکی ، خو په بریالۍ توګه سرته ورسولی ،او د ملګرو ملتونو ،اروپائی اتحادیی او نړۍ والی ټولنی دنده پای ته ورسیدی .

اوس افغان حکومت باید په خپله ،د نورو د مخامخ ګډون نه پرته ،خپلی چاری مخته بوزی او خپله افغان حکومت او پارلمان ئی  د نړېوالی ټولنی مرستی او همکاری راجلب کړی .زه غواړم دلته ناسم پوهاوې (سؤ تفاهم ) رانسی ،چی موږ نور د نړېوالی ټولنی مرستو او همکاریو ته اړتیا نه لرو ،بلکی زما منظور دادې ،چی نړېوالی ټولنی د بن دکنفرانس د پریکړو پر بنسټ او په هغه اډانه (چوکاټ ) کی مرستی کولی ، خو اوس به خپله افغان حکومت ددا ډول مرستو او همکاریو د راجلبولو لپاره هلی ځلی کوی .نو له همدی کبله د افغان حکومت پر چار واکو خورا دروند پیټې پروت دی ،تر څو په افغانستان کی تلپاتی سوله ،ټیکاو،اقتصادی وده او پرمختګ او مدنی ټولنه رامینځ ته کړی ،چی ددی نه به هر یو افغان پوره ګټه پورته کړی .خو افغان حکومت د ټولو خلګو او په ځانګړی توګه د روڼ آندو د مرستی او همکاریو نه پرته ،په یوازیتوب سره نه سی کولای نوموړو موخو ته ورسیږی ،له بله پلوه که نوموړی موخی تر لاسه نسی نو بیا خو به ټوله افغان ټولنه په عذابونو کی ورځی شپی تیروی .یعنی حکومت باید هر کله د روڼ آندو وړاندیزونه او نیوکی په پام کی ونیسی او روڼ آندی هم باید د حکومت نه پراخ ملاتړ وکړی ،تر څو موږ وکړای سو په هیواد کی سوکاله او ټیکاو لرونکی ټولنه جوړه کړو .خو زما منظور هیڅکله دا نه دې ،چی موږ باید د حکومت د ناسمو کارونو نه هم ملاتړ وکړو،بلکی د هغه  نه   باید په کلکه نیوکه وکړو او د حکومت نه د هغه د سمولو په خاطر د کوټلیو ګامونو د پورته کولو غوښتنه وکړو ،چی زه په دی هکله وروسته غواړم بحث وکړم .خو د سمو کارونو نه ئی باید نه یوازی په خبرو  کی ملاتړ وکړو ،بلکی د هغه په پلی کولو کی خپله هم رغنده ونډه واخلو .دځینو روڼ آندو لپاره د حکومت  په اپوزیسیون کی دریدل ددی مانا لری ،چی هر هغه کار چی حکومت ئی سرته رسوی ،دوی ئی باید و غندی او مخالفت ورسره وکړی .ځینی خو بیا په کمین کی ناست وی ،چی کوم وخت د حکومت لخوا ډیره وړه سهوه اوغلطی وسی ،نو دوی بیا ددغه د «مچ وزر » نه « غر » جوړ کړی او دغه کار که د هیواد د خلګو ملی ګټو ته زیان هم رسوی او د لویو بربادیو سبب هم کیږی ،د هغه نه مخ نه ګرځوی ، چی دا زما له آنده د خلګو سره ستره جفا او دملی ګټو تر پښو لاندی کول دی .حکومت ته زما وړاندیز دادی ،چی که د کاله لږ تر لږه دوه ځله د افغانستان د سیاسی ،پوځی او اقتصادی حالت په هکله څیړنیز-علمی سیمینارونه جوړ کړی او د ټول هیواد روڼ آندو ته په هغه کی د ګډون کولو لپاره بلنه ورکړی ،چی په دی هکله خپلی ارزونی وکړی ،ډیر به ښه وی او دا کار به د بیلابیلو نظرونو لرونکو روڼ آندو تر مینځ د نظریاتو د راکړی ورکړی او ملی دوکترین د جوړولو په چاره کی هم ډیره مرسته وکړی .

ددی خبری نه زما منظور دا نه دی ،چی زه د حکومت ټول کړه وړه تائیدوم او یا پر هغه نیوکی نه لرم .زما له نظره زه پر حکومت له نورو نه لږ نیوکی نه لرم ،خو زه نه غواړم ددغو نیوکو نه داسی کار واخلم ،چی هغه دی د نظام د ړنګیدو او یو ځل بیا ګډودیو او ناآرامیو ته د افغانستان د ټیله کیدو سبب سی .

هوزه پر دی کلکه نیوکه لرم ،چی د نړېوال ائتلاف او امریکائی سر تیری د خلګو کورونو ته ځی او د هغوی د کورونو دروازی ماتوی او داسی زور زیاتۍ کوی ،چی په هیڅ ډول د منولووړ نه دی .ما په دی هکله دبی بی سی دراډیو له لاری هم کلکی نیوکی کړیدی او حکومت باید ددی ډول کارونو مخنیوی وکړی .زماپه انګیرنه د افغانستان او د امریکا د متحدو ایالتونو تر مینځ په ګډه اعلامیه کی هم ددی خبری يادونه سویده او زه هیله من یم نور دا ډول کارونه تکرار نه سی .که څه هم زه پوځی  نه یم ،خو د سیاسی لحاظه کولای سم په دی هکله ځینی څرګندونی وکړم :

لکه څنګه چی په افغانستان کی جبهه وی جګړی نسته او د حکومت وسله وال مخالفین د تروریستی او پارټیزانی بریدونو نه کار اخلی ،نو په داسی شرایطو کی د پوځی منظمو قطعاتو نه کار اخستل مؤثر نه وی .که د روسیی او ورته نورو هیوادونو تجربو ته وګورو ،هلته هم د پوځی قطعاتو عملیاتو سمه پایله نه ده لرلی .زما په آند د تروریستی او پارټیزانی بریدونو په وړاندی باید یوازی او یوازی د کورنیو ځانګړو وړو پوځی ټولګیو نه کار واخستل سی او زیاتره پر استخباراتی مالوماتو او فعالیتونو ډډه ولګول سی ،چی زما له نظره مثبته پایله به ولری .همدا راز د وسله والو مخالفینو نه به هم دا بهانه لیری سوی وی ،چی دوی د بهرنیانو په وړاندی جګړه کوی .دائتلافی ځواکونونه بایدیوازی او یوازی په اضطراری حالاتو کی کار وخستل سی ،چی دا به د یوه پلوه د سر تیرو د وژل کیدو کچه هم را ټیټه کړی ،او له بله پلوه به خلګ هم د افغانی پوځیانو په وړاندی دومره حساسیت نه ښیی او همدارازد هغه تیروتنو، چی بهرنی پوځیان ئی کوی ،مخنیوې سوی وی .

که داسی و نه سی نو د دا ډول ځورونو عواقب به ډیر خراب وی .

زه پر دی هم کلکه نیوکه لرم ،چی تر اوسه پوری جنګسالاران او لوټمارپه پوره ډول  نه دی بی وسلی سوی .ددغه ژوندې بیلګه د ننګرهار پخوانې امنیه قوماندان حضرت علی دی ،چی هم ئی د امنیی قوماندانی په لاس کی وه او هم ئی بیا ځان ته شخصی وسلی او ډلی لرلی ،چی هغه  به ئی هرومرو د شپی او ورځی لخوا د خلګو د لوټولو لپاره کارولی .د ډی ډی آر  یا بی وسلی کولو په بهیرکی دغو جګړه مارو خپلی زړی او له کاره وتلی وسلی حکومت ته وسپارلی خو نوری سمی وسلی ئي پټی کړی ، چی د اړتیا په وخت کی به بیا د خلګو او حکومت په خلاف کار تری  اخلی او دا به په راتلونکی کی یو ستر ګواښ وی .زه د حکومت نه په کلکه غواړم ،چی په لومړی ګام کی هغه جنګسالاران ،چی په کابل او نورو ولایتونو کی پر دولتی لوړو څوکیوئی ګمارلی ،ډیر ژر بیوسلی او بی جګړه مارو کړی .ما داسی اوریدلی دی ،چی یو شمیر جنګسالاران چی په کابل کی دندی لری ،د خپل ځان سره په سل ګونه وسله وال خلګ لری ، چی زما له نظره دا دکابل د ښاریانو لپاره یو لوی ګواښ دی ،ځکه چی د ډاکتر نجیب الله د واکمنې په وخت  ددغو جنګسالارانو په واسطه کودتا وسوه او د ټول هیواد نه ئی د وینو حمام جوړ کړ .که چیری کوم څوک ساتونکو (باډی ګارډانو ) ته اړتیا هم لری ، نو هغه باید د کورنیو چارو وزارت نه د هغوی د ګمارلو غوښتنه وکړی ، نه داچی د ځان سره خپل سړی راولی .

داهم ډیره د خواشینۍ خبره ده ،چی په هیواد کی په پراخه کچه اداری فساد ،رشوت او اختلاس شتون لری ،چی دغه پخپله د حکومت څخه د خلګو د نارضائیتی سبب کیږ ی .که څه هم یو هیواد چی تر ۲۵ کلنی جګړی وروسته سوله ایز ژوند ته اوښتې وی او په هیواد کی بیشمیره جګړه ماری ډلی او وسلی شتون ولری او هلته نوی ډیموکراسی هم واک چلوی ،دغه ډول حالت ممکن دې .له بله پلوه  بیلابیلی انجوګانی او بهرنې مؤسسی خپل کارکونکو ته ډیر لوړ ډالری معاشونه ورکوی ،خو حکومت نه سی کولای د خپل کمزوری اقتصاد له امله خپلو کارکونکو ته په هغه اندازه لوړمعاشونه ورکړی ،او دغه کارکونکی هم غواړی د انجو ګانو په اندازه عاید ولری ،ځکه نو لاس رشوت او اختلاص ته اچوی .خو دا په هیڅ صورت د برآت وړ نه دی .

زه دغه راز نیوکه لرم ،چی د کابل پښتانه اوسیدونکی ولی ددی حق نه بی برخی سویدی ،چی ماشومان ئی په خپله مورنۍ ژبه لیک لوست وکړی .په ټول کابل کی یوازی دوی ښونځۍ (د رحمان بابا او خوشحال خان ښونځۍ )،چی هغه هم د نورو ولایتونو او د پولی د ها خوا نه راغلی کسانو لپاره وی ،نور په بله يوه سیمه کی هم داسی ښونځۍ نسته ،چی ماشومان دی په خپله مورنۍ ژبه لیک لوست په کښی وکړای سی .

زه پردی هم کلکه نیوکه لرم ،چی د اطلاعاتو او کلتور او ګرځندوی وزارت په بربنډه ډول د پښتنو ضد پالیسی چلوی ،آن اساسی قانون هم تر پښو لاندی کوی .د اساسی قانون د۱۶ مادی په پنځم پاراګراف  کی داسی ویل سوی دی :

په هیواد کی موجود ملی علمی او اداری اصطلاحات ساتل کیږی .

خو سید مخدوم رهین د اساسی قانون ددغه مادی پر خلاف د هغه وزارت  سر لوحه ، چی هروخت (داطلاعاتواوکلتوروزارت) وه په فارسی ژبه لیکلی ده او د باختر اژانس سایت خو بیا یوازی په انګلیسی او فارسی ژبو لیکل سویدی او په یوه ځای کی ئی لیکلی دی «برای اخبارپشتو اینجا را کلیک کنید» یعنی که چیری په افغانستان کی کوم څوک پیداکیږی ،چی په پښتو ژبه خبری وکړی او یا ولولی ،نو دلته دی کلیلک وکړی .دا زما په آند د پښتنو پر حقونو د پښی ایښول او د قانون ماتول دی .کله چی د هیواد یو وزیر اساسی قانون ته درناوۍ نه کوی نو موږ دنورو خلګو نه څنګه د قانون د مراعتولو غوښتنه وکړو .زه نه پوهیږم ولی د نوموړی وزیر نه ددغه قانون ماتونی په خاطر پوښتنه نه کیږی ؟اویا دا چی وزیران د قانون د مراعت کولو نه معاف دی ؟ آیا قانون باید یوازی د هیواد عادی خلګ عملی ګړی ؟ نوموړی وزیر خو د قانون نه په ناوړه ګټه اخستنه سره د بینوا کلتوری ټولنی مشر محمدیار هم د یوه واقعیت لرونکی خبر په خپرولو سره د کابل څارنوالې ته ور وغوښتی او څوورځی ئی  نا حقه پوښتنی ګرویږنی تری کولی ،خو خپله په پښتو ژبه غوښتنلیک او لیکنه هم نه منی .زه نه پوهیږم دغه بی قانونی به تر کله دوام مومی ؟ زما په آند افغانی روڼ آندی باید په دی هکله پراخی نیوکی او احتجاجونه و کړی .

دغه راز د افغانستان ولس مشر ښاغلی حمید کرزی د اساسی قانون د تصویب د لویی جرګی په وروستی ورځ په خپله وینا کی وویل ،چی په راتلونکی کی به زما له دفتره یو مکتوب په پښتو او یو په دری ژبه صادریږی .زه نه پوهیږم ،چی آیا دغه کار تر سره سویدی که نه ؟ دغه کار خو د پښتو او دری ژبو د انډول د برابرولو په خاطر وؤ ،آیا د وزیرانو غونډه هم په دواړو ژبو مخ ته بیول کیږی ؟ آیا ټول وزیران او د کابینی نور غړی په دواړو ژبو پوهیږی او خبری او لیک لوست پری کولای سی ؟ آیا دغه معمول وزارتونو او نورو اداروته هم غزیدلی دی که نه یوازی د ولسمشرۍ په دفترونو کی محدود پاته دی ؟ د ښځو د چارو وزارت ،د اطلاعاتو او کلتور وزارت ،د باختر آژانس او یو شمیر نور خو په پښتو ژبه بیخی مکتوبونه او رپوټونه منی نه او وائی که ئی په فارسی و نه لیکی نو بیا به هیڅ اجرآت نه کیږی .دا ولی ؟ ولی ددغه ډول کسانو په وړاندی د جدی چلند نه کا ر نه اخستل کیږی ؟

لکه څنګه چی دا یوه اساسی موضوع ده نو په دی هګله زما وړاندیز دادی ،چی ښاغلې کرزی باید داساسی قانون ددغی مادی د پلی کولو لپاره یو فرمان لاسلیک کړی ،چی هر څوک کولای سی په دواړو رسمی ژبو مکتوبونه ولیکی او هیڅ څوک حق نه لری د هغه  منلو نه ډډه وکړی او سرغړونکی ته به جزا ورکول کیږی .دغه فرمان باید دټولو وزارتونو اوادارو په ټولو دفترونو کی ځوړند وی ،تر څو هیڅ څوک د هغه نه خلاف کړنه و نسی کړای .خو په دی هکله زما نیوکه په کابل کی پر پښتنو روڼ آندو او لوړ پوړو چارواکو هم ده ،چی دوی خپله ولی په خپله ژبه لیکنی نه کوی ؟ پریږدی چی پښتون دښمنه کړی دهغه دمنلو نه ډډه وکړی ،خو دوی ئی باید په بیا بیا دا کار وکړی تر څو د اساسی قانون دغه ماده عملی سی .هیڅکله هیڅ چا هیڅ شۍ بیله مبارزی او هڅو نه په اسانې سره لاس ته نه دی راوړی .

زموږ د یو شمیر روڼ آندو هڅی په دی هکله د ستایلو وړدی ،چی ددغو درنو روڼ آندو په استازی توب زه د ښاغلی صالح محمد صالح یادونه کولای سم .دۍ سربیره پر دی ، چی نسی کولای په کابل کی په پښتو ژبه مجله چاپ کړی ،دې ځی هغه په بل هیواد کی په خپلو شخصی پېسو چاپوی او د ډیرو ستونزو او کړاونو په ګاللو سره ئی دخپل هیواد پلازمینی کابل ته راوړی ،خو هلته بیا د تمدن دښمنه کسانو لخوا دې وهل کیږی اوټکول کیږی او مجله ئی هم ، چی دده دزړه په وینو لیکل  سویده او د خپل ځان غوندی ورته ګرانه ده ،څیرل کیږی .خو ده د افغانیت بیرغ له لاسه نه دی غورځولی او په ډیره میړانه پر مخ درومی .زه پر دی پوره باوری یم ،چی ددغه ډول کسانو په لرلو سره به پښتو ژبه هیڅ کله هم خواره نسی او د پښتنو دښمنه کړیو دغه هلی ځلی به هیڅ کله هم ځای و نه نیسی .

زه داهم په کلکه غندم ،چی د کابل پوهنتون پر بی وسلی محصلینو د پولیسو لخوا ډزی وسوی .حال دا چی هغوی دا غوښتل چی په کابل ښار او په ځانګړی توګه د پوهنتون په سیمه کی دداسی ځناورصفته کسانو مخه ونیسی ،چی په رڼا ورځ راځی د کابل پوهنتون په سیمه کی یو محصل په چړو وهی او وژنی ئي او بیا خپله چاړه په ډیره سړه سینه د نل په اوبو مینځی او په تورو ښیښو لرونکی موټر کی د هغه ځای نه ځی او تر اوسه پوری هم هغه نه نیول کیږی .دا ځکه چی دوی دجنګ سالارانو ملاتړ د ځانه سره لری او هغه هم ددولتی څوکیو نه په ګټه اخستلو سره ددغو جنایت کارو ملاتړی .

زه دا هم په کلکه غندم ،چی د یو شمیر وروسته پاته کسانو له خوا ددوی د ناوړو دودونو او رواجونو له مخی د بدخشان په ولایت کی د امینی په نوم یوه بیوزله ښځه د منځنیو پیړیو په دود د ډبرو ویشتلو په نتیجه کی ووژل سوه او همدا راز دغه ته ورته کړو په پایله کی په تخار کی هم څو ښځی په وحشیانه توګه ووژل سوی .ډیره خواشینونکی خو داده ،چی د ښځو چارو وزارت ،چی باید د ښځو د حقونو ساتونکی او ملاتړې وی ،خپله بیوزلی افغانی ښځی د پناه ځای په نوم ځایونوکی ،ځوروی او شکنځه کوی .

دغه راز زه د دولت پر هغه تګلاره نیوکه لرم ،چی د ځوانانو او تنکی ځوانانو په اړوند ئي مخ ته بیائی .زما له نظره حکومت د ځوانانو تربیی او د هغوی پرابلمونو ته پوره پاملرنه نه ده کړی ،حال دا چی  د افغانستان په ډیر نژدی راتلونکی کی تر ټولو اغیزمن رول دځوانان پر غاړه دی .

خو زه د هغو کسانونه نه یم ،چی توری عینکی ئی پر سترګو کړی وی او هر څه یوازی په تور رنګ وینی او زما یوازنی موخه دا نه ده ،چی خامخا باید د دولت پر ښو او بدو ټولو کارونو نیوکی وکړم او بدئی وګڼم .زه پر تور رنګ سربیره نور رنګونه هم وینم .زه په دی هم ډیر ښه پوهیږم ،چی دغه ناخوالی د نن ورځی نه دی او نژدی دوه سوه کاله موږ ددغه بد مرغیو سره لاس او ګریوان یو .تر ټولو ستره بد مرغی خوداوه ،چی زموږ ملی  (پښتو )ژبه نه یوازی ددربار او رسمیاتونه استل سوی وه ،بلکی پاچاهان بیخی په پښتو نه پوهیدل او هم ئی د افغانستان د اداری سستم د جوړولو  لپاره د ایران نه متخصصین رابلل او هغو هم په اداری سسټم کی د پښتو ژبی د رواجولو مخه نیوله .ځکه نو زموږ نن ورځ دا حال دې ،چی هرومرو باید سم سی ،خو دا کار یو څه وخت په بر کی نیسی او د ا به د روڼ آندو دنده هم وی ،چی په خپلو هلو ځلو هغه ته چټکتیا ورکړی .موږ باید دغه ناوړه دود له مینځه یو سو ،چی هرومرو باید حکومت ته په کمین کی کښینو او دهغه پر هره سمه او ناسمه کړنه نیوکی وکړواو دی ته نه ګورو ،چی کیدای سی هغه د ډیرو سترو بد مرغیو سبب هم سی  .دتیرو څو اونیو خونړیو پیښو په وخت کی د ځینو روڼ آندو څرګندونی ،له  همدی دریځ نه وی . دغو کسانو بیله دی نه ،چی شته واقعیتونه او دبهرنیانو د لاسپوڅو لمسونی په نظر کی ونیسی ،پر دولت ئی په نیوکوپیل وکړ او ددی پیښو پړه ئی د حکومت پر غاړه واچوله .موږ باید هر کله په خپلو ارزونو او څیړنیزو بحثونو کی د حکومت د نیمګړتیاوؤ سره د هغه مثبتو او ګټورو کارونو ته هم ګوته ونیسو،که نه نو دا به یوازی دبد بینی د دریځ نه چلند وی .

زموږ هیواد څه دپاسه ۲۵کاله په جګړه کی ښکیل وؤ او په دی جګړو کی زموږ د هیواد اقتصاد ،بنسټیز تآسیسات ،اردو ،پولیس ،امنیتی جوړښتونه ،ښونځۍ ،سړکونه او نور هر څه مو له مینځه تللی دی . آن د کار په پیل کی خو د حکومت مشر او وزیرانو ئی لا میزونه او چوکۍ نه لرلی .نو هرڅه د صفر نه پیل سول . په دغه لنډه دری نیم کلنه موده کی د حکومت نه دډیرو زیاتو څه غوښتل هم سم نه بریښی . خو بیا هم په دغه تیر دری نیم کلنه موده کی ډیر زیات کارونه هم تر سره سویدی ،چی زه ئی په لنډ ډول یادونه کوم .

زما په آندد ښاغلی کرزی د حکومت تر ټولو لومړۍ او ستره لاسته راوړنه داده ،چی د افغانستان په تاریخ کی د لومړی ځل لپاره د ډموکراسی داسی دود را مینځ ته سویدی ،چی هلته هیڅ څوک او هیڅ دولتی ارګان د انتقاد کولو نه په امان کی نه دی . د ګوندونو د قانون له مخی څه دپاسه ۶۰ ګوندونه جوړاو د عدلیی په وزارت کی راجستر سویدی .د ډله ایزو رسنیو د قانون له مخی په هیواد کی خصوصی او ګوندی ورځپاڼی ،اونیزی ،میاشتنۍ مجلی ،راډیو ګانی او ټلویزیونونه جوړ سویدی ،چی په اذاده توګه کولای سی خپل نظر څرګند کړی .په افغانستان کی د اوږدو کلونوپه لړ کی د ناړو دودونو له امله د ښځو په وړاندی چلندډیر خراب دی .خود ښاغلی کرزی حکومت یو لړ داسی ګامونه پورته کړیدی ،چی پخوا ئی هیڅکله هم سارۍ نه وؤ لیدل سوی یعنی د لومړی ځل لپاره یوه میرمن د یوه ولایت د والی په توګه وګمارل سول ،د لومړی ځل لپاره په کابینه کی ۴ میرمنی د وزیرانو په توګه شاملی سوی ،په لومړی ځل په افغانستان کی د بشر د حقونو اداره جوړه سوه او دهغه مشری هم یوی میرمنی ته ورکړه سوه ،په لومړی ځل به په ولسی جرګه کی ۶۴ میرمنی د وکیلانو په توګه ګډون ولری .آیا دا لږدی ؟که څه هم ماشینی اکاډیمیسنان دغه ته « دموکراسی بدون پشتوانه مردمی » وایی ، چی زه اصلاْ ددغه جملی په مفهوم نه  پوهیږم .څنګه کیدای سی خلګ د دموکراسۍ نه ملاتړ و نه کړی .شاید دۍ هغه څه ته د خلګو د ملاتړ لرونکی دموکراسی وائی ،کوم چی دده د واکمنۍ په وخت کی تر سره کیده او خلګو نه یوازی داچی د ګوندونو دجوړولو ،اذادو خبری کولو ،مظاهرو کولو ،نادولتی خپرونو کولو حق نه لرې ،بلکی د بهرنیو راډیو ګانو  د اوریدلو په تور هم زندانی او وژل کیدل .خو هر څوک په دی پوهیږی ،چی غوا توره او شیدی سپینی دی .

دغه راز څه د پاسه ۵ ملیونه ذده کونکی ښونځیو ته لار و موندله ،چی د هیواد په تاریخ کی ئی هیڅکله سارۍ نه دی لیدل سوی او دا د هیواد د راتلونکی لپاره ډیره ستره پانګه ده او دغه ننی ماشومان او په راتلونکی کی ځوانان به افغانستان د تمدن لوړو پوړیو ته و رسوی .داخو ډیره د خوشحالې خبره ده ،چی په دغو دریو کلنو کی د هیواد په ښونه او روزنه کی دومره پرمختګ راغلی دی چی افغانی ذده کونکو په قزاقستان کی د ذده کونکوپه نړیواله سیالیو کی ،چی د نړی ۲۳ پرمختللو هیوادونو ذده کونکو ګډون پکښی کړی وؤ ،دوه د سرو زرو او دوه د سپینو زرو مډالونه وګټل .دا هغه څه دی ،چی هر افغان وګړی او حکومت ئی باید په وویاړی .زما وړاندیز حکومت ته دادی ،چی که دغو ذده کونکو ته د نغدی پېسو سوغاتونه او نوری هڅونکی مرستی هم ورکړی ،نو دا به ډیری ګټوری وی او دغه ډول ذده کونکی نورهم  ډیریدلای سی .پر دی سربیره په افغانستان کی هم که دغه ډول سیالیو ته سازمان ورکړه سی ،ډیر به ګټور وی    .

نژدی دهیواد په ټولو ولایتونو کی سړکونه جوړ او بیا ورغول سول ،د لویو ولایتونو تر مینځ ځینی سړکونه جوړ او نور ئی د جوړیدو په حال کی دی ،د ګاونډیو هیوادونو سره پولو ته تللی سړکونه په پاخه او مډرن ډول جوړ سول ،همدا راز د افغانستان د ګرد چاپیره «حلقوی »سړک د جوړیدو پروژه هم  په پلان کی ده ، چی په دی کار سره به د هیواد  شمالی  ولایتونه د لویدیځو ،سویلی  او ختیځو ولایتونو سره و موښلول سی .

د هیواد په ټولو سیمو کی په لس ګونو صحی پولیکلینیکونه جوړ او شته روغتونونه بیا رغول سویدی .

دهیواد په تاریخ کی د لومړی ځل لپاره د پټو او مخامخ رایو له لاری د هیواد ولسمشر وټاکل سو او اوس دادی له ۳۰ کالو نه وروسته بیا ولسی جرګی  او ولایتی شوراګانو ته ټاکنی کیږی او په هغو کی نژدی ۶۰۰۰ کسانو ځانونه کاندید کړی دی ،چی داهم د افغانستان په تاریخ کی د لومړی ځل لپاره تر سره کیږی او ددی نه مخکی هیڅکله ولایتی شورا ګانو ته ټآکنی نه وی تر سره سوی .

   په افغانستان کی په لومړی ځل د نورو پرمخ تللو لویځو هیوادونو په شان پردولتی دندو دخلګو د ګمارلو پر وسیجردڅو کاندیدانو دسیالیو له لاری تر سره کیږی .دا کار به د خپلوې او پیژندګلوې پر بنسټ کار ته د خلګو د ګمارلو مخه و نیسی او په کار پوه او تجربه لرونکی خلګ به کارونه تر لاسه کوی او معیار به پوهه او لیاقت وی .

دغه راز د هیواد په تاریخ کی د لومړی ځل لپاره د رادیو او ټلویزیون لپاره خپلواکه جرګه ګې(کمیسیون) جوړ سو،چی په ګاونډیو هیوادونو کی ئی سارې نسته .دغه کمیسیون به دهیڅ سیاسی ګوند او یا زورور تر اغیزی لاندی نه وی او کارکونکی به ئی د نورو پرمخ تللو هیوادونو په شان د پوهی او وړتیا له مخی ټاکل کیږی او خپلواکه خپرنیزه پالیسی به مخ ته بیائی .

اوس په افغانستان کی دومره بدلون راغلی دی ،چی خلګ کولا ی سی د انټرنیټ له لاری بانکی معاملی تر سره کړی .

آیا  ۴کاله  وړاندی د طالبانو د واکمنی په وخت کی چا داسی فکر کولای سوای ،چی ۴ کاله وروسته به زموږ هیواد د خلګو په مخامخ رایو ټاکل سوی ولسمشر ولری ،داسی ټاکل سوې پارلمان ولری ،چی په هغه کی په سلو کی ۲۵ ئی ښځی وی ،د ۵ ملیونو نه زیات ذده کونکی ښونځیو ته ولاړسی ،د بشر د حقونو کمیسیون ولری ،افغانی ښځی دی د نارینه وؤ تر څنګ په دولتی ادارو کی کار وکړی .خپلواک ټلویزیونونه ،ورځپا ڼی ،مجلی ،راډیوګانی شتون و لری ،او داسی نور هغه څه ،چی نن سته ؟ زما په انګیرنه هغه وخت که چا داسی یوه خبره کړی وای ، چی څلور کاله وروسته به موږ دا شیان لرو،نونورو به پر خندلی وای .خو نن دا هر څه یو واقعیت دی او خلګ بایدد هغه قدر وکړی .

راځی یو ځل خپلو ګاونډیو هیوادونو ایران ،ترکمنستان ،ازبکستان ،تاجکستان ،چین او پاکستان ته نظر  واچوؤ ،آیا په نوموړو هیوادونو کی دومره ډموکراسی ،چی په افغانستان کی ده ،سته ؟

له پورتنیو خبرو نه داسی څرګندیږی ،چی د ښاغلی حمید کرزی دحکومت په وخت کی هم ډیر څه سویدی او دغه راز ډیر څه لا سته ،چی باید تر سره سی ،تر څوزموږ د هیواد خلګ په سوله کی ژوند وکی او د اقتصادی پرمختګ په لور پراخ ګامونه پورته کړی .دغه موخو ته د روڼ آندو او حکومت تر مینځ د همکاریو او یو دبل سره د مرستوکولو نه پرته رسیدل ناشونې دی .له ډیرو کلونو نه وروسته دادې یو ځل بیا روڼ آندو ته ددی امکانات برابر سول ،چی د هیواد په برخلیک کی فعال رول ولوبوی ،ځکه چی د کورنیو جګړو په وخت خو حساب یوازی پر وسله والو ډلو ټپلو کیدی او افغانی روڼ آندی بیخی د خلګو نه هیر سوی وؤ .نو دا د روڼ آندو دنده ده چی پری نه ږدی بیا د هیواد برخلیک د توپک د شپیلې نه و ټاکل سی او خلګ بیا د جګړی په اور کی وسوځی .                        

 په درنښت     

انجنير ذکريا هالنډ

۲۶/۰۵/۲۰۰۵

لکه څنګه ،چی درنو لوستونکو ته څرګنده ده، يو شمير کسانو د امريکا دمتحدو ايالتونو سره د اوږدمهاله ستراتيژيکی همکاريو او په افغانستان کی د هغه هيواد د پوځی اډود جوړولوپه اړه ځينی انديښنی څرګندی کړی وی او ځينو بيا ددی نه ويره لرله ،چی ددغو ګډو همکاريو نه به ايران، روسيی او يا نورو هيوادونو ته زيان ورسيږی .دغه کسان په دی اړه دومره مخ ته تلل ،چی آن د خپلو ملی کټو په هکله ئی فکر هم نه کاوه او يو شمير کسان خو لا داسی هم وؤ ،چی پخوا ئی د پاکستان سره په زغرده ددښمنۍ ناری وهلی او هغه ته ئی د يوه لاسوهونکی او دښمن هيواد خطاب کاوه ،خو ددی همکاريو په هکله د موافقت ليکنو او تړونونود لاسليک کولو په وخت ئی بيا د پاکستان ګټی هم ور پياد سوی .

خو يوشمير داسی کسان هم وؤ ،چی واقعاْ د وطنپالنی ژور احساس ئی لرې او په دی انديښنه کی وؤ ، چی خدای مکړه دغه همکاری او تړونونه به زموږ ملی ګټو ته تاوان ورسوی او خپلواکی به مو تر پوښتنی لاندی راسی .

مخکی له دی نه ،چی دغه پوښتنی ته ځواب ووايم ، جی آيا د امريکا د متحدو ايالتونو او افغانستان ګډی اعلاميی د ځينو خلګو پوښتنو ته ځواب ووايه که نه ،ودی خبری ته راځم ،چی د افغانستان ولسمشر ښاغلی حامد کرزی او حکومت ئی کوم اهداف مخی ته ايښی وه او آيا دغی اعلاميی هغوی ته ځواب موندلی دی که نه ؟

ددی اعلاميی د لاسليک نه مخکی لکه څنګه ،چی مخکی هم وويل سول ،د یو شمیر خلګو سره دا انديښنه موجوده وه ،چی دا ستراتیژیکی همکاری به ګاونډیانو ته زیان ورسوی،ځینو بیا داسی انګیرله ،چی د امریکا متحد ایالتونه افغانستان ته یوازی د خپلو لنډ مهاله ګټو لپاره راغلی دی او دتیر ځل په شان یعنی د افغانستان نه د شوروی د اشغالګر پوځی ځواکونو د وتلو نه وروسته ،به افغانستان ته بیاشا کړی او هغه د چا خبره موږ به پر وچ ډاګ پریږدی .

خو ځینو بیا دا اندیښنی لرلی ،چی امریکایان خو راغلی دی ،چی خپلو مخو ته و رسیږی ،نور نو د افغانستان په بیا رغونه ،ددموکراسی په پلی کیدو ،مرکزی حاکمیت د پراختیا او مدنی ټولنی د جوړولو سره هیڅ لیوالتیا نه لری ، ځکه نو دا زموږ په ګټه نه دی .

اوس به دا خبره وڅیړو ،چی هغه اهداف ،کوم چی د امریکا متحدو ایالتونو ته د سفر نه وړاندی مخ ته ایښودل سوی وه ،تر کومه کچی تر لاسه سویدی .

همداراز دی ته به هم کتنه وکړو ،چی د خلګو اندیښنو ته ترکومه ځایه ځواب ور کړل سویدی ؟

ښاغلی کرزی په خپلو ویناوؤ کی ویلی وه ،چی موږ د امریکا د متحدو ایالتونو سره ستراتیژیکی همکاری غواړو. ددی همکاریو نه زموږ موخه داده ،چی افغانستان د اقتصادی لحاظه په پښو و دریږی ،خلګ ارامه او سوکاله ژوند ولری ،په هیواد کی ټیکاو راسی ،د بهرنیو هیوادونو دلاسوهنو نه په امان کی سواو دغه همکاری به بل کوم هیواد ته زیان نه رسوی. .ده پر دی خورا ډیر ټیګار کاوه ،چی زموږ موخه د ستراتیژیکی اړیکو نه دا نه ده ،چی دپوځی اډو لپاره د مځکو د کرایه ورکولو له لاری یو څو پیسی تر لاسه کړو ،بلکی اصلی موخه مو داده ،چی ددغو ستراتیژیکی همکاریو له برکته موږ و کړای سو په خپل هیواد کی ټیکاو راولو او د پرمختګ او تمدن په لور پراخ ګامونه اوچت کړو .

بله موخه دا وه ،چی کله کله ځینی بی ګناه افغانان د امریکائی پوځیانو د عملياتو په وخت کی دناسمو مالوماتو له مخی، ځورول کیږی ، نو ددی مخه باید ونیول سی اوپه دی  هکله هم باید توافق تر لاسه سی ، چی نور به  امریکائی پوځیان خپل عملیات د افغانستان د ملی اردو او امنیت سره هم غاړی کوی او نور باید  بی ګناه خلګ ونه ځورول سی .

دغه رازیوه بله موخه داهم وه ،چی هغه افغانی زندانیان ،چی د افغانستان په دننه او یا د ګوانتانامو په ټاپو کی په امریکائی زندانونو کی بندیان دی ،باید افغانی اړوندو چارواکو ته وسپارل سی .

له هر څه نه لومړۍ غواړم ووایم و،چی د امریکا دمتحدو ایالتونو سره تړون نه بلکی ګډه اعلامیه لاسلیک سویده .او په هغه کی ویل سویدی ،چی د اړوندو مسئلو په هکله به بیل توافق لیکونه لاسلیک کیږی .

اوس زه غواړم لومړۍ ددغه ګډی اعلامیی ځینی ارزښتناکه ټکو ته ګوته ونیسم اوپه ترځ کی ئی اندیښنو ته  هم ځواب  ووایم .البته زما منظور دا نه دی ،چی ټوله اعلامیه بلکی یوازی ډیر ارزښتناکه ځایونه ئی دلته رانقل کړم .

د ګډی اعلامیی په یوه برخه کی راغلی دی :دغه همکاری به د یو شمیر کیلی ایزو اصولو یعنی د قانون د حاکمیت لپاره ژمن توب ،د بشر د حقونو او بی له قومی یا جنسی تعلقاتو د په نظر کی نیولونه د ټولو افرادو د مدنی آذادیواو دموکراتیک حاکمیت  نه ملاتړ او پر آذاد بازار اتکا د افغانستان د اقتصادی ودی تر ټولو ښه روش پر بنسټ، ټینګه ولاړه وی .

داد هغو خلګو اندیښنو ته ځواب وائی ،کوم چی په دا ورستیو وختونوکی د بی بی سی د راډیو له لاری څرګندولی ،چی ګواکی د امریکا متحد ایالتونه د یوه قوم او یا یوه ګروپ نه ملاتړ کوی

اصلاْ د امریکا متحد ایالتونه ،اروپائی اتحادیه او د ملګروملتونود سازمان استازۍ یوازی د بن د توافقاتو په چوکاټ کی ددی وظیفه لرله ،چی د افغانستان ددری ګونویعنی اجرائیه ،قضائیه او مقننه قواؤ تر بشپړیدو پوری د افغانستان سره مرسته وکړی ،نو طبعی خبره ده ،چی دوی به کله کله د افغانستان په ځینو چارو کی همکاری کوله .د پارلمان په جوړیدو سره  دبن توافقات سرته رسیږی او نور نو نه د امریکا متحد ایالتونه او نه هم اروپائی اتحادیه او نه هم د ملګرو ملتونو سازمان ځانګړی استازۍ نسی کولای د افغانستان په چارو کی لاسوهنه وکړی .دا یوازی او یوازی د افغانانو کار دی ،چی خپل پرابلمونه په قانونی ،متمدن او سوله ایز ډول خپله حل کړی .زما په آند یوازی به په هغه صورت کی بهرنیان په افغانی پرابلمونو کی  مداخله وکړی ،چی خبره د قانونی ،متمدن او سوله ایز چوکاټ نه ووزی .

د اعلامیی په بله برخه کی داسی لولو:ددغو ستراتیژیکو همکاریو لوړۍ موخه به دافغانستان د اوږد مهاله امنیت ،ډموکراسۍاو سوکالۍ د تاءمین په خاطر د امریکا د متحدو ایالتونو او افغانستان تر مینځ د اړیکو غښتلی کیده وی .که دی برخی ته په دقت وکتل سی نو دری ډیر ارزښتناکه ټکی یعنی اوږدمهاله امنیت ، دموکراسی او سوکالی پر تاءمین ټینګار سویدی ،چی افغانستان په اوسنی وخت کی سخته اړتیا ورته لری او د هغو خلګو اندیښنو ته ئی ځواب ویلې دی ،چی فکر کوی ،چی امریکا به بیا ډیر ژر ،بیله دی چی افغانستان په اقتصادی ،پوځی او سیاسی لحاظ پر خپلو پښو ودریږی ،زموږ نه لاس واخلی .

په یوه بله برخه کی بیا داسی راغلی دی : دغه همکاری باید د افغانستان او ګاونډیانو تر مینځ ګټوری اړیکی غښتلی کړی او دغه ستراتیژیکی همکاری د بل هیڅ یوه دریم هیواد پر ضد نه دی .زما په آنددهغو خلګو اندیښنی هم باید لیری سوی وی ،کوم چی ویل به ئی ،چی دغه ستراتیژیکی همکاری زموږ ګاونډیو هیوادونو ته زیان پیښوی .دلته خو تضمین سوی دی ،چی د امریکا او افغانستان اړیکی به بل کوم هیواد ته زیان ونه رسوی .

په بل ځای کی بیا داسی لولو : د منځنۍ او سهیلی اسیا تر مینځ د پل په توګه د افغانستان د تاریخی رول د بیا را ژوندی کیدو د نوښت نه ملاتړ او دسیمه ایزو سیالیو نه و اقتصادی او سیاسی همکاریو ته د اړیکو لوړول .دلته خو په بشپړه توګه د افغانستان د سوله ایز رول پر نوښت خبری کیږی او د هغه نه ملا تړ سویدی ، چی دا هرومرو د افغانستان د اقتصادی ودی سره مرسته وکړی او په سیمه کی د هغه  سیاسی رول او ارزښت لوړ بوزی . دغه راز په اعلامیه ګی راغلی دی ،چی : د افغانستان او دهغه د ګاونډیانو تر مینځ د همکاریو غښتلتیا او ددغه هیواد په کورنیو چارو کی د لاس وهنی مخنیوی .نور نو هیڅ هیواد دی ته زړه نه ښه کوی ،چی زموږ په کورنیو چارو کی لاسوهنه وکړی .که نه نو نه یوازی به د افغنستان سره بلکی د امریکا دمتحدو ایالتونو سره به  هم مخامخ وی .

په یوه بله برخه کی داسی لولو: د سیمه ایز او نړیوال اقتصاد او اړوندو نړیوالو سازمانونو ته دافغانستان د بیا ستنیدو سره مرسته او ملاتړ . یعنی دافغانستان هغه نړیوالی  اقتصادی اړیکی ،چی په تیرو  ۲۵کلنو کی له مینځه تللی وی ، بیا راژوندی کیږی ،چی دغه کار هم د افغانستان د نړی وال حیثیت او اقتصادی ودی لپاره ډیری ارزښتناکه دی .دغه راز د افغانستان د اقتصادی ودی د چټکتیا په منظور په بله برخه کی داسی ویل کیږی :

په هغو برخو کی ،چی په افغاستان کی د افغانی شرکتونو او خصوصی برخی ودی ته چټکتیا ورکوی ،د امریکا د تصدیو د حضور لپاره تشویق او د اسانتیاوؤ برابرول .په دی توګه به امریکائی موسسی په افغانستان کی پانګه اچونه وکړی ، چی بهرنۍ پانګه اچونه د افغانستان لپاره حیاتی ارزښت لری ،او دا به د افغنستان د اقتصادی ودی لپاره یو غښتلۍ لوکوموتیف وی .

په بل ځای کی لولو :د افغانستان د بیا رغونی او د افغانستان د بشری قواؤ د پرمختګ لپاره د ملاتړ دوام او په دبی لاره کی د نورو هیوادونو تشویق . یعنی امریکا به نه یوازی دخپل هیواد مؤسسی او شرکتونه پانګی اچونی ته هڅوی ،بلکی د نورو هیوادونو پانګه وال به هم دی ته تشوقوی ،چی په افغانستان کی پانګه اچونه وکړی .زما په ګمان دا کار ډیر ممکن ځکه دی ،چی پانګه وال هر وخت ددوؤ شیانو د شتون په صورت کی پانګه اچونی ته ډیر یوال وی ، چی یو ئی امنیت او بل ئی د پانګی اچونی قانونی دفاع ده .دغه دواړه کاره د امریکا دمتحدو ایالتونو په تضمین ممکن دی .

وړاندی د امنیت په اړه لولو :په هغه صورت کی ،چی د افغانستان په باور د هغه هیواد د ځمکنې بشپړتیا ،خپلواکی او امنیت د ګواښ او خطر سره مخامخ سوی وی ،مشوره او ګډو اړینو پریکړو کول .

د افغانستان ددولت سره د امنیت په برخه کی مرسته کول .

د مخدره توکو پر ضد دافغنستان ددولت د کړنلاری ځخه د ائتلاف د مرستی ملاتړ .

دپورتنیویادوسوؤ خبرو نه داسی څرګندیږی ،چی د افغانستان د امنیت  ټولوبرخو ته پاملرنه سویده .

هدارنګه د ګډی اعلامیی په یوه بله برخه کی راغلی دی ،چی  :د افغانستان دولت ددی غوښتونکی دی ،چی ددغه هیواد هغه زندانیانو ،کوم چی د توریزم پر ضد د جګړی په لړ کی نیول سویدی ، ساتنه پر خپله غاړه واخلی .

دا هغه مسئله ده ،چی په راډیو ګانو کی د یو شمیر کسانو لخوا په ډیر آب او تاب مطرح کیږی او زیاتره ئی هغه خلګ مطرح کوی ،کومو چی په ۲۰۰۱ کال کی د امریکائی ځواکونو نه غوښتل ،چی پر دی خلګو نور هم ډیر بمونه وغورځوی ،خو نن د صداقت له مخی نه ، بلکی د خلګو د غولولو په موخه د هغوی د خلاصیدو غوښتونکی دی ،خو کوم کسان چی خلاص سویدی ، دهغوله امله پر دولت نیوکی کوی .یعنی ددوی هدف اصلاح نه بلکی د هر وخت په شان تخریب دی .البته زما منظور د ټولو هغو کسانو نه نه دی ،کوم چی افغانستان ته د افغانی زندانیانو بیرته راستنول غواړی ،بلکی زما منظور د یو شمیر مغرضو کسانو نه دی .

د  ګډی اعلامیی په بله برخه کی داسی راغلی دی :د افغانستان د ځواکونو په همکاری سره د تروریزم ضد عملیاتو د مخ ته بیولو دوام..یعنی دغه دخلګو د بیځایه ځورونو د مخنیوی په هکله هم تدابیر په نظر کی نیول سوی .

دغه رازد امریکا د متحدو ایالتونو جمهور رئس جورج بوش دا هم وویل ،چی تر اوسه پوری په افغانستان کی د زندانونو د سمو شرایطو د نه شتون له امله به د زندانیانو سره عمومی مراحلو د تیریدو نه وروسته  دغه ندانیان افغانستان دولت ته سپارل کیږی .

زما په آند هغه اهداف ،چی د ښاغلی کرزی د سفر نه مخکی ایښول سوی وه، تر سره سویدی .

دګډو همکاريومخالفين ولی مخالفت کوی؟

آنجنیرذکریا

هالنډ۳۰/۰۵/۲۰۰۵

نن می کله ،چی د انټر نيټ افغانی سايټونه کتل نو په یوه سایټ کی می دامریکا د متحدو ایالتونو سره د افغانستان د ستراتیژیکی همکاریو په هکله خورا ډیری لیکنی تر سترګو سولی او په ډیر ځیر سره می د هغو په لوستلو پیل وکړ .دا ځکه چی زما په آند دا یوه ډیره ارښتناکه او حیاتی موضوع ده او ټول افغانی روڼ آندی دنده لری په دی اړوند خپله رایه څرګنده کړی .خو لکه څنګه چی نوموړۍ سایت د پښتنو ضد افغانستانیانو لخوا ډیر کار یږی او هر کله زیات شمیر پښتنی ضد تبلیغات کوی او د افغانستان نور لږکی میشت قومونه د پښتنو پر ضدلمسوی ،نوځکه ئی بیله یوی نه د نن ورځی ټولی لیکنی هم ددغو سترتیژیکی اړیکو د ټینګیدو مخالفی دی .زه دا نه وایم ،چی ټوله خلګ باید ددی همکاریو نه ملاتړ وکړی ،خو دومره ویل غواړم ،چی ددغی ارزښتناکه موضوع د څیړلو په وخت کی بایدیوازی او یوازی افغانی ګټی په نظر کی ونیول سی او ددی مسئلی د بحث په وخت کی د افغانستان ملی ګټو ته د هغه زیانونه او بریاوی وارزول سی او که چیری دا مسئله د ګاونډیو سره په اړیکو کی هم څیړل کیږی نو بنسټیز اصل باید افغانی ملی ګټی وی .

اوس به راسو نوموړو او ځینی نورو هغو لیکنو ته ،چی په تیره اونۍ کی په دی هکله لیکل  سویدی .خو زه نه غواړم د چا نوم او تخلص اویا ئی د مقالی نوم یاد کړم ،خکه چی زما موخه دانه ده ،چی پر کوم چا نیوکه وکړم بلکی موخه می داده ،چی  دافغانی روڼ آندو تر مینځ په جر او بحثونوکی سړۍ کولای سی په ډیروشیانو پوه او  په ډیرو واقعیتونو خبر سی .که چیری د کومی خبری د څیړلو په وخت کی کوم نقل قول راوړل کیدی او دهغه نه کوم څوک په دی پوهیدی چی دا د چا د لیکنی په هکله خبری کیږی ،نو دابه یوه ناچاری وی او هیله من یم ،چی نوموړی لیکونکی به می وبخښی او زما نه خپه نه سی .

له بده مرغه په نوموړو لیکنوکی زیاتره برخه ،د افغانی ملی ګټو د ارزولو نه پرته وچ کلک دګاونډیو هیوادونو د ګټو په هکله خبری سویدی ،خو یوه اندازه (که څه هم ډیر لږ )افغانی ګټو ته د هغه یادونه هم پکی سویده ،چی زه اوس غواړم وئی ارزوم .

یو ددغو ښاغلیو نه وائی : ولس ته ﻻ تر اوسه ددې مسئلې ليرليد سم او شفاف نه دی بيان سوی  او دا خبره  نه ده سپينه سوې چې ددغه  دايمي پوځي  اډو سناريو به زموږ د هېواد راتلونکې ته څه زيری  ورکوي او هغه به چيري بيايې؟ زما له نظره له هر څه نه مخکی خبره پر ستراتژیکو اړیکواو همکاریو ده نه پر (دایمی پوځی اډو)،ځکه په سیاست کی هيڅ شی دايمی نه دې او زما په آند دغه نیوکه پر ځای ده ، چی حکومت بایدولس ته په پراخه کچه ددغو ستراتیژیکو همکاریو په هکله مالومات ور کړی اوله بله پلوه روڼ آندی هم ملی دنده لری په دی هکله هر اړخیزی څیړنی او ارزونی وکړی تر څو ټول ملت د هغه په ګټو او زیانونو پوه سی ،خو یو ځل بیا تکراراْ وایم ،چی په دی هکله باید احساساتی چلند ونه سی او نه هم داسی مسائل مطرح کړی ،چی هغه د ملت په درد هیڅ نه خوړل کیږی .وګوری یو داسی وائی نفوذ وحضور بیگانه ,  خصال آزادی دوستی و آزاد ه گی مردم بیگانه ستیزمیهن را  زایل میکند( یعنی دده منظور دادی که بهرنیان په افغانستان کی حضور ولری اونفوذ وکړی دا نو ډیر بد کار دی اودا کار د خلګو  دپردی ستیزی روحیه خرابوی .يعنی ددغه ښاغلی له نظره موږ باید له بهرنیانو سره د همکارۍ او دوستۍ اړیکی ونه لرو دا ځکه ،چی زموږ دخلګود پردیو نه کرکه لری .حال داچی دا سمه خبره نه ده .زموږ خلګ دتیریو کونکو په مقابل کی کرکه لری نه دهغه چا په وړاندی چی ددوی سره مرسته کوی .که دده منظور داوی چی د افغانستان خلګ د روسانو په وړاندی ودریدل او وجنګیدل ،دادې د پردیو سره د افغانانو کینه نه بولی ،نو روسانو خو زموږ پر خاوره پوځی تیری کړی وؤ ،خو نړیوال ائتلاف د ملګرو ملتونو د پریکړی سره سم افغانستان ته راغلی دی ،چی دی ته تیرۍ نه سو ویلای  او د همدی امله هیڅ یوه هیواد په نړۍ کی ددی سره مخالفت ونه کی ،حال داچی د روسانو د تیری په وړاندی د نړۍ ۱۲۳ هیوادونو او دملګرو ملتونو د امنیت د شورا د ۵ دایمی غړو نه ۴ ئی دغه تیرۍ په کلکه وغندې او روسانو ونه سوای کړلای ددغه لپاره کوم قانونی ثبوت پیداکی .خو زما لپاره د حیرانتیا خبره داده ،چی همدی ښاغلی د روسانو پوځیانو ،لینن ، کریملن او آن د کلاشنیکوف مرمۍ ته ئی لا شعرونه ویل خو نن بیا د پردیو سره د کرکی خبری کوی . آیا روسان پردی نه بلکی زموږ ډیر نژدی خپلوان وه ، چی ده د هغو په وړاندی د داسی کینی او خصومت نه کار نه اخستی. له بله پلوه ده څه موده مخکی امریکائی او ائتلافی ځواکونو ته »فرشته های صلح » ویل ،خو اوس نه پوهیږم څه پیښ سول ،چی د سولی دا ملایکی اوس »میراث خواران امپریالیزم بریطانیا ی کبیر» سول او آن د احمد شاه مسعود د وژلو پړه هم دهغو په غاړه ولویدله او پخوا به ئی لویه جرګه د افغانانو منلۍ دود بلی خو اوس بیا داسی وایی « از ین کجروشیهای آشکار یک نتیجه منطقی بدست می آید  که سناریوی  11 سپتمبر ترورفرمانده مسعود  ، کنفرانس” بن “  لویه جرگه ها ی طراز قرون وسطایی  صحنه سازیهای انتخاباتی برای ریاست جمهوری وشورای ملی  وآزادیهای  بی پشتوانه  مردمی  یک هدف ستراتیژیک داشته ا ست  ودارد  تا نخست آخرین  پا یگا ههای مقا ومت ملی  دموکراتیک  ومردمی کشور  درهم شکسته و جاروب شود و آنگا ه چاووشان( طلایه داران وپیشقراولان)  سلاطین نفت از افغانستان به حیث تخته ء خیزی  بسوی  ثروتها و بازار کشورهای   نو استقلال آسیای میانه بوِیژه بسوی میدانهای گاز ونفت  سرشار بحیره خزر(1) گامهای نوینی بلند نمایند.«

زه پوه نه سوم دده منظور د مقاومت نه د چا مقاومت دی ؟آیا د طالبانو حملو ته دی اوس د هیواد دخلګو ملی او دموکراتیک مقاومت وائی ؟پخوا خوئی هغوی ته ډیری سپکی سپوری ویلی اوس څه پیښ سول ،چی هغوی ته د مقاومت مردمی خبری کوی؟یاکیدای سی دده منظور د نظار شورا او شمالی ټلوالی له جګړه مارو نه وی او په هغوی ډیر خپه وی،چی آن هغوی ته پا یگا ههای مقا ومت ملی  دموکراتیک  ومردمی کشوروائی .که چیری د نوموړی منظور رشتیا هم نوموړی جګړه مار وی ،بیا نو ددی ځخه داسی معلومیږی ،چی دغه ښاغلی ددومره سترو علمی درجو د لرل،چی هر هکله ئی پر ځای او بیځایه د خپل نوم سره لیکی ،سخت تر پوښتنی لاندی راځی .که د خلګو د ملی دموکراتیک مقاومت پایګاه وی دغه جنګسالاران او لوټمار وی ،نو وای ددی خلګو پر تیر ،اوس او راتلونکی .خوزما په آند دلته باید حتماْ تر کاسی لاندی نیم کاسه وی .اویا دی هم د نورو افغانستانیانو غوندی وارخطادی  ،چی ددی ستراتیژیکی همکاریو په نتیجه کی به افغانستان وده وکړی او دا به دده او دده غوندی نورو افغانستانیانو لپاره ډیر ستر ناورین وی.د نوموړی ښاغلی خبری زیاتره دومره ضد او نقیضی وی ،چی قطعاْ د چا سر نه په خلاصیږی ،چی دی څه وایی او څه غواړی ،کیدای سی اروائی ناروغی به لری؟

یو بل ښاغلې بیا ددی خاطره ،چی د روسانو تیری ته قانونی بڼه ورکړی او سم ئی وښیی ،داسی لیکی : همهء مردم ما شاهد هستند که گروهای بیرون رانده شدهء مجاهدین از کابل در نتیجهء یکبازی استخباراتی، برای بازگشت بقدرت از کیها که استمداد نجستند، تجربه دعوت از شوروی وروسیه که بار اول بوسیلهء امیر نامدار افغان، عبد الرحمان خان در جنگ قدرت علیه خانوادهء خودش وبخاطر کسب قدرت آغاز وانجام پذیرفته  وامیر الموءمنین جناب عبد ا لرحمان خان مهماندار روسها بود، در زمان امان اله خان نیز این اقدام مورد بر رسی قرار گرفته ولی بپایهء اکمال نرسید، اما دولت شاهی  تمام امکانات نظامی خود را از طریق روسها تهیه میکرد وروابط خیلی نزدیک نظامی را با دولت شوروی بر قرار کرده بود ، آن سیاست در دوره مرحوم داوود خان ادامه یافت تا اینکه دولت  ج .د.خ .ا نیز برای دفع وطرد مداخلهء خا رجی وبصورت قانونی قطعات شوروی را به افغانستان دعوت کرده بود، بار دیگر در شرایط کاملاءجدید تکرار شد.

دغه ښاغلی ددی لپاره ،چی روسی پوځی تیرۍ ئی توجه کړی وی نو افغانستان ته د روسی او یا نورو هیوادونو د سیاسی هیئتونو راتلل ،د هغه هیواد د پوځی یرغل سره یوشانی ارزوی .حال داچی کیدای سی یو هیوادد بیلابیلو هیوادونو سره سیاسی،سوداګریزی،کلتوری او ډیپلوماټیکی اړیکی و لری،خو دا په دی مانا نه دی چی نوموړی هیوادونه دی پر هغه پوځی تیرۍ وکړی.دې بله خبره داکوی ،چی دافغانستان دولت دوی په قانونی توګه رابللی وه ؟ تر اوسه خو په دی اړوند هیڅ ثبوت نسته او دهغه وخت د حکومت ټولو لوړ پوړو چار واکوویلی دی ،چی دا یو تیرۍ وؤ او شوروی پوځیان هیڅ چا افغانستان ته نه وؤ بللی .نو دا د خلګو په سترګو کی د خاورو اچول  ،د بهرنیو یرغل ګرو تبرئه کول او د دښمنانو په ګټه د خپلو ملی ویاړونو او ګټو نه تیریدل دی ،چی دا دافغان باتور ملت سره ستره جفاه ده.دې د شمالی ټلوالی په هکله وړاندی وایی :   

ولی اینبار حاکمیت جهادی ایکه کابل را بدون کوچکترین مقاومت تحت بهانهء جلوگیری از خون ریزی شهریان کابل، ترک کرده بود، برای بدست گرفتن لقمهء چرب حاکمیت از دست داده بوسیله خودش، وآنهم در یک قمار بی سنجش ونا عاقبت اندیشانه وبدون گرفتن تضمینهای قابل اعتماد از جیزگر بزرگ دوران ، نه بیک آدرس بلکه بده ها آدرس وکشور مراجعه کرد، تسلیحات نظامی بدست آورد و حمایت روسیه را که زمانی ببادار ما شهرت داده بودند  طوری کمایی کرد که تمام احتیاجات شان از آن طریق بشمول چاپ ونشر پول تا آمدن دولت موءقت وحتا تا تغیر بانکنوت بر آورده میشد وهنوز آن کمکها شاید در مقیاسی محدود ادامه داشته باشد، خوب کردند که نگذاشتند تا غلامی(!) ما دوام کند لذا خود این وظیفهء پر مشقت را بدوش گرفتند ولی دین وعقیدهء روسها تغیر نکرده وهمان است که بود، ولی برای محتاجان جدید قا بل قبول وبسیار پذیرفتنی شده بودندوبعد قرارداد های جدید، از بکار بردن کلمات کفر وکمونیست در مورد روسها اکیداء جلوگیری شد.

دۍ دشمالی ټلوالی نه مننه کوی ،چی دوی ئی د روسانو د غلامې نه خلاص کړل اوخپله ئی د غلامې کړۍ غاړی ته واچول اونه يوازی دغه د مشقت نه ډکه دنده ئی پرخپله غاړه واخستله بلکی روساونو ته د کفر او کمونست د ويلو نه ئی هم مخنيوې وکی .نوموړی ښاغلی داسی يوه انديښنه ښيی:

 با وجود تجارب جهانیان در مورد بقای دوامدار امریکاییها در جاپان، کوریای جنوبی ،آلمان وسایر کشور های اروپایی، امریکای مرکزی وجنوبی، شرق میانه و افریقا ،بامدتی بیشتر از  50 سال ، با وجودی که آن کشور ها به هیچ وجه بآن ضرورت ندارند ولی قطعات عسکری ودولت مربوطهء شان بآن مناطق ستراتژیک ومهم ضرورت دارند، آیا  تضمینی وجود داردکه هر وقتی مردم ما خودرا بی نیاز از موجودیت این نیروها احساس کنند وتقاضای خروج آنها را نمایند ، مقاومتی صورت نخواهد گرفت ومخالفتهای مسالمت آمیز مردم بخاک وخون کشانیده نخواهدشد.

تشویش پیدا میشود که آیا ما با این نوع دوستی های نظامی برای خود مشکلات خلق نمیکنیم؟، با موجودیت نیروهای نظامی تا دندان مسلح ابر قدرت جهان آیا ما خود قدرت تصمیمگیری در مسایل سر نوشت ساز داخلی ومحیط ما حول مان را خواهیم داشت ؟، ما صاحب حاکمیت ملی واستقلال اراده خواهیم بود ؟

په نوموړو یادو سوؤ هیوادونوکی خو هیڅ دهغه هیواد خلګو او حکومتونو ددغو اډو د وتلو  غوښتنه نه ده کړی .دا دامانا لری چی نوموړی اډی ددغو هیوادونو د خلګو په ګټه دی .که داسی نه وای نو هغوی به په دی  اړوندپراخ احتجاجونه کړی وای ،چی داسی نه دی سوی .اما د نوموړی لیکونکی زړه ډیر ورته تنګ دی ،چی دغه پوځی اډی ولی د نوموړو هیوادونو نه نه وزی .د نوموړو هیوادونو خلګو هرومرو په امریکائی پوځی اډو کی ګټه لیدلی ده او خپل پر مختګ د دغو ۵۰ کلنو همکاریو پایله بولی.دغه ښاغلې هم په اخر کی په دی ټکی اعتراف کوی ،چی په افغانستان کی پخوا هیڅکله هم داسی ډیموکراسی نه وه لکه اوس چی ده .او ډیموکراسی د هر هیواد دودی اصلی محرک ده.

بی نیاز از تذکر است که هر انسان آزادی دوست ، مترقی ودموکرات ، جنگ وستیزه جویی افرطیون بظاهر مذهبی را علیه حاکمیت فعلی نباید تایید کند، برعکس از هر اقدام وتلاشی در راه دموکراسی، تأمین آزادیهای سیاسی وفردی مفید بحال مردم، از باز سازی ونو سازی، از مبارزه علیه ظلم وفساد، از پیروزی حاکمیت نظم وقانون وختم زورگویی ، خودسری، مردم آزاری، باجگیری وجریمه کردنهای شخصی و خلع سلاح همه گروها وباند های تبهکار باید حمایت وپشتیبانی صورت گیرد.

ځینی کسان خوبیله دی چی د حکومت د لوړ پوړیو چارواکو خبری په پام کی ونیسی  دومره بد نظر لری چی د ځانه داسی حکم کوی :

از قراين چنين معلوم ميشود که حکومت کنونی افغانستان که موجوديت خود را مرهون حضور نظامی ايالات متحده ميداند، کوشش دارد تا مسئله را به پارالمان کشور محول نسازد و آنرا قبل از تثبيت نمايندگان پارلمان، توسط يک جلسه يا در بهترين حالت طی يک لويه جرگهء فرمايشی شکلآ قانونيت بخشد.

 حال دا ،چی لوړیوړو حکومتی چارواکو په وار وار ویلی دی ،چی په دی هکله پریکړه به هرو مرو راتلونکی منتخب پارلمان کوی .

یوبل ښاغلۍ بیا وایی :

امريکا يي  چارواکي دا ادعا کوې چي دوي په کورنۍ جگړه کښې دښکيل يوه اړخ سره دنظامي او سياسي مرستو په تر سره کولو سره غوښتل افغانستان دپخوانې شوروې له تاثيراتو او تعرض نه په امان کي وساتي ،افغان ولس ته   دمنلو وړ ځکه نده که دافغانستان دسياسي او اقتصادي اړيکو تاريخ  په ځير او بيطرفۍ سره مطالعه کړو امريکا يي چارواکي وه چي دخپل دا شان تنگ نظره سياست دپلي کيدو په اساس چي افغانستان ديوه مستقل هيواد په توگه بايد يوازي له امريکا او يابل هغه هيواد سره چي امريکا يي غواړي بهرنۍ اقتصادي  او سياسي اړيکي ولري اوبس ،که چيري  دافغانستان چارواکو  پدغه شان اړيکو کي  يوه اندازه دهيواد ملي گټي په نظر کي نيولو سره دنړۍ دنوروهيهوادو سره دروابطو دټينگولو تکل کړۍ سمدستي دامريکا يي چارواکو له طرفه ويل کيده چي افغانستان دشوروي تر نفوذ لاندي دۍ اونه غواړي په اصطلاح دازاد بازارلرونکو هيوادو  سره اړيکي ونيسي 

که یو ځل د سړی جګړی وخت ته نظر واچول سی ،نو په هغه وخت کی اړیکی داسی وی، چا چی به د امریکا د متحدو ایالتونو نه مرستی تر لاسه کولی بیا نو شورویانو هیڅکله د هغه هیواد سره مرسته نه کول .همدغه رنګه هغه هیواد چی شوروی ته به ئی تمایل درلود نو بیا به امریکایانو د هغه سره مرستی ته زړه نه ښه کاوه .شوروی اتحاد هم هیڅکله د پاکستان سره مرستی ته زړه نه ښه کاوه اودا دهغه وخت یو معمول وؤ.زما له آنده د هغه وخت د حکومتونویوه تیر وتنه دا وه ،چی دوی دا «بی پری توب » ونه سوای کړلای دافغانستان د ابادې لپاره د هیڅ یوه پر مختللی هیوادنه مرسته او همکاری تر لاسه کړی .خو په ټوله نړۍ کی داسی یو هیواد هم نسته چی د روسانو سره په دوستی کی ئی کومی ودی او پرمختیا ته لاس رسې پیداکړی و اوسی ،ولی د غربی هیوادونو سره ئی بیلګی ډیری دی .له بله پلوه زما په آند بی پری توب اصلاْ خپله هدف نه دی او نه کوم څه هیوادونو ته ورکولای سی .اصلی موخه داده ،چی د سمو پالیسیو په انتخابولو سره باید داسی شرایط رامنځ ته سی ،چی هغه د هیواد داقتصادی،تخنیکی او کلتوری ودی سره مرسته وکړی .ولی زموږ دغه د «بی پری توب » سیاست زموږ د هر اړخیزی ودی په مخ کی یو خنډ وه .ولی ددی نه په هیڅ صورت زما منظور دانه دې ،چی موږ باید پر نورو تیرې وکړو او یا دوستانه اړیکی ورسره ونه لرو.بلکی د پر مختللی یوه غښتلی هیوادد دریځ نه موږ کولای سود نورو هیوادونو سره لا ګټوری او پر درناوی ولاړی اړیکی ولرو .دا به هرومرو د ټولو افغانانو لپاره خواشینونکی وه ،چی په افغانی پاسپورټ هیڅ یوه هیواد افغانانو ته ویزه نه ورکول ،دغه وه د شورویانو سره د دوستۍ ګټه ،خو زه فکر نه کوم د داسی یوه هیواد خلګو ته ،چی دامریکایانو سره دوستی لری ،څوک دی داسی سپکاوې وکړی .   

اونوموړی ښاغلې بیاوړاندی وایی :

غربي هغو هيوادوکوم چي دامريکا سره يې ښي اړيکي لرلې هم دافغانستان په اړوند دامريکا دخوښې سياست پلۍ کاوه . دا سې په سلهاونور مثالونه تاريخ پيژني چي  افغانستان دامريکا او غربي اروپادهيوادو دغلط سياست په پايله کي دشوروي په لور ور ټيل وهل شوۍ دۍ او بل عکس له پاکستان څخه بيدريغه ملاتړ او دهغوي سره تر اوسه پوري  نظامي او اقتصادي مرستي رواني دي .

کله چي په هيواد کي په ۱۳۵۷کال دثور دنظامي وسلوال پاڅون په پايله کي قدرت شوروي پلوه سياسي گوند ته ورسيد بيله دينه چي  امريکا ددغه گوند سره دسياسي او اقتصادي ښو اړيکو دټينگولو په منظور تکل وکړي د پاکستان له لاري  يو ځل بيا هغه ډله را فعاله کړه  شوه کوم چي دداؤدخان په مقابل کښي يې کارولې وه  ،((دآي اس آي)) پر لاس دامريکا دټولو استخباراتي شبکو په مشور او ملا تړ دجوزا په مياشت کي چي رژيم لا مکمل کارمندان په ټولو دولتي ادارو کي نه وه گمارلي ددولت پر ضد پدي نامه چي اسلام په خطر کي دۍ  دنالوستو خلکو په وسله سمباليدلو او هغوي دنوې حاکيميت پر ضد وسلوالو حملو ته   وهڅول شول ،په پاکستان کي کمپونه جوړ شول له امريکا نيولي د ځينو عربي او اروپايي  هيوادو په شمول په پاکستان  او ايران کښي کمپونو ته دپيسو ،وسلو راليږل شروع شوه اوه اسلامي تنظيمونه په پاکستان او نهه په ايران کي جوړ شول  او داسلام په خطر کي دۍ تر نامه لاندي په افغانستان کي دشوروي دنفوذ دمخنيوۍي په خاطر  دولتي  ترورشروع شو.

زه چی ګورم دغه ښاغلی یا د هغه وخت د پیښو نه خبر نه دی او یاپر هغو باندی سترګی پټوی.پاکستان خودخپل جوړښت نه دافغانستان مخالفی ډلی اوټپلی د افغانستان دویجاړی لپاره روزلی خوامریکااو نورو اروپائی او عربی هیوادونو هغه وخت دافغانی مجاهدینو او تنظیمونو سره مرستی پیل کړی چی روسانو پر افغانستان یرغل وکړ او دافغانی مجاهدینو لپاره شعار «د اسلام په خطر کی دی » وؤ، خو دغربی هیوادونو لپاره د کمونیزم لخوا دپوځی پراختیا غوښتنی خطر وؤ .ځکه نو ټولی نړی د هغه دمخنیوی لپاره لاسونه سره یو کړل او دادې بریالی هم سول خو روسانوهم موږ او هم ځانونه بر باد کړل .بله خبره دا چی د۱۳۵۷کال کودتا نه وروسته د امریکا د متحدو ایالتونو لخوا څوڅو ځلی د افغانستان او د امریکا د متحدو ایلتونو تر مینځ د اړیکو د ښه کیدو په خاطر هلی ځلی وسوی ،چی د امریکا د متحدو ایالتونو د هغه وخت سفیر ۱۴ ځله د حفیظ الله امین سره کتلی وه ،خو روسان په دی بریالی سول ،چی د خپلو اجنټانو او مزدورانو په وسیله د امریکا د متحدو ایالتونودسفیر ډابس په ترورسره ددغه اړیکو د ښه کیدو مخه ونیسی .دې کولای سی په دی هکله د زیاتو مالوماتو د لاسته راوړلو په خاطر دغه کتاب ته ،چی په آخر کی ئی نوم لیکل سویدی ،مراجعه وکړی[1] .بله هیله می داده چی ښاغلی د اصطلاحاتو په کارولو کی یوه اندازه ددقت نه کار واخلی او هر څه ته دولتی تروریزم ونه وائی ،ځکه چی هغه بیله مانا لری .دې دغه راز وایی

سره بيره پردې چي هر باسيواده او نالوستۍ افغان پدي ښه پوهيږې چي همدا اوس هم  ټول بدمرغي زموږ هيواد ته دپاکستان او ايران  له لورې متوجه ده . همدا په افغانستان کي دجنگ جگړې او ترورستانو دشتوالي برکت دي چي پاکستان هرڅه مادي او مالي امکانات تر لاسه کوي

دا خبره خو سمه ،چی روسیه هم بایدورسره یاده سی .دۍ بیا وائی :

دهر سالم عقل خاوند پدي ښه پوهيږي چي اوس دغه اوبه چي چا خړې کړې دي  بايد دهغو په مرسته صافي شي دغه اوسنۍ نيم بنده  حالت دبهرنيانو دوسلوال شتون برکت دې ،مگر ددي برکت نه داستفادي شکل بايدفرق ولرې 

دې دابرکت منی خو د اهغه نه د استفادی شکل بل ډول غواړی خو دغه بل ډول بیانه ښیی  ،چی څنګه ؟دې دغه رازوایی :

په افغانستان  کې دبهرنيو وسله والو پو ځونو موجوديت ،څه امريکايې او څه  ائتلافي ځواکونه دواړه وسله وال ځواکونه دي او له يوې چينې نه اوبه څښي چي نوم  يې دناټو نظامي پکټ يا سازمان  دۍ ، دوي دافغان ولس په غوښتنه او بل فعل اراده ندي راغلي ،که دملگرو ملتو دسازمان دامنيت شورا دا پريکړه کړي ده  هغه بيا هم   يو جانبه ده،  ځکه دداشان پريکړي وړانديز کوونکۍ افغان ولس او ياد هغوي قانوني استازۍ ندی،دبشر دحقوقو په اعلاميه کي  هيڅ يو هيواد ته پر بل هيواد دوسله وال تيري حق په هر منظور چي وي بيله دهغه هيواد دخلکو او يا حکومت دغوښتني او اجازي نه ندي ورکړه شوۍ .  ولي متاسفانه اوس دامنيت شورا او ملگرو ملتو سازمان چي کاملا دنړۍ سوپر پاور تر تاثير او اغيزي لاندي دۍ دا واک تر لاسه کړۍ کله چي د امريکا زړه وغواړي او يا دهغوي اقتصادي گټي له خطر سره مخامخ کيږي دامنيت شورا دغړو هيوادو سره  ديو سياسي معاملي پر اساس پر بل هيواد دوسلوال تيري حق تر لاسه کوې ،بيله دينه چي ددغه معلول عيلتونه او انگيزي چي بايد وسلواله مداخله وشي ؟ بيطرفانه وڅيړل شي . دا هر چا ته څرگنده ده چي هيڅ ملت پردۍ او نا بللۍ نظامي ميلمه  نه خوښوې . افغانان هم له دغه امر نه ځانگړې نشي مطالعه کيداي  

دې د ملګرو ملتونو د سازمان د امنیت د شورا نه هم نا خوښې بریښی او نیوکه کوی چی ناټو او امریکائی ځواکونه د افغانستان د خلګو او یا حکومت له خوا نه دی رابلل سوی او د امنیت شورا هر وخت د امریکا سره معامله کوی او غوښتنی ئی منی ،خو دې لکه چی نه دی خبر چی د ملګروملتونو د امنیت شورا پر اعراق باندی امریکا پوځی برید د هیڅ ډول معاملی په پایله کی هم تائید نه کړ او هغه ئی تر اخره وغندی.اوبل د طالبانو په وخت خو حالت داسی وؤ ،چی د خلګو ږغونه په ستونی کی خپه سوی، نوهغو څرنګه د یو شی غوښتنه کولای سوای. داسی هم ښکاری ،چی دده لپاره د طالبانو رژیم تر اوسنی ډیر د منلو وړ وؤ.

دغه رنګه وړاندی دې لیکی :

دافغانستان دولسمشر امريکاته ددا وروستي سفر  پدي نامه چي افتخارې ديپلومونه ترلاسه کوي  پايلو دا وښودل چي هدف دديپلومو تر لاسه کول نهوه بلکه دامريکا دولس مشر سره دليدنې کتنې په پاي کښې دداشان يو سند لاسليک چي اوس يې ځينې پرنوم نه سره جوړيږې يو شمير يې اعلاميه او مطبوعات يې په فارسي ژبه پيمان او په پښتو دتړون نوم ورکړه شوې دۍ ،خير دا مهمه نده چي دا سند کوم نوم لرې ارزښتناکه دا ده چي دا سند په بيسارې ديپوماتيکو ادبياتو او جملو ليکل شوۍ دۍ او بايد پارلمان ته وړاندي شي ،جلبه که دا يوه عادي اعلاميه وي پارلمان ته دهغي دوړاندي کيدو او دهغو لخوا دتصويب اړينه په څه کي ده؟

زه دی جملوته د ځواب ویلو نه عاجز یم،خو دومره وایم ،چی ددغه سند رسمی نوم ګډه اعلامیه دی او هیڅګله هغه ته باید تړون ونه ویل سی.هلته په څرګنده ویل سویدی چی په بیلابیلو برخو کی تړونونه به بیل لاسلیک کیږی .

وړاندی په یوه بله برخه ړې وایی :

او لبلې خوا دښاغلې کرزی وړانديزونو ته داسي ځواب ويل شوۍ چي ښاغلۍ  کرزۍ دهغه نه دخپلاعتبار دساتلو په منظور او امريکا دخپلو پلانونو دپلې کولو په اړوند گټه ځينې اخيستلاي شي  .

خو له بده مرغه دی هغو ته ګوته نه نیسی ،ځکه نو زه نه پوهیږم چی دده په زړه کی به څه وی  بیا ئی هم د ځواب ویلو نه عاجز یم .خو دا لاندی څرګندونی ئی بیا ډیری په زړه پوری دی :

مطلق اکثريت   دامريکايانو ددايمي اډو دجوړيدو سره  مخالفت ښکاره کوې  او پدي عقيده دي چي دافغانستان عنعنوي بېطرفۍ سياست  چي په راوروسته کي يې بيا د1955کال راپدي خوا دنړۍ دبيطرفو هيوادودسازمان دجوړونکي په توگه ساتلۍ دې نور هم وساتي .

 ځکه  په هر هيواد کي دبل هيواد دنظامي اډوموجوديت دهغه هيواد دسياسي استقلال رنگ پيکه کوې او تر تهديدلاندي يې راولي .

 خبره داده چی هر څوک اوس د خلګو پر مطلق  اکثریت تکیه کوی ،خو دا بیوزلی خلګ د ځانه خبر نه دی چی دوی ئی په استازی توب خبری کوی .له بله پلوه تر اوسه پوری هیڅ ډول ریفرنډوم اوآن نظر پوښتنه هم نه ده سوی ،نو ددی مطلق اکثریت نظر بیا څنګه چا ته معلوم سو؟ ځکه می نو هغه په سره رنګ نښانی کی .له بله پلوه آیا په المان ،جاپان ،کوریا ،ترکیه او نورو هیوادونو کی چی د امریکا او ناټو پوځی اډی شتون لری ،د سیاسی استقلال رنګ ئی پیکه سوی دی او موږ تر هغو ښه خپلواکه یو؟ آیا ددوی خلګ د خپل هیواد د خپلواکې سره مینه نه لری ؟ زما له نظره د نوموړو هیوادونو خلګ زموږ له خلګو نه ډیر د سواد د نعمت نه برخمن دی او زموږ تر خلګو ښه کولای سی  خپل خېر او شر سره بیل کړی . داچی ددی اډو سره مخالفت نه کوی ،حتماْ ددوی په ګټه دی .راځې چی د خلګو په سترګو کی خاوری وانه چوؤ !

راځې چی دی لاندی ټکو ته هم کتنه وکړو :

کيداي شي افغانستان دکوچني وسله وال پوځ په لرلو سره په  منطقه کښي دسويس له مثال نه په استفادي سره دملگرو ملتو دځانگړي پريکړي او نړيوال تظمين پر اساس ديو بيطرفه هيواد په توگه اعلان او په رسميت وپيژندل شي او دملگرو ملتو دامنيت دشورا دتظمين پر اساسدهمسايه هيوادو سره داسي يو پروتوکول لاسليک شي چي دهغه پر اساس زموږ په خاوره کي دبيگانهو دهر ډول لاس وهني مخه ونيسي  .

دګاونډیو هیوادونوسره خوموږ د پولی ستونزی لرو ،خو د هغو د هوارولو په خاطر څه نه دی ویلی نو دداسی تړونونو لاسلیک کول ستونزمن بریښی ،د بله پلوه دا به ستونزمن وی چی د پټو لاسوهنو مخنیوی دی د ګاونډیانوسره د پروتوکول د لاسلیک له لاری وسی .

دعه رازلاندی ټکی هم د مکث وړ دی :

دا چي ځيني فکر کوي چي دامريکا دوسلوالو قواو دايمي شتون زموږ په هيواد کي ددايمي سولي ضامن دۍ او يا به دهمسايگانو دمداخلو مخه ونيسې  ورځنيو پيښو رد کړي ده . په جلال اباد کي دخونړيو مظاهرو شاته څوک وه ؟ همدا اوس دهيواد په زياتو سيمو کي دکابل په شمول نا ارامي او گډوډۍ دچا لخوا حمايه کيږي وسلواله مبارزه بيله وسلې نشي کيداي او دا چي همدا اوس ددولت مخالفين وسله استعمالوې دکومه کيږي ؟ فکر نه کوم چي دوي دې په کورو کې متوليدوې؟ ايران چي دامريکا سره اختلاف لري دمذهبي او ژبنيو اړيکو څخه په استيفادې سره دوه مخيزه سياست چلوې له يوي خوا دافغانستان سره درسمي کانالو له لاري اقتصادي مرستي کوې او له بلي خوا  تر اوسه پورې  په خپل ټول توان  هڅه کوې امريکا په افغانستان کي مصروفه وساتي

دده له نظره د امریکا د متحدو ایالتونو سره د افغانستان ستراتیژیکی همکاری د ګاونډیانو د لاسوهنو د مخنیوی او تل پاتی سولی سره مرسته نه سی کولای .دلیل هم د څواونیو مخکی د جلال اباد او نورو ښارونو خونړې پیښی یادوی .دغه راز دا هم وائی ،چی ایران غواړی امریکا په افغانستان کی مصروف وساتی .زه به په ځواب کی ورته ووایم ،چی خدای دی دهغه حاله وساته ،چی د امریکا او نړېوالی ټولنی ملا تړ راسره نه وی .په هغه وخت به دا ستونزه په دوؤ درو ورځو کی نه وای هواره سوی او دغه خونړې مظاهری به په لویو ګډوډیواو پاڅونونواوښتی وای .

اوبل ځای بیا وایی :

پدي منظور ښاغلي کزري صاحب  دثور په اتلسمه دپخوانۍ لوي جرگي دغړوپه گډون يوه   غونډه چي بيا ورته دمشورتي غونډي نوم ورکړه شو راوبلل  ددي مسلي په هکله پريکړه  دراتلونکي پارلمان دنده وبلل شوه او يو شمير زياتو يي دامريکا ددايمي وسلوال شتون سره  مخالفت وکړ

دې خپله هم ددی پریکړی په هکله دحکومت دډ یموکراتیک حل  یادونه کوی خو دا خبره ئی بیخی سمه نه ده چی زیات شمیر ئی مخالفت وکړ .

په بله برخه کی بیا وایی :

زموږ دهيواد  ديرش کلن تاريخ او تر هغه پخوا تاريخي پيښو دا ثابته کړيده چي په افغانستان کي لکه په بل هر هيواد کښي دموکراسې او عدالت دټوپک او ټانک په زور نشي راتلاي

زه خو بیخی ددی خبری په مفهوم پوه نه سوم .دده مقصد دادی ،چی روسان هم دډیموکراسې د پلی کولولپاره راغلی وه که د افغانستان د خلګ ډیموکراټیک ګوند د ډیموکراسی د راوستلو لپاره کودتا وکړه او په زوره ئی په خلګو ډیموکراسی منل او که د مجاهدینو تر مینځ د ډیموکراسی د پلی کولو پر سر وه او یا طالبانو د ډیموکراسی ډیر لیوال وه ؟

اوس به راسو یویو بل ښاغلی ته چی وایی :

زموږ دولتي مشران هم  په دې اړه   دامريکا د دايمي پوځي اډو پر ضرورت باندي داسي خبري کوي چې ګواکي بس همدا يوکار پاتي دی چې هغه هم بايد په ډېره بېړه او چټکۍ سره  ان مخکي تر دې چي د خلکو ټاکلی پارلمان وټاکل سي اويا پردې ملي او حياتي مسئلې باندي  خبري او ملي پرېکړي وسي، هغه  دي ځاي پر ځاي  نهايې  او غوره وبلل سي!

ما خو تر اوسه پوری د هیڅ یوه رسمی لوړ پوړی چارواکی نه دا خبره نه اوریدلی ،چی د دی ملی او حیاتی مسئلی په هکله ځای پر ځای نهایی پریکړه وسی او غوره وبلل سی .خو زما له نظره هم په دی هکله باید پراخی او هر اړخیزی خبری وسی ،تر څو ټول خلګ ددی مسئلی په واقعیت پوه سی .

دی داراز وایی :

ددې هېواد پاي به دداسي دائمي پوځي اډو په موجوديت او دسيمي په دې ښور ماښور کې کې څه کيږي ؟ زموږ خپلواکي، زموږ ملي هويت، زموږ  د هېوادعنعنوي او دوديز ناپيېلی کرکټر، زموږ بډاي افغاني او اسلامي کلتور او زموږ داولادو سرنوشت به د چا په ګرو کې ايښودل کيږي او دهغه راتلونکي به څه وي؟ ايا زموږ مجاهد او خپلواک افغان ولس به ددې پوځي اډو په موجوديت کې به  دې هېواد ته ددې نه باد دربسته  اشغال ووايې او که بې چون وچرا مرييتوب؟ او که دواړ.

زما له نظره ددی هیواد پای به هم د نوروهغو هیوادونو د خلګو غوندی وی ،چیری چی دغه ډول همکاری شته دی .دا به د خلګو لویه نیکمرغی وی ،چی سوکاله ژوند ،ټیکاو او اذاده مدنی ټولنه ولری .زموږ مجاهد اولس د جګړی نه ډیر ستړې سویدی نور سوله او آرام ژوند غواړی او په دی هم پوه دی ،چی هیڅکله مریی سوی نه دی او په راتلونکی کی به هم نه سی .

دغه ښاغلې وړاندی  وایی :

که امريکايان واقعاً غواړی چې موږ افغانان دبهرنيو لاسوهنو نه خوندی وساتی اومرسته را سره وکړي نو ښه به داوي چې په لومړی سر کې زموږ ملی حاکميت ، ځمکنۍ بشپړتيا او ملی خپلواکی را تضمين کړی

که دۍ د افغانستان او د امریکا دمتحدو ایالتونو تر مینځ ګډه اعلامیه وګوری ،هلته دا تضمین ورکړه سویدی .

وړاندی بیا دې هم د امریکا د متحدو ایالتونو ځانګړی رول ته ګوته نیسی او وایی :

 داسي فکر کيږي چې که د امريکا لخوا په صداقت سره داسي خبره  اوپه نړيواله کچه تضمين ورکړل سي   نو بيا به ټول ګاونډيان پر خپل ځای باندي کښېنیي٠

                                                                                                                                          خوپه بل ځای کی بیاداسی  وایی :

                                                                                                                                                         هيڅ يو هيواد نسي کولاي

د خپلو ګاونډيانو سره  دلړزاني دوستۍ  مزي دنور ځبر ځواکونو  په پوځې مرستو او پکټوکي تأمين او                                                           يا ټينګي کړي                                                              

 . خو زه دده سره موافق نه یم . که موږ وګورو د بالتیک د سمندر ګی د غاړی هیوادونو لیتوانیا لاتوییا او

 استونیا،همداراز ګرجستان ،اکراین او پخوانیو سوسیالستی هیوادونو د روسیی د بیا ممکن یرغل نه د ساتنی په خاطر ئی د ناټو غړیتوب تر لاسه کړ او یا هڅی ورته کوی او همداراز د اروپائی اتحادیی په چوکاټ او د امریکا دمتحدو ایالتونو سره د ستراتیژیکی همکاریو په ترځ کی ځان امن احساسوی .زه ګمان کوم ددغو هیوادونو خلګ ټول لوستی دی اوزموږ تر یو شمیر روڼ آندو ښه  کولای سی خپل ښه او بد سره بیل کړی . 

خودې بالاخره دی ددغه ستراتیژیکی دوستې پر ارزښت اعتراف کوی او وائی :

نن زموږ هېواد  د ټولو هېوادو سره او په خاص ډول د نړی زبر ځواک متحده ايالاتو ودوستۍ او مرستي ته اړ دی . دا ځکه چې  د يوه زبر اقتصادي، پوځي،صنعتي او متمدن هېواد په حيث  د امريکا د متحده ايالاتو سره د افغانانو استراتژيکه دوستي به شايد زموږ د ملي ګټو سره سمون وخوري . افغانان واقعاً بايد نور داسي تلاښ ونکړي چې دهيوادونو ددوستۍ څخه ځان تجريد او د هغوي د مرستو نه ځان محروم  کړي خو افغانان هميشه پر دې خبري تأکيد کوي چې داستراتژيکي دوستۍ معني بايد استراتژيک پوځي اشغال نه وي . وطنپالنه بايد دا هم نه وي چې په ټوله نړۍ کې  خپل هېواد منحل کړي                                                                                                  

                                               زه دده ددغو ټولو خبرو سره موافق یم اودا دده د وطن سره مینه او زړه سوې  ښیی .موږ باید هیڅکله خپل هیواد په نورو کی منحل نه کړو ،خو د هغه د ابادی لپاره د ټولو مشروع لارو نه کار واخلو .

دی بیازیاتوی اووایی :

                                                                                                                                                                             زموږ خلګ دامريکا سره دوستي او دهغوي هر اړخيزه مرسته  ځانته  هم يو حياتي ضرورت او هم  د هغوي اخلاقي دنده بولي چې زموږ څخه يې و نه سپموي .

                                                                                                                                                                                    زما له نظره هم نه یوازی امریکا بلکی اروپائی او بډای عربی هیوادونه هم د افغانستان په وړاندی انسانی او اخلاقی دنده لری ،چی له افغانانو سره مرسته وکړی .     

موږ باید ددی ارزښتناکه مسئلی د ارزولو په وخت کی زموږ د هیواد اقتصاد،تخنیک او کلتور ته او همداراز سیاسی او پوځی ټیکاو ته د هغه ګټی او زیان په ګوته کړو ،تر دی چی بحث پر عمومی خبرو کوؤ.هیله من یم په دی هکله بحثونه نور هم دوام پیداکړی .

ما د امانت کاری په خاطر دنوموړو ښاغلو لیکوالو نقل قولونه ټکی په ټکی را وړی او په شنه رنګ می بیل کړی دی ،چی ګران لوستونکی هغه په  ښه ډول  بیل کړای سی .

په درنښت

انجنیر ذکریا

هالنډ   

انجیر ذکریا  

هالنډ 

په دی وروستيو وختونو کی په راډيو ګانو، , ورځپاڼو او نورو خبری رسنيو کی په افغانستان کی د امريکا د متحدو ايالتونو  دپوځی اډو د جوړولو او د هغه هيواد او ناټو سره د اوږد محاله ستراتيژيکی همکاريوپه اړه ، د هغو د پلويانو او مخالفينو لخوا ډيری څرګندونی سويدی، خو په يادو سوؤ ليکنو او څرګندونو کی د امريکا ئی پوځی اډو د جوړولو د مخالفينو پله درنه بريښی ،يعنی د پوځی اډود جوړولو مخالفين يا خو ډير دی او يا ئی هم ډيری ليکنی کړيدی، خو پلويان ئی چپه خوله ناست دی .

نوما هم له همدی امله پريکړه وکړه ،چی دغه چپتيا ماته کړم او په دی هکله څه و ليکم او دا ما خپله وطنی او ملی دنده وبلله ،چی بايد هرومرو په افغانستان کی د پوځی اډو د جوړولو په هکله خپله رايه او آند څرګند او د نوروهيوادوالو سره ئی شريک کړم او دوی هم په دی هکله بحث کولوته راوبولم

 زه غواړم د نوموړی مسئلی ارزونه ددی ځای نه پيل کړم،چی موږ بايد د هيواد د برخليک سره اړونده ارږښتناکه موضوغ د لاندنيو پوښتنو په مطرح کولو او بيا هغو ته په ځواب ويلو سره و څيړو:

 ـ آيا دغه کار اصلاٌ اړين دی چی وسی او که د هغه نه پرته هم کيدای سی افغانستان ته سوله ، ټيکاو او پرمختګ راسي ؟

ـ ددی کارپلويان او مخالفين څوک دی؟ او دغه مخالفت يا موافقت د کوم هدف او مقصد له مخی کوی؟

ـ دغه کار به د افغانستان پر راتلونکی څه ډول اغيزه و کړی؟

ـ آيا د نړۍ په نورو هيوادونو کی هم دغه ته ورته کار سويدی که نه؟او که سوی وی هلته ئی څه پايلی لرلی دی؟

خو په دی ټولو حالتونو کی بايد زموږ د هيواد د خلګو ملی،مذهبی او کلتوری ځانګړتياوی هم په نظر کی ونيول سی

زه غواړم مخکی له دی ،چی نوموړو پوښتنو ته ځواب ووايم ، د مقدمی په توګه ، په لنډ ډول د افغانستان نژدی تير او اوسنی وخت ته يوه ځغلنده کتنه وکړم.

افغانستان ته هر کله د هغه د جيو ستراتيژيک مؤقعيت له مخی د زبر ځاکونو پام اوښتی او کله د زبر ځاکونو د سيالی ډګر ،کله بيا ددوی تر مينځ د يوه حايل په توګه پاته سويدی او کله خوپه پټه او څرګنده توګه د هغوی لخوا افغانستان د کورنيو جګړو اورته ور ټيل وهل سويدی..که چيری موږ د خپل هيواد تير ځه د پاسه دوؤ سوؤ کلونو ته کتنه و کړو نو دهغوی ددسيسو له امله نژدی هر پنڅوس کاله يو ځل زموږ هيواد کورنۍ جګړی ته ټيل وهل سويدی او کله ددی جګړی لمبی شل کاله هم نه دی مړی سوی.

دافغانستان ځينو واکمنو يا د استراحت غوښتنی اویا هم د نا اهلې له امله بيله دی چی په دقيقه توګه دا و ارزوی چی زموږ د هيواد ملی ګټی په څه کی دی او کومه پاليسی کولای سی د افغانستان د ودی او پرمختګ سبب سی ، هڅه ئی کړيده چی د زبر ځواکونو د ويری او ګواښ له مخی ځانونه په اصطلاح بی پری و ښيئی او دا بی پری توب ددی سبب سويدی، چی زموږ د هيواد دا وران ويجاړ حالت په همدی توګه دوام پيدا کی او يو زبر ځواک هم دی ته زړه ښه نه کړی ، چی د افغانستان سره د زړه له کومی مرسته او ملاتړ وکړی.څکه نو تل د بهرنی تيری او يرغل په وړاندی يوازی پاته سويدی.

خو کله چی بيا افغانی واکمنو هڅی کړی د لويدځو پر مختللو هيوادونو سره خپلی اړيکی ښی او ټينګی کړی او د هغوی نه مرسته تر لاسه کړی، بيانو د هيواد په دننه کی هم ځينو افغان دښمنه کړيو له يوی خوا او په لومړی کی تزاری روسيی او وروسته شوروی اتحاد له بلی خوا ددغو اړيکو د جوړولو په لاره کی د بيلابيلو چلونو او توطئو نه کاراخستی دی او په دی هم بريالی سويدی،چی دلويديځو پر مخ تللو هيوادونو سره د افغانستان د ښو اړيکو په مخ کی خنډ سی .دغه کار د امير دوست محمد خان ،امير شيرعلی خان،اميرامان الله خان او داود خان په وختونو کی سويدی، چی زه ئی اوس په دی هکله د تفصيل ورکولو نه ډډه کوم ،دا ځکه چی دغه بحث بيخی ډير وخت په بر کی نيسی او هم د اصلی موضوع څخه ليری کيږم .

د پورتنيو خبرو نه داسی پايلو ته رسيږو چی روسانو هيڅکله نه غوښتل ،چی افغانستان يو پرمخ تللی او ودان هيواد واوسی ،ځکه ئی نو هر کله د لويديځو هيوادونو او په ځانګړی توګه د امريکا د متحدو ايالتونو سره د افغانستان د اړيکو د ښه کيدوپه وړاندی په بيلابيلو وسيلو يعنی هم د کورنيو افغان دښمنه کړيو او هم په استخباراتی ،سياسی او ډيپلوماټيکو برخو کی ،خنډونو رامينځ ته کړيدی .

راځی چی په دی اړه يوه اندازه سپينی خبری وکړو:

که چيری سړۍ دډيپلو ماسی او نړۍ والو اړيکو تاريخ ته کتنه وکړی نو دی پايلو ته رسيدلای سو ،چی اصلاٌ هيڅکله ،هيڅ هيواد د بل کوم هيواد سره داسی مرسته او همکاری نده کړی او نه ئی کوی ،چی د هغه نه دی په لنډه يا اوږده موده کی مستقيمی او يا غيری مستقيمی ګټی تر لاسه نه کړی ،وروسته پاته يا د ودی په حال کی هيوادونه هم بايد هيڅکله د بل هيڅ هيواد سره داسی اړيکی او تړونونه ونه لری ،چی د هغه نه دی هم ودوی ته ګټی ونه رسيږی .د وروسته پاته هيوادونو هوښيار مشران د نورو پر مخ تللو او زبر ځواکو هيوادونو سره اړيکی پر دی بنسټ جوړوی، چی له يوی خوا ددهغه نه ددوی په هيوادونو کی اقتصادی وده او سوکالی او همداراز سياسی ټيکاو راسی او د بله پلوه د مقابل لوری ګټی ددوی وګټو ،اقتصادی او هم سياسی ثبات ته زيان ونه رسوی .په دی صورت کی نو هغه منل سوی نړۍ وال اصل يعنی متقابلی ګټی او متقابل درناوي پر ځای کيږی او دواړه هيوادونه د هغه نه پوره ګټه پورته کوی ،يعنی وروسته پاته هيواد اقتصادی ودی ، پر مخ تللی سياسی او اداری نظام او مدنی ټولنی ته لاس رسی پيداکوی او يوه پر مخ تللی او غوړيدلی ټولنه جوړوی، او پر مخ تللې هيواد هم خپلو ستراتيژيکی ګټو ته رسيږی.دغه ته وائی متقابلی ګټوری اړيکی.خوپه دی هکله تړونونه بايد هيڅکله د پردی تر شا نه وی او ټول ملت په خبر وی ،له همدی امله د اساسی قانون له مخی د پارلمان لخوا دداسی تړونونو تائيد ضروری دی .دغه ډنډوری ،چی ګواکی د پوځی اډو د جوړولو په هکله تړون د خلګو نه په پټه تر سره کيږی ،بيله د خلګو دفکرونو د مغشوشولو او پر حکومت د خلګو د بی باوری کولو لپاره د هڅو نه پرته بل څه نه دی.خو خلګ اوس په هر څه پوه سويدی.

اوس به راسو زموږ د بحث اصلی موضوع يعنی دا چی پوځی اډی د چا په ګټه دی او دهغو نورو پوښتنو ځواب ته ،چی په لومړی سرکی مو مطرح کړی.

آيا په افغانستان کی د امريکا د نتحدو ايالتونو اوناټو د پوځی اډو جوړول اړين دی که نه؟ آيا بيله دغو اډو نه هم کيدای سی ،چی افغانستان ته سوله،يرمختګ او ټيکاو راسی که نه ؟

په دی مسئله کی  دوی خواوی شاملی دی يعنی د امريکا متحد ايالتونه او ناټو له يوی خوا او افغانستان د بلی خوا:

څرګنده خبره ده، چی د افغانستان د جيو ستراتيژيک موقعيت د په نظر کی نيولو سره، په افغانستان کی ددغو پوځی اډو جوړول د امريکا او ناټو لپاره ارزښت لری، که داسی نه وای  نو دوی دا کار هيڅ وخت نه کاوه.

اوس به راسو افغانستان ته :

زما آند د افغانستان په خاوره کی د نوموړو اډو جوړول د افغانستان لپاره په هيڅ صورت تاوان نه بلکی ډيری زياتی ګټی هم لری، چی په لاندی ډول ئی غواړم بيان کړم:

افغانستان تر اوسه پوری کم ځواکۍ دی او د بهرنی هيواد د ګواښ په وړاندی په يوازی توب نسی دريدلای. که چيری موږ د افغانستان و تيرو پنځه ويشتو کلونو ته نظر واچوؤ نو موږ هر وخت د ګاونډيو هيوادونو پاکستان، روسيی او ايران د تيريو او لاسوهنو له امله د جګړی په اور کی سوځيدلی يو. آن د هغه نه مخکی هم هر وخت روسيی، ايران او پاکستان په پټه او ښکاره ، د استخباراتی، اقتصادی ،پوځی او ډيپلوماټيکی چينلونو له لاری زموږ په کورنيو چاروکی لاسوهنی کړيدی او موږ ئی دغی ورځی ته کښينولی يو. زه په لنډ دول غواړم د نوموړو لاسوهنو يادونه و کړم:

     کله چی د افغانستان د وخت ولسمشر شهيد محمد داود خان د خپل حاکميت په وروستی کال د شوروی اتحاد په يوه رسمی سفر مسکو ته تللی وؤ، نو د هغه وخت د شوروی مشر برژنيف ،د رسمی خبرو اترو په وخت کی په ډيری سپين سترګی افغان ولسمشر ته وويل ،چی تاسی نه بايد د افغانستان په شمالی سيمو کی د غربی هيوادونو کارپوهان په کار وګماری، چی داود خان د افغانستان په کورنيو چارو کی د شوروی ددی بيشرمانه لاسوهنی په وړاندی د غوسی نه ډک غبرګون و ښود او په همدی ځای ئی خپل رسمی سفر بيله مخه ښه نه ، پای ته ورساوه او ويل کيږی ،چی روسانو د داود خان ددغه چلند په وړاندی د غچ په توګه کودتا ته سازمان ورکی .دغه راز کله چی په نولس سوه دوه نوی کال کی د ملګرو ملتونو د سازمان د سر منشی د ځانګړی استازی بينن سيوان د هڅو په پايله کی ډاکتر نجيب الله دی ته حاضرسو، چی استعفی وکړی او واک د ملګرو ملتونو لخوا يوه جوړ سوی پنځه لس کسيز کميسيون ته و سپاری ، چی په دی توګه به په افانستان کی دغه دولس کلنه کورنی جګړه پای ته رسيدلی وای او افغانستان به آن پنځه لس کاله پخوا د يوه قانونی حګومت درلودونکی وای.، خو روسانو د وطن ګوند په دننه کی د خپلو اجنټانو او تالی څټو ، د نظار شورا، اسلامی جمعيت ګونداو دوستميانو په واسطه ډاکتر نجيب الله ته په ډيره بيړه، په وروستې ورځ کودتا وکړه او د سولی دغه بهير ئی ،چی نژدی په سلو کی نه نوی بريالی سوی وؤ، نا کام کړ او ټول هيواد ئی په وينوکی ولمباوه . په کابل کی نژدی شپيته زره کسان ووژل سول او د کابل ښکلی ښار ئی کنډواله کړ. د روسانو سره دا ويره وه، چی قانونی حکومت به هرومروددوی نه د جګړی غرامات و غواړی او دوی به دی ته اړ باسی ،چی دنولس سوه نه اويا کال د پوځی تيری له امله د افغانستان د خلګو نه بخښنه و غواړی.

همدا راز د پاکستان د وخت صدراعضم نواز شريف د ګاونډيتوب د اصولو خلاف په ډ يره بی شرفۍ او سپين سترګۍ سره په دی وياړ کاوه ،چی ما د افغانستان اْردو ،چی په سيمه کی يو ځواکمن اردو ؤ، له مينځه يووړ.

آيا ايرانی اتباعو، آن ډيپلو ماتانو، د افغانستان په جګړو کی په مستقيمه توګه برخه نه اخستله او د افغانانو تر مينځ ئی د شيعه او سونی او تاجک،هزاره،پښتون او نورو په نومونو قومی ناندريو ته لمن نه وهل؟ آيا نوموړی هيوادونه اوس هم آرام ناست دی؟ آيا په جلال اباد، غزنی،بدخشان او نورو سيموکی په خونړيو اخ وډبونو کی د نوموړيو هيوادونو څرګند او پټ لاس نسته؟ په کوم حق د روسېی ددفاع وزير سيرګی ايوانوف ،چی د کی جی بی پخوانۍ جنرال دی او شايد تر پوتين وروسته د روسېی ولسمشر هم سی، وائی چی ګواکی په افغانستان کی د قومی لږکيو حقونه تر پښو لاندی سوی دی؟ مېره می نه ليده تر مور مېنه! حال داچی دوی په روسيه کی قومی لږکی په راکټونو ولی ، زر کيلو ئی بمونه باندی اوروی، چی په نتيجه کی ئی د ګروزنی ښار لوټه لوټه کړ او په لسګونو زره بی ګناه ماشومان ،ښځی او بوډايان ئی ووژل..دغه راز په روسيه کی د پوتين د واکمن يعنی واحدی روسيی ګوند مشر او د هغه هيواد د بيړنيو چارو وزير سيرګی شايګود افغانستان د وخت ددفاع د وزير قسيم فهيم سره په يوه خبری کنفرانس کی، په کوم حق وائی چی روسيه ، په افغانستان کی د تاجکانو د ګوند نه ملاتړ کوی، حال دا چی تر اوسه د نظار شورا په رسمی توګه خپل ګوند د تاجکانو د ګوند په نوم نه دی بللی، خو فهيم هلته دغه خبره رد نه کړه. آيا د روسېی د يوه پارلمانی فرکسيون او د روسېی ليبرال ډيموکرات ګوند مشر، ولاديمير ژيرينوفسکی  د ان ټی وی تلويزيون له لاری  په لوړ اواز و نه ويل ،چی پر افغانستان بايد د اټم بم استعمال سی او دری ويشت مليونه افغانان دی ووژل سی ؟ او هيڅ چا هم دده ددغه فاشيستی چلند له امله پوښتنه ونه کړه .

کيدای سی دی لړی ته نور هم دوام ورکړه سی ، خو زموږ د بحث اوسنۍ موضوع دا نه ده او کيدای سی په دی اړوند بيل بحث وسی. خو داخبره ټولو ته د لمر غوندی روښانه ده چی نوموړی هيوادونه ،په ځانګړی توګه روسيه او پاکستان د خپلو اجنټانو او نوکرانو له لاری د لاسوهنو ډير امکانات لری او هر ګړۍ کولای سی ، چی افغانستان يو ځل بيا بی ثباته او دکورنۍ جګړی اورته ئی ور ټيله کړی، چی د تيری اونی پيښی ئی څرګند ثبوت دی..

افغانستان اوس د خالپوڅو د ناروغ ماشوم په شان دی ، چی شا او خوا ته ئی کاږان ، ګيدړان، چغالان او نورځناوران راټول سويدی او ګړۍ شميری ، چی کله په ئی په غوښو خپل غاښونه ښخ او ټوټی ټوټی ئی کړی . که چيری داسی یو غښتلې لاس د افغانستان ننګه او ملاتړ ونه کړی او دغه غليم هيوادونه د هغه د زور نه ونه بيريږی ،نو موږ خو خپله تر اوسه ددی امکانات نه لرو ، چی د هغوی د لاسوهنو ، دسيسو او لمسونو مخه ونيسو.

له بله پلوه پاکستان بيریږی ، چی د افغانستان او امريکا د متحدو ايالتونو تر منځ نژدی دوستانه اړيکی به د امريکا سره ددوی پر اړيکو ناوړه اغيزه و کړی او هغه لنګه غوا چی دوی څه د پاسه پنځه ويشت کاله لويشلی ده او د هغه د برکته ډير اقتصادی او تخنيکی پر مخ تګونه کړيدی او آن د اټمی بم خاوند لا هم سو ، اوس ددوی د ګوتو څخه وزی .ځکه نو د بيلا بيلو دسيسو په جوړولو د افغانسستان او امريکا تر منځ د ښه او دوستانه اړيکود جوړيدو سره  سخت مخالفت کوی.

ايران خو د افغانسان د لاری د ترکمنستان د ګازو د نل ليکی د تيريدو سره هم مخالفت کوی او د ايران اخوندان په دی ښه پوه دی چی د امريکا سره د دوستانه اړيکو په ټينګيدو سره  به ديوی خوادوی ددی امکانات له لاسه ور کړی ، چی د افغانستان په کورنيو چاروکی لاسوهنه وکړی او له بلی خوا ايران هم بيريږی چی ددغو همکاريو په نتيجه کی به افغانستان يو پر مخ تللی هيواد سی او دا به دوی ته هم ستونزی رامنځ ته کړی. . ځکه چی دوی ته دا څرګنده ده ، چی ددوهمی نړيوالی جګړی نه وروسته ، ورانه ويجاړه اروپا او لوټه لوټه المان د امريکا د متحدو ايالتونو سره د تخنيکی او اقتصادی همکاريود مارشال پلان په پايله کی اباد سول .جاپان ، جنوبی کوريا ، چيلی او نور هيوادونه ،چی د امريکا د متحدو ايالتونو سره ئی دوستی او همکاری لرله ، د پرمختګ کومو پوړيو ته و رسيدل؟ آن پاکستان لا اټمی بم جوړ او د هند سره پوځی انډول ته پکی ورسيد.

آيا پاکستان د امريکا سره ددوستۍ د ساتلو په خاطر د خپل ملګری يعنی طالبانونه تير نه سو او هغوی ئی لاس تړلی امريکا ته و نه سپارل؟ دا ولی؟ داددی خاطره چی د امريکا سره ئی دوستی نه غوښتل خرابه کړۍ. دوی خپله د امريکا سره همکارې او دوستی ته په دومره ارزښت قايله دی خو ما بيا نه پريږدی چی د امريکا سره دوستی و لرم.

روسان خو آن امريکائی ټوريستانو ته دومره غوړه مالی کوی ، چی د بل هيواد تر ولس مشر هم ډير درناوۍ ورته کوی.

د امريکا سره په دوستی او همکاری کی هيڅ  چا زيان نه دی ليدلی خو ددښمنی له امله ئی زيان ډير سويدی .

د پورته خبرو نه په ډاګه څرګنديږی ،چی دافغانانو دښمنان نه غواړی ، چی زموږ خلګ او هيواد سوله او ټيکاو ولری او د اقتصادی او تخنيکی پر مخ تګ لوړو يړاونو ته و رسيږی ، ځکه نو د امريکا د متحدو ايالتونو سره د افغانستان ددوستی او نژدی همکاری مخالفت کوی .

اوس پوښتنه داده ، چی دغه غليم هيوادونه که نه غواړی ، چی افغانستان د امريکا د متحدو ايالتونو  سره ښی او ګټوری اړيکی و لری نو خبره ئی معلومه ده ، خو ولی يو شمیر افغانی روڼ آندی ددی سره مخالفت کوی؟

زما په آند ددوی يو شمير ئی د مسئلی و ژور والی ته متوجی نه دی او يا د هغی زړی مفکوری تر اغيزی لاندی راغلی دی ، چی وائی افغانان پردی نه منی .زما له نظره وطنپالنه دا نه ده چی موږ ځانونه د ټولی نړی نه بيل کړو ، وروسته پاته واوسو او خلګ مو وږی او بی سواده واوسی ، روغتونونه ، ښونځۍ ،  سړکونه او نوری اسانتياوی ونه لرو او يوازی په دی و وياړو چی موږ ښه جګړه کولای سو او سر سختی يو.دا سمه خبره ده چی موږ هر کله د خپلی خاوری نه په کلکه دفاع کړيده او ډيری قربانی مو ور کړی دی، چی په نړۍ کی ئی لږ سارۍ ليدل سویدی .خو له بله پلوه موږ هر کله د جګړی د ګټلو نه وروسته د يو شمير بهرنيو او کورنيو افغان دښمنه کړيو ددسيسو قربانی سوی يو او د پر مختګ د نړيوال بهير نه هم پاته سوی يو .

اما يو شمير افغانستانيان د خپل افغانی ضد خصلت او خصومت له مخی په شعوری توګه ددښمنی ل لاری ددغو همکاريو سره مخالفت کوی او دوی ځانونو ته افغانان هم نه وائی .که د خپل هيواد تير تاريخ ته وګورو نو تل د افغانستان په دننه کی يو شمير افغان دښمنه ډلی او ګروپونه موجود ؤ ، چی هر کله چی افغانستان د پرمختګ لوری ته سم سويدی ، نو  دوی په ډيره حيله ګری، مکر او دسيسو سره د لستوڼی د مارانو په شان ، هڅه کړيده ، د هغه مخه ونيسی او تر ډيری کچی په دی لاره کی بريالی سوی هم دی .خو زما په آند اوس افغان اولس او روڼ آندی ئی پوه سويدی او نور ددوی دغه دسيسی او لمسونی کار نه ورکوی .

ما چی تر اوسه پوری د امريکا د متحدو ايالتونو او افغانستان تر منځ ددوستانه اړيکو او په افغانستان کی د ناټو او امريکا د پوڅی اډو د جوړولو د مخالفينو ليکنی او نظريات لوستی او اوريدلی دی ، نو په هغو کی می هيڅ کله د افغانستان ملی ګټو ته د نوموړو اړيکو او اډو د جوړولو د ممکنه تاوانونو يادونه نه ده ليدلی او نه هغه په ګوته سويده ، بلکی برعکس حتی د هغو د ګټو يادونه  ئی هم سويده، خو په دغو مخالفتونو کی يوازی د ايران او روسيی د ګټو خبری کيږی، چی ګواکی په دی اډو سره به د هغوی ګټوته په سيمه کی زيان ورسيږی .زه و داسی افغانانو ته حيران پاته يم چی دخپل هيواد د ګټو پر ځای د نورو غليمو هيوادونو د ګټو په هکله فکر کوی او دی کار وارخطا کړی دی ، ځکه نو ځانونه افغانان نه بلکی افغانستانيان بولی .دوی دافغانستان پر ځای د ايران او روسيی د ګټو ساتونکی دی .دا په داسی حال کی ده چی همدغه هيوادونه زموږ د بربادی او تباهی اصلی عاملين دی .

بله خبره داهم کيږی ،چی په افغانستان کی د امريکا د متحدو ايالتونو اوناټو د پوځی اډو په جوړيدو سره به د افغانستان خپلواکی ته زيان ورسيږی او لکه څنګه چی افغانان پر خپلواکی مېن دی نو دوی ځکه ددی اډو د جوړيدو سره مخالفت کوی .

لومړۍ به راسو خپلواکۍ ته :

 که د خپلواکی څخه منظور داوی ،چی یو هیواد د بل هیڅ هیواد او نړی والی ټولنی خبرو ته غوږ نه ږدی او همکاری نه ورسره کوی ، نو داسی رژیم خو موږ څلور کاله مخکی د طالبانو په وخت کی لری ، چی نور دی ئی خدای هیڅکله نه راولی .

په اوسنی نړیوال نظام کی د نړۍ ټول هیوادونه یوپه بل پوری تړلی دی او هر کله به د نړیوالی ټولنی نظریات په پام کی نیسی .د نړۍ هڅ یو هیواد نسی کولای د نورو هیوادونو نظریات له پامه و غورځوی او درناوۍ ورته ونه کړی ، آن که دومره یوځواکمن هیواد هم واوسی لکه د امریکا متحد ایالتونه .نو په دی اساس د افغانستان راتلونکی حکومتونه به هم هرو مرو د نړیوالی ټولنی ، ناټو او امريکا سره ښی اړیکی ساتی او د هغوی سره به ګډه همکاری کوی، که نه نو د طالبانو ، د بیلاروس د لوکاشینکو او شمالی کوریا د رژیمونو غوندی به تجرید وی ، چی دغه کار د افغانستان د ملی ګټو په خلاف دی .

  له بله پلوه که المان ، جاپان ، جنوبی کوریا ، ترکیی او یو شمیر نورو هیوادونو ته وګورو ، چیری چی د امریکا د متحدو ایالتونو او ناټو پوځی اډی دی ، نو آیا په نوموړو هیوادونوکی خپلواکی د ګواښ سره مخامخ سویده ؟ که چیری په بیلابیلو وختونو کی د امریکا سره د نوموړو هیوادونو مخالفتونو ته وګورو ، چی زه اوس نه غواړم په تفصیل سره خبری باندی وکړم ، نو دی پایلی ته رسيږو چی نه ، په هیڅ صورت د هغوی خپلواکۍ ته زیان نه دی رسیدلی او پوځی اډی په دی اړه هیڅ رول نسی لوبولای او کیدای سی بیله د پوځی اډو د شتون نه هم د یوه هیواد خپلواکی تر پوښتنی لاندی راسی .که چیری زموږ د خپلواکی برخلیک هم د المان ، جاپان او نورو پر مختللو هيوادونو غوندی کیږی بیا خو نو ډیره ښه خبره ده .که چیری د افغانستان خلګ د نوموړو هیوادونو غوندی بسیا ژوند و لری او د پرمختګ دغو لوړو پوړیو ته و رسیږی نو دا خو بیخی سمه خبره ده او هیڅ ستونزه نه لری او دا به دافغان ملت لپاره لویه نیکمرغی وی .که ددغو ښاغلو نه پوښتنه وسی ، چی آیا د المان او جاپان باتور او میړنی خلګ وطنپاله نه دی ، چی په خپلو هیوادونو کی ئی د امریکا متحدو ایالتونوپوځی اډو ته ځای ورکړیدی ؟ آیا موږ تر هغوی ډیر وطنپاله یو ؟ آیا د نوموړو هیوادونو مشران ، چی په اذاد او ډیموکراټیکه توګه ټاکل سوی دی ، وطن پلورونکی دی ، چی ددی اډو سره مخالفت نه کوی ؟ اوس ددغه دواړو هیوادونو حکومتونه هڅه کوی د ملګرو ملتونو د امنیت د شورا دایمی غړیتوب تر لاسه    کړی .موږ ، چی دوؤ زبر ځواکو ته مو ماته ور کړیده ډیر ویاړونه لرو او که جاپان او المان ، چی په دویمه نړیواله جګړه کی ئی ماته خوړلی خو اوس ئی تخنیک ټولی نړۍ ته رسیدلی دی  ؟ موږ ټولی نړۍ ته مهاجر وطنوال او مخدره توکی صادروؤ خو دوی پر مختلی تکنالوژی . دغه په رښتینی توګه د ویاړ وړ خبره او وطنپالنه ده ، نه د نورو هيوادونو سره کینه او دښمنی .

نوبالاخره دی نتیجی ته رسیږو ،چی د امریکا د متحدو ایالتونو اوناټو پوځی اډی زموږ ملی ګټو او خپلواکی ته هیڅ زیان نه رسوی ، بلکی ددغو اډو شتون زموږ په هیواد کی د ټیکاو ظامن او د پرمختګ سره ډیره مرسته کولای سی . نور به نو په افغانستان کی هیڅ څوک او هیڅ سیاسی ګوند او ډلی ټپلی د کودتا ګانو او دسیسو په فکر کی نه وی ، بلکی یوازی او یوازی به دخلګو د رایو او دموکراتیکو اصولو پر بنسټ واک ته د رسیدلو لپاره هځه کوی ، چی دا خپله په هیواد کی د نورو پرمختللو ټولنو په شان ولس واکی او پرمختللی اداری سسټم رامنځ ته کوی ، چی هغه بیا د افغانستان د اقتصادی  ، تخنیکی او کلتوری ودی ته لاره پرانيزی او مرسته ور سره کوی .

زما له نظره وطنپالنه د پردیو نه کرکه نه ، بلکی د خپلو خلګو د هوسا او ارام ژوند تآمین ، د هیواد اقتصادی او کلتوری پر مختګ دی .

اوس په افغانستان کی د امریکا ئی پوځی اډو د جوړولو د مخالفو روڼ آندو نه دا پوښتنه کوم ، چی آیا که نن یا سبا امریکایان او نور ټول بهرنیان له افغانستان نه ووزی ، آیا موږ په یوازی توب سره د ګاونډیو غلمانو په شتون کی کولای سو د نړۍ د نوروپر مختللو هیوادونو په لیکه کی ودریږو او په هیواد کی مو ټیکاو راولو ؟ او که یا یو ځل به بیا د غلیمانو په لمسون کورنۍ جګړی ته ټیل وهل کیږو؟

یا بله پوښتنه :

که نن ورځ زموږ دخلګو او هیواد دښمنان په دی پوه سی ، چی دامریکا متحد ایالتونه نور د افغانستان نه ملاتړ نه کوی ، آیا دوی به موږ آرامی ته پریږدی ؟ زه په دی باور یم ، چی نه او فکر کوم ټول زما سره موافق دی .

 نو کله چی د امریکا ملاتړ او شتون زموږ لپاره دومره ارزښتناک دی ، چی په افغانستان کی د سیاسی ثبات سبب ګرځی او هم په راتلونکی کی زموږ د هیواد د اقتصادی او تخنیکی پرمختګ لپاره یو ځواکمن محرک ګرځیدلای سی ، نو بیا ولی موږ د امریکا پر ضد ناری سوری وهو او هغه څه یعنی د پوځی اډو دجوړولوسره ، چی موږ ته ئی هیڅ خطر نه دی متوجی ، بلکی اقتصادی، تخنیکی او سیاسی ګټی مو هم په کښی دی ، مخالفت کوؤ .

زه په دی منطق بیخی نه پوهیږم ، چی موږ ولی د امریکا څخه غواړو ، چی زموږ سره دی اقتصادی، پوځی ، سیاسی ، ډیپلوماټیکی او نوری په ملیاردونوډ الره مرستی و کړی ، خو موږ ددی په بدل کی د امریکا سره داسی همکاری هم ونه کړو ، کوم چی زموږ په تاوان هم نه بلکی په ګټه مو وی ؟ دا خو غیر واقعبینانه چلند دی . د نړیوالو اړیکو بنسټیز پرنسیپ یعنی متقابلی ګټی هم دا نسی منلای . او بیا موږ ، چی کم ځواکه او پر تتی پروت هیواد یو ، خو غوښتنی مو د زبرځواک نه هم ډیری دی او داسی چلند کوؤ لکه ټوله نړۍ چی زموږ یرغمل وی او ټولی نړۍ ته دا دیکتی کوؤ ، چی دوی باید دا وکړی او دا وکړی خو موږ په مقابل کی هیڅ هم نه کوؤ .دا زما له نظره غیر واقعبینانه پالیسی ده او عملی جنبه نسی پیداکولای .

زما له نظره د امریکا دمتحدو ایالتونو سره زموږ هر اړخیزه اړیکی او همکاری او همدا راز په افغانستان کی د ناټو او امریکا د پوځی اډو جوړول ، زموږ د ملی ګټو سره هم غاړی توب لری او دا چانس باید موږ په هیڅ صورت د لاسه ور نه کړو .که نه نو د ظاهر شاه اوداود خان په شان به امریکا ته زارۍ کوؤ ، خو هغوی به همکار ی ته زړه نه ښه کوی او پایله به ئی داوی ، چی افغانستان به دداسی ناورین سره مخامخ سی ، چی پخوا ئی هیڅکله هم سارۍ نه وؤ لیدل سوی او هغه وخت به نو بیا د مچ غوندی سر په دواړو لاسونو وهو خو ګټه به نه کوی .

البته ددی پورته ټولو خبرو څخه زما منظور دا نه دی ، چی د امریکا یانو سره تړونونه دی داسی جوړ سی ، چی په هغو کی یوازی د امریکا ګټی منعکس سوی وی .د افغان حکومت لپاره باید هر وخت زموږ ملی ګټی د ټولو تړونونو بنسټ وی .او بل ډول کیدای هم نه سی ، ځکه چی هر تړون باید د پارلمان لخوا تائید سی .زه په دی باوری یم ، چی دولس استازی به هر کله په ولسی جرګه او مشرانو جرګه کی د هر تړون د څیړولو پر وخت افغانی ګټی په پام کی نیسی او که په کوم تړون کی افغانی ګټو ځای نه وی موندلی نو هغه به هیڅکله ددوی لخوا تائید او تصویب نسی .

همداراز باید ډیر ژر د امریکایانو پر خپل سر پوځی عملیات او د خلګو ځورونه و درول سی .ددی علت هم دادی چی تر اوسه پوری د افغان حکومت او امریکا د متحدو ایالتونو تر منځ تړون موجود نه دی .

زما هیله د ټولو پر وطن مینو روڼ آندو افغانانو نه داده ، چی په دی هکله په پراخه اندازه جر او بحثونه و کړی او په خپلو څیړنو کی ملی افغانی ګټی د ټولو بحثونو اساس و ټاکی او یو پر بل د تورونو  او بیلابیلو حق او نا حق ټاپو د لګولو نه ډډه وکړی .

                          ۱۵/۰۵/۲۰۰۵                                                       

کېدای شي ځيني هيواد وال په دې نه وي توانېدلي چي نوموړې خپرونه په ژوندی ډول وګوري. موږ ددې خاطره چي ټول مينه وال وکړای شي « داونۍ هنداره » ټولي خپروني هر وخت زموږ د پاڼي د آرشيف د لاري تر څنګ د خپروني وړې ، وړې برخي په يو ټيوب کښي هم کتلائ سئ .

1	2	3	4
5	6

له ډېره وخته په پښتو ژبه دېوې داسي ټلويزيوني خپروني او چينل دشتون اړتيا ليدل کېده، چي دافغانستان دملي ګټو په چوکاټ کي په بې پرې توګه دافغانستان رواني سياسي، ټولنيزي، کلتوري او تاريخي جريانات په کره اووړ توګه وڅېړي او ويي ارزوي .

نو ددغي تشي دډکولو په موخه موږ هڅه وکړه لومړی په اونۍ کي يوه داسي دوه ساعته خپرونه پيل کړو ، چي په هغه کي داونۍ مهمي پېښي په خپلواکه او بې پرې توګه دبېلابېلو او مخالفو نظرياتو دپه نظر کي نيولو سره په هر اړخيز ډول و ارزول شي .

له نېکه مرغه دآريانا افغانستان ټلويزيون دنړی والي شبکې له مشر ښاغلي نبيل مسکين يار سره دې توافق ته ورسېدو، چي دروان کال دجولای د ۱۲ نيټې نه هره اونۍ دشنبې په مازديګر د ۴ بجو نه تر ۶ بجو پوري د دوؤ ساعتونو لپاره دآريانا افغانستان د ټلويزيوني چينل له لاری ژوندی خپرونه پيل کړو .

موږ بايد ددغه دوه ساعته خپرونو په خاطر يو غټ مبلغ پيسې تاديه کړو او دقرارداد دشرايطو له مخي بايد د ۱۳ اونيو پيسې مخکي له مخکي تاديه کړو .

له بده مرغه زه په يوازي سر ددې امکانات نه لرم چي دغه پيسې دي تاديه کړای شم، ځکه نو دټولو افغانانو نه دا هيله لرم، چي ددغي خپروني سره مالي مرسته او ملاتړ وکړي، تر څو وکړای شو دغي هيلي ته عملی جنبه ورکړو .

زموږ دومره دوسه پوره وه، چي کار تر دې ځايه راورسوؤ، نور نو ددغي خپروني پيل په افغانانو پوري اړه لري .

زما هيله دهغو کسانو نه چي ددغي خپروني سره مالي مرسته کوي، داده چي دايميل له لاري موږ ته هم خبر راکړي او موږ به هم زموږ بانکي حساب ته دپيسو درارسېدو سره سم هغه کس ته دايمېل له لاري متقابل اطمنان ورکړو .

د هالنډ نه دپيسو دانتقال لپاره دبانک دحساب شمېره :

ABN Amro

496003879

دنورو هيوادونو نه دپيسو دانتقال لپاره دبانک ادرس او دبانک دحساب شمېره :

دبانک ادرس :

St. Jorisplein
Postbus 4
2980 AA Ridderkerk
Netherland
دبانک دحساب شمېره :

BIC : ABNANL2A

IBAN : NL47ABNA0496003879

496003879

دايمېل پته :

Popal_58@hotmail.com

مخکي له مخکي دټولو هغو کسانو نه مننه کوؤ، چي ددې خپروني سره مادي او معنوي مرستي کوي .

په مينه او درناوي
زکريا پوپل – هالنډ